Thống nhất chủ trương đầu tư ba tuyến cao tốc cho Tây Bắc và Tây Nguyên

Cuối chiều 10/11, thảo luận về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc gồm Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong), Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên (đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La), các đại biểu Quốc hội bày tỏ đồng tình với việc triển khai những công trình giao thông trọng điểm này, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của các dự án trong kết nối liên vùng, phát triển kinh tế và đời sống nhân dân.

* Mở ra không gian phát triển mới, tháo gỡ điểm nghẽn liên kết vùng

Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng, đầu tư ba tuyến cao tốc không đơn thuần là bài toán về số ki-lô-mét đường bộ cao tốc mà là xây dựng những tuyến giao thông chiến lược, tạo động lực phát triển cho hai vùng khó khăn nhất của cả nước là miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, đồng thời gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ vững chắc biên giới quốc gia.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Đối với hai tuyến Bảo Hà - Lai Châu và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đại biểu nhận định, việc đầu tư sẽ góp phần giải quyết những điểm nghẽn giao thông kéo dài tại Tây Bắc. Địa hình chia cắt mạnh, tình trạng sạt lở thường xuyên, nhất là vào mùa mưa lũ, đã kìm hãm kinh tế vùng biên cương và rình rập, đe dọa sự an toàn tính mạng của người dân trong nhiều năm qua. Việc đầu tư các tuyến cao tốc này sẽ kết nối trực tiếp các tỉnh biên giới với Thủ đô Hà Nội và các trung tâm kinh tế lớn của cả nước, tạo động lực phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch và giảm chi phí logistics.

Đối với tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum, đại biểu Dương Khắc Mai đánh giá đây là hành lang kinh tế Đông - Tây huyết mạch, kết nối Tây Nguyên với Duyên hải miền Trung, mở lối cho nông sản, hàng hóa từ Tây Nguyên tiếp cận các cảng biển lớn một cách nhanh nhất.

Chung quan điểm khi phân tích tầm quan trọng của dự án đường bộ cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum (CT.42), đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) nhận định, đây không đơn thuần là một dự án hạ tầng giao thông, mà là một "mắt xích chiến lược" có tính lịch sử, mở ra không gian phát triển mới, tháo gỡ điểm nghẽn liên kết vùng và củng cố vững chắc thế trận quốc phòng - an ninh cho cả vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Theo đại biểu Nghĩa, tuyến cao tốc này hội tụ đầy đủ tầm vóc và sự cần thiết bứt phá bởi 4 lý do. Thứ nhất, đây là giải pháp chiến lược và đột phá để khai thác tối đa cấu trúc địa lý "độc nhất vô nhị". Quảng Ngãi là địa phương duy nhất trên cả nước sở hữu cấu trúc địa lý đặc biệt: "Biển - Đồng bằng - Cao nguyên - Biên giới hai nước Lào và Campuchia". Nơi đây giữ vai trò cầu nối tự nhiên và là cửa ngõ hướng biển ngắn nhất của cả vùng Tây Nguyên cùng Tiểu vùng sông Mekong. Tuy nhiên, tiềm năng, lợi thế như là kho báu này nhiều năm qua chưa thể phát huy tối đa do thiếu trục kết nối cao tốc đồng bộ. Thế độc đạo và địa hình chia cắt của Quốc lộ 24 đang trực tiếp kìm hãm dòng chảy giao thương giữa vùng nguyên liệu phía Tây và các đô thị ven biển phía Đông.

Thứ hai, dự án là động lực thúc đẩy nền kinh tế tự chủ gắn với trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng quốc gia Dung Quất. Với Khu kinh tế Dung Quất hạt nhân và cảng biển nước sâu đón tàu tải trọng lớn, tuyến cao tốc này chính là huyết mạch kết nối chuỗi giá trị nông - lâm sản dồi dào từ Bắc Tây Nguyên và Cửa khẩu quốc tế Bờ Y về cảng biển. Sự cộng hưởng này sẽ hình thành một cực tăng trưởng mới bứt phá ở miền Trung - Tây Nguyên, nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế trong bối cảnh mới.

