Thời tiết thất thường, những thói quen buổi sáng dễ 'kích hoạt' đột quỵ

Người bệnh đột quỵ điều trị tại cơ sở y tế.

Nguy cơ lúc "trở trời"

Miền Bắc đang trong giai đoạn thời tiết thất thường, chuyển mùa từ Xuân sang Hè thường kéo dài từ tháng 2 - tháng 4, thời tiết thường nóng - lạnh, mưa phùn, nồm ẩm thay đổi trong ngày, không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt, mà còn làm tăng rõ rệt các bệnh hô hấp, cơ xương khớp, dị ứng và đặc biệt là các biến cố mạch máu não cấp tính, hay còn gọi là đột quỵ... Nhất là với người cao tuổi, người có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, người thường xuyên hút thuốc, uống rượu bia là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cảnh báo: "Giao mùa là một “điểm nhấn” nguy hiểm cho hệ tuần hoàn, nơi mà chỉ một thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, áp suất nhỏ cũng có thể làm “bùng” một cơn đột quỵ, nếu cơ thể đã có sẵn các yếu tố nguy cơ".

Thời tiết thay đổi nhiệt độ liên tục khiến cơ thể phải liên tục điều chỉnh để thích nghi, làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch, hô hấp, từ đó có thể làm gia tăng nguy cơ đột quỵ nhồi máu cơ tim và các biến cố cấp tính khác.

Theo đó, những người có nguy cơ cần đặc biệt chú ý, thời điểm lúc vừa thức giấc buổi sáng đến khi rời khỏi giường là lúc rất dễ bị đột quỵ. Nghiên cứu trên thế giới cho thấy khoảng 25% - 30% ca đột quỵ xảy ra trong giờ đầu sau khi ngủ dậy, tập trung chủ yếu trong khung giờ 6 - 9 giờ sáng.

Buổi sáng là thời điểm cơ thể chuyển trạng thái đột ngột từ nghỉ ngơi sang hoạt động. Khi vừa thức dậy, nhịp tim tăng nhanh hơn, mạch máu dễ co lại và huyết áp vọt lên, kéo theo những thay đổi đồng loạt ở hệ thần kinh, nội tiết và cơ chế đông máu; các mạch máu não nhạy cảm hơn và dễ bị tổn thương.

Đặc biệt, buổi sáng thường xẩy ra hiện tượng tăng huyết áp; nhất là những người có bệnh nền tăng huyết áp lâu năm, hoặc đái tháo đường, xơ vữa động mạch… huyết áp có thể tăng mạnh hơn dẫn tới mạch máu não bị vỡ hoặc gây tắc mạch đột ngột.

Bên cạnh đó, thời điểm từ 6 - 9 giờ sáng, hệ đông máu trong cơ thể cũng hoạt động theo hướng bất lợi như: Tiểu cầu dễ kết dính hơn, nồng độ fibrinogen và các yếu tố đông máu tăng cao, trong khi cơ chế tự tiêu sợi huyết bị ức chế; điều này khiến các cục máu đông nhỏ dễ hình thành nhưng khó được loại bỏ, làm tăng nguy cơ nhồi máu não.

Bên cạnh đó, nống độ hormone cortisol (hormone giúp cơ thể tỉnh táo) cũng tăng lên vào thời điểm này khiến mạch máu nhạy cảm hơn với các chất co mạch, làm các mảng xơ vữa kém kém ổn định, từ đó dễ gây biến cố mạch máu trong khung giờ buổi sáng; nguyên nhân dẫn tới đột quỵ.

Ngoài buổi sáng sớm, một số thời điểm trong ngày cũng dễ gây đột quỵ như: Ban đêm, khi người bệnh rời khỏi chăn ấm đi vào nhà vệ sinh ẩm, lạnh, không mặc đủ ấm, dễ gây co mạch đột ngột, huyết áp vọt. Đặc biệt, việc tắm muộn, nhất là ban đêm, tắm nước lạnh, hoặc tắm vào lúc nhiệt độ đang thấp, dễ làm cơ thể sụt nhiệt, gây co mạch não, dễ dẫn đến đột quỵ.

Những thói quen có hại

Theo BS. Nguyễn Huy Hoàng, nhiều người, nhất là người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch có một số thói quen vào buổi sáng tưởng chừng vô hại nhưng lại có thể “châm ngòi” cho đột quỵ,.

Một số thói quen như: Đột ngột bật dậy khỏi giường khi thức giấc khiến huyết áp thay đổi đột ngột, não chưa kịp thích nghi với sự thay đổi tuần hoàn, làm tăng nguy cơ đột quỵ; ra ngoài trời lạnh ngay sau khi thức dậy khiến cơ thể bị lạnh đột ngột, mạch máu co mạnh, huyết áp tăng vọt, dễ gây vỡ mạch máu não.

Đôi khi việc tập thể dục quá sớm và quá sức cũng dễ gây đột quỵ. Một số người có thói quen tập thể dục cường độ cao ngay khi vừa thức dậy, khi cơ thể chưa kịp thích nghi, hoạt động gắng sức có thể khiến tim và mạch máu chịu áp lực lớn.

Bên cạnh đó, một số thói quen chưa được chú ý như nhịn uống nước sau khi ngủ dậy, có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái thiếu nước nhẹ, máu trở nên đặc hơn và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông...

Vì vậy, để hạn chế nguy cơ đột quỵ, nhất là trong khung giờ nguy hiểm vào buổi sáng, bác sĩ khuyến cáo: Người dân, nhất là những người già, người có bệnh nền tim mạch không nên bật dậy khỏi giường ngay khi thức giấc, cần nằm thêm vài phút, cử động nhẹ tay chân trước khi ngồi dậy; ngay sau khi dậy cần uống 1 cốc nước ấm (khoảng 200ml) để hỗ trợ tuần hoàn; trong những ngày lạnh, nhất là vào sáng sớm cần giữ ấm cơ thể, tránh ra ngoài trời lạnh đột ngột; đặc biệt cần kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu; người có bệnh nền cần dùng thuốc điều độ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bác sĩ cũng lưu ý, người có dấu hiệu đột quỵ cũng có thể gặp các triệu chứng như: Đau đầu dữ dội đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên, tê yếu nửa người. Nếu xuất hiện những dấu hiệu này, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, bởi "thời gian là não", điều trị càng sớm khả năng hồi phục càng cao; tránh tình trạng nghĩ là “bị cảm” tự xoa dầu, uống thuốc hoặc chữa theo các mẹo dân gian.

Đặc biệt, người dân cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ để có thể nhận biết sớm, xử trí kịp thời. Cụ thể, người dân cần ghi nhớ quy tắc FAST, trong đó:

F là Face (Mặt): Mặt méo, lệch một bên, cười không cân.

A là Arm (Tay): Yếu hoặc tê một bên tay chân.

S là Speech (Lời nói): Nói khó, nói ngọng, không rõ lời.

T là Time (Thời gian): Cần gọi cấp cứu ngay lập tức khi phát hiện các dấu hiệu đột quỵ.

Tạ Nguyên/Báo Tin tức và Dân tộc