Thỏa thuận Nga - Mỹ khó hạ nhiệt giá dầu diesel trước bầu cử giữa kỳ?

Lượng dầu diesel được Mỹ nhập từ Nga được công bố lên tới 4,8 triệu tấn. (Ảnh minh họa)

Thỏa thuận cho phép điều gì?

Ngày 9/10/2026, Tổng thống Donald Trump công bố kế hoạch nhập khẩu diesel Nga theo từng đợt, đảo ngược lập trường trước đó của Mỹ. Bộ Tài chính cấp giấy phép tạm thời đến ngày 7/4/2027.

Tổng khối lượng khoảng 4,8 triệu tấn, dù một số nguồn tin nói hơn 4 triệu tấn. Đây là mức trần, không phải lịch giao hàng chắc chắn; lô đầu tiên khoảng 300.000 tấn là tín hiệu cụ thể hơn.

Nguồn cung phụ thuộc vào việc khôi phục các nhà máy lọc dầu Nga bị Ukraine tấn công. Nga cấm xuất khẩu dầu diesel từ tháng 7/2026 và gia hạn đến hết tháng 10. Moscow còn phải chuyển sang diesel phù hợp mùa đông.

Giấy phép số 135 chỉ cho phép nhập khẩu dầu diesel Nga đến ngày 7/4/2027. Ngoại lệ chỉ áp dụng cho dầu diesel. Các lệnh trừng phạt rộng hơn vẫn có hiệu lực và tài sản Nga tại ngân hàng Mỹ tiếp tục bị đóng băng.

Vì sao giá dầu diesel Mỹ vẫn cao?

Hiệp hội Ô tô Mỹ ghi nhận giá dầu diesel đạt đỉnh 6,53 USD/gallon ngày 22/9/2026. Đến ngày 9/10, giá vẫn quanh 6,28 USD, so với 3,68-3,75 USD cùng kỳ năm trước. EIA ghi nhận mức bình quân 6,199 USD/gallon trong tuần bắt đầu ngày 5/10.

Giá tăng mạnh không chủ yếu do dầu thô đắt lên, mà vì nguồn cung nhiên liệu đã lọc bị thắt chặt. Xung đột Mỹ-Iran gây gián đoạn tại eo biển Hormuz, làm tăng phí bảo hiểm và kéo dài hành trình. Các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu ở Nga và Trung Đông hạn chế nguồn cung, trong khi tồn kho dầu diesel Mỹ thấp đúng lúc nhu cầu vận tải và sưởi ấm tăng.

Công suất lọc dầu chưa phục hồi hoàn toàn sau các đợt đóng cửa thời đại dịch; xuất khẩu tập trung ở một số ít nhà máy lớn. Chuyên gia Daniel Sternoff thuộc Đại học Columbia ước tính xuất khẩu sản phẩm lọc dầu từ Trung Đông chỉ còn khoảng một nửa mức trước xung đột.

Nhà đầu tư nên theo dõi “crack spread” - chênh lệch giữa doanh thu bán dầu diesel và chi phí dầu thô đầu vào. Mức cao cho thấy nút thắt nằm ở năng lực lọc dầu, nên nguồn hàng bổ sung chưa chắc hạ được giá bán lẻ.

Vì sao thỏa thuận khó kéo giá xuống?

Chuyên gia Michael Lynch thuộc Quỹ Nghiên cứu Chính sách Năng lượng cho rằng dầu diesel Nga có thể chỉ thay thế nguồn hàng đang cung cấp cho khách hàng hiện hữu của Nga. Giá vì thế ít thay đổi. Nếu giảm, ảnh hưởng có thể chỉ giới hạn ở New York - New Jersey hoặc Philadelphia.

Ông Sternoff cho rằng xuất khẩu Nga có thể ổn định giá toàn cầu, nhưng khó làm giá giảm mạnh khi nguồn cung Trung Đông gián đoạn. Chuyên gia Clayton Seigle của CSIS cũng nhận định thỏa thuận khó hạ đáng kể giá tại Mỹ hoặc châu Âu, dù giúp giảm áp lực doanh thu cho Moscow.

Vận chuyển, chi phí tàu chở dầu và bảo hiểm rủi ro xung đột tại Hormuz và Biển Đen đều gây trở ngại. Luật Jones hạn chế một số lựa chọn vận tải nội địa. Dầu diesel cần nhiều tuần để qua khâu thương mại, cảng trung chuyển và đường ống. Một số ước tính cho rằng vài triệu tấn trong nhiều tháng chỉ tương đương khoảng một tuần hoặc ít hơn nhu cầu dầu diesel Mỹ. Con số này chưa được xác minh độc lập.

Bờ Đông có thể cảm nhận ảnh hưởng trước vì phụ thuộc hàng nhập khẩu và đường ống. Nếu có khác biệt, giá bán buôn sẽ phản ứng trước cây xăng; nội địa và Bờ Tây có thể ít chịu ảnh hưởng hơn.

Ai hưởng lợi và nhà đầu tư cần theo dõi gì?

Dầu diesel đắt đỏ ảnh hưởng vận tải, nông nghiệp và sưởi ấm; chi phí có thể lan sang giá hàng hóa, thực phẩm và giao hàng. Người tiêu dùng, nông dân và doanh nghiệp vận tải mong giá giảm trước bầu cử giữa kỳ ngày 3/11/2026.

Về chính trị, chính quyền có thể trình bày thỏa thuận như biện pháp giảm chi phí. Ukraine phản đối; Tổng thống Volodymyr Zelensky gọi đây là “món quà cho ông Putin”, cho rằng nó làm suy yếu trừng phạt. Một số nghị sĩ Cộng hòa cứng rắn với Nga dè dặt, phe Dân chủ chỉ trích động thái phục vụ bầu cử, còn đồng minh châu Âu lo ngại phối hợp EU-G7 suy yếu.

Nhà đầu tư nên theo dõi năm tín hiệu: giao lô 300.000 tấn đầu tiên; giá dầu diesel bán buôn Bờ Đông so với vùng khác; tồn kho dầu diesel hằng tuần của EIA; crack spread cùng chi phí tàu biển và bảo hiểm; và việc giấy phép được gia hạn hay thu hồi trước ngày 7/4/2027.

Thỏa thuận dầu diesel Nga mang ý nghĩa chính trị lớn hơn ảnh hưởng trực tiếp đến giá tại cây xăng. Nguồn cung mới vấp phải thiếu công suất lọc dầu, gián đoạn vận tải qua Hormuz và tồn kho thấp. Với giá dầu diesel Mỹ quanh 6,28 USD/gallon, so với khoảng 3,70 USD một năm trước, khó kỳ vọng thông báo này thu hẹp đáng kể khoảng cách trước bầu cử. Nên đánh giá chính sách dựa trên hàng thực sự được giao, giá bán buôn Bờ Đông và crack spread, thay vì một số tuyên bố.