Thỏa thuận hết hiệu lực, quan hệ Mỹ - Iran rơi vào vòng xoáy mới

Quang cảnh eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Thỏa thuận tạm thời được ký hồi tháng 6 nhằm chấm dứt giao tranh và mở đường cho một thỏa thuận toàn diện hơn. Tuy nhiên, khi thời hạn kết thúc vào ngày 17-8, Tổng thống Donald Trump tuyên bố không gia hạn, khiến tiến trình ngoại giao rơi vào bế tắc.

Trong bối cảnh đó, Tehran phát tín hiệu cứng rắn hơn. Một quan chức cấp cao Iran cảnh báo nước này có thể chuyển sang thế tấn công nếu đàm phán thất bại, bao gồm khả năng gia tăng căng thẳng tại eo biển Hormuz và khu vực lân cận. Iran cho rằng bản ghi nhớ trước đó trao cho họ quyền quản lý tuyến hàng hải chiến lược này, trong khi Washington bác bỏ cách diễn giải đó.

Tranh chấp quanh eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu - đã trở thành điểm nghẽn chính. Các vụ nổ súng nhằm vào tàu thuyền bị Iran coi là đi sai tuyến đã làm thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ, kéo theo nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Căng thẳng còn lan rộng sang các nỗ lực trung gian. Iran đang đàm phán với Oman về cơ chế quản lý hàng hải, song động thái này vấp phải phản ứng gay gắt từ phía Mỹ. Ông Trump thậm chí cảnh báo sẽ sử dụng biện pháp quân sự nếu Oman “cản trở” lợi ích của Washington tại khu vực.

Dù kênh đối thoại chính thức đình trệ, các nguồn tin cho biết hai bên vẫn duy trì tiếp xúc hậu trường, trong đó Mỹ tìm cách liên lạc với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) - lực lượng có ảnh hưởng lớn tại Iran. Tuy nhiên, IRGC đã bác bỏ thông tin này, cho thấy sự thiếu tin cậy sâu sắc giữa các bên.

Song song với rủi ro quân sự, xung đột đang gây sức ép kinh tế lớn. Giá dầu Brent từng vọt lên 126 USD/thùng trong cao điểm giao tranh và vẫn duy trì quanh ngưỡng 90 USD/thùng, kéo giá nhiên liệu tại Mỹ tăng mạnh. Cả hai nền kinh tế đều chịu tác động tiêu cực, với Iran đối mặt lạm phát cao và các lệnh trừng phạt, còn Mỹ phải xử lý áp lực giá năng lượng gia tăng.

Giới quan sát nhận định bế tắc hiện nay đặt Washington và Tehran trước lựa chọn khó khăn: hoặc gia tăng sức ép quân sự, hoặc quay lại bàn đàm phán trong điều kiện ít thuận lợi hơn. Khi lợi ích chiến lược tại eo biển Hormuz vẫn chưa được dung hòa, nguy cơ xung đột kéo dài và lan rộng tiếp tục là kịch bản khó tránh.