Thỏa thuận mua trực thăng Apache của Israel đứng trước nguy cơ bị trì hoãn

Trực thăng Apache của Mỹ tham gia một cuộc tập trận. Ảnh: Yonhap/TTXVN

Người phát ngôn của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 30/8 cho biết thỏa thuận mua trực thăng Apache của Mỹ vẫn còn hiệu lực, bác bỏ một số thông tin rò rỉ trên truyền thông Hebrew cho rằng việc chậm thanh toán đã khiến hợp đồng bị phá vỡ.

Hồi tháng 1, Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt thương vụ bán vũ khí nước ngoài trị giá khoảng 3,8 tỷ USD cho Israel, bao gồm trực thăng tấn công AH-64E Apache và các thiết bị liên quan. Israel dự kiến mua tổng cộng 30 chiếc, trước mắt đặt hàng 12 chiếc.

Các quan chức quốc phòng Israel coi việc bổ sung Apache là bước quan trọng nhằm hiện đại hóa lực lượng trực thăng chiến đấu của không quân, đồng thời tăng khả năng đối phó với nguy cơ các cuộc xâm nhập trên bộ quy mô lớn trong tương lai.

Kinh nghiệm từ cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023 là một trong những yếu tố thúc đẩy kế hoạch này. Dù không quân Israel bị đánh giá là phản ứng chưa hiệu quả trong những giờ đầu cuộc tấn công, lực lượng trực thăng được xem là một trong số ít đơn vị nhanh chóng tham gia tác chiến và góp phần ngăn chặn các tay súng Hamas xâm nhập sâu hơn.

Tuy nhiên, tiến độ mua sắm Apache đã bị ảnh hưởng bởi những tranh cãi và chậm trễ về ngân sách. Một thời hạn nữa đã bị bỏ lỡ vào ngày 27/8, làm dấy lên lo ngại rằng thỏa thuận có thể bị đình trệ.
Theo IDF, vấn đề hiện nay chủ yếu là chậm tiến độ chứ chưa phải hủy bỏ hợp đồng. Tuy nhiên, sự trì hoãn không phải không có giá phải trả.

Các hợp đồng quốc phòng chưa được chốt hoàn toàn có thể chịu tác động của lạm phát và điều chỉnh giá theo thời gian, khiến chi phí cuối cùng tăng lên. Israel từng gặp tình trạng tương tự khi trì hoãn các đơn hàng bổ sung máy bay F-15 và F-35. Khi quyết định mua được đưa ra, nước này phải xếp sau các quốc gia đã đặt hàng trước, dẫn tới thời gian chờ kéo dài đáng kể.

Nếu 12 chiếc Apache đầu tiên ban đầu dự kiến được bàn giao từ năm 2030, việc trì hoãn hiện nay có thể khiến thời điểm tiếp nhận bị đẩy lùi thêm, bên cạnh khoảng 8 tháng chậm trễ đã phát sinh.

Bất đồng giữa IDF và Bộ Tài chính Israel không chỉ liên quan đến Apache. Theo người phát ngôn IDF, hai bên hiện vướng 3 vấn đề chính.

Thứ nhất, IDF cho rằng Bộ Tài chính lẽ ra phải chuyển 15 tỷ shekel (NIS) (tương đương hơn 5 tỷ USD) từ nhiều tuần trước theo một thỏa thuận đã có, nhưng khoản tiền này vẫn chưa được giải ngân. Thứ hai, khoảng 25 tỷ NIS khác dự kiến được chuyển trong thời gian tới cũng khiến IDF lo ngại có thể tiếp tục bị trì hoãn. Thứ ba, hai bên vẫn chưa thống nhất về cơ chế tài trợ quốc phòng trong nhiều năm tới.

Ngân sách quốc phòng Israel hiện được ước tính lên tới 160 tỷ NIS mỗi năm, gần gấp đôi mức trước ngày 7/10/2023. IDF nhấn mạnh rằng 40 tỷ NIS đang được tranh luận nằm trong khoản ngân sách 160 tỷ NIS đã được thống nhất, chứ không phải yêu cầu cấp thêm ngân sách mới.

Trong khi đó, Bộ Tài chính cho rằng IDF cần thận trọng hơn trong việc sử dụng ngân sách ngày càng tăng, đồng thời từng cáo buộc quân đội lãng phí và thiếu kiểm soát trong một số khoản chi.

IDF thừa nhận từng xảy ra sai sót nhưng cho rằng gần 3 năm chiến tranh liên tục khiến nhu cầu ngân sách hiện nay không thể được đánh giá đơn thuần dựa trên các mức chi trước đây.

Ngoài vấn đề tài chính, tương lai của các thương vụ vũ khí tấn công còn phụ thuộc vào chính sách của Washington sau nhiệm kỳ Tổng thống Donald Trump, dự kiến kết thúc vào tháng 1/2029. Một yếu tố khó dự đoán là liệu chính quyền Mỹ sau ông Trump có tiếp tục cho phép Israel mua các loại vũ khí tấn công mà nước này mong muốn hay không. Vì vậy, việc trì hoãn các đơn hàng Apache không chỉ có thể khiến Israel phải chờ lâu hơn và chịu chi phí cao hơn, mà còn tiềm ẩn rủi ro về khả năng tiếp cận các hệ thống vũ khí này trong tương lai.