Thứ ba, dự án mở ra không gian du lịch, kết nối các điểm đến như đảo Lý Sơn, Măng Đen, Sâm Ngọc Linh và vùng cà phê Đắk Hà; tạo điều kiện phát triển các cụm công nghiệp, tạo việc làm, cải thiện sinh kế và thu hẹp khoảng cách phát triển cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ tư, đây là trục cơ động chiến lược về quốc phòng, an ninh và ứng phó thiên tai. Tuyến đường củng cố an ninh ngã ba Đông Dương, kết nối các đồn biên phòng với các công trình cầu, hầm hiện đại sẽ khắc phục triệt để tình trạng sạt lở, cô lập vào mùa mưa lũ tại đèo Vi Ô Lăk và Măng Đen, bảo đảm giao thông thông suốt trong mọi tình huống.

* Đề xuất hỗ trợ vốn giải phóng mặt bằng cho địa phương

Để dự án triển khai thành công, cơ bản hoàn thành vào năm 2030, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Quảng Ngãi khi giải phóng mặt bằng và tái định cư cần thực hiện nghiêm nguyên tắc "nơi ở mới có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ"; hoàn thiện đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trước khi đưa dân đến ở; chú trọng bảo tồn văn hóa, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với đào tạo nghề và sinh kế lâu dài. Khảo sát kỹ địa chất, thủy văn; ưu tiên giải pháp cầu cạn, hầm xuyên núi để hạn chế tối đa xâm phạm rừng phòng hộ đầu nguồn. Thực hiện nghiêm nghĩa vụ trồng rừng thay thế và quản lý chặt các bãi đổ thải, tuyệt đối không để xảy ra bồi lấp hay lợi dụng đổ thải để khai thác khoáng sản trái phép.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) trả lời phỏng vấn của phóng viên. Ảnh: Hải Ngọc - TTXVN

Theo đại biểu, Chính phủ cần ưu tiên cân đối đủ phần vốn ngân sách trung ương còn thiếu từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi và Quảng Ngãi cần sớm phân bổ chính thức 2.047 tỷ đồng vốn đối ứng.

Cùng với đó, Chính phủ và Quốc hội xem xét bổ sung đoạn kết nối 4,2 km từ đường Hồ Chí Minh sang cao tốc Bắc - Nam phía Tây (từ Km132+000 đến Km136+200) ngay trong giai đoạn 1 bởi đây là "mắt xích điểm cuối" có ý nghĩa quyết định toàn tuyến, không chỉ khép kín mạch giao thông liên hoàn giữa hai trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông và phía Tây, phục vụ cơ động quốc phòng, mà còn giúp tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng chi phí giải phóng mặt bằng và chi phí thi công so với việc phải quay lại làm ở giai đoạn sau, đồng thời mở ra không gian phát triển rộng lớn cho Tây Quảng Ngãi.

Cho rằng các tỉnh Lai Châu, Quảng Ngãi đều là những địa phương còn nhiều khó khăn, việc phải đối ứng hàng ngàn tỷ đồng là một áp lực lớn cho ngân sách địa phương, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét phương án sử dụng ngân sách Trung ương để hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần chi phí giải phóng mặt bằng cho các tỉnh.

Ông cũng đề nghị ưu tiên nguồn lực, quan tâm đầu tư các tuyến cao tốc phía Tây tiếp giáp với tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum như Ngọc Hồi - Pleiku, Pleiku - Buôn Ma Thuột, Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa trước năm 2030 nhằm tạo động lực phát triển cho khu vực này.

* Bố trí 119.389 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương cho 3 dự án cao tốc

Phát biểu giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, các dự án đều được thiết kế quy mô 4 làn xe cao tốc, có dải dừng xe khẩn cấp, phù hợp với quy hoạch chuyên ngành và kết quả dự báo nhu cầu vận tải, đáp ứng yêu cầu Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc (QCVN 117:2024/BGTVT).

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Doãn Tấn – TTXVN

Tại vùng miền núi có địa hình khó khăn, độ dốc lớn (đặc biệt đoạn Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có độ cao địa hình trên 1.000m), tốc độ thiết kế 4 làn xe được lựa chọn là 80 km/h để đảm bảo kỹ thuật và an toàn. Đối với các đoạn qua vùng đồng bằng, tốc độ thiết kế đảm bảo từ 100 km/h đến 120 km/h.

Về hướng tuyến, Bộ trưởng cho biết cả 3 tuyến cao tốc được lựa chọn trên nguyên tắc phù hợp với quy hoạch, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và điều kiện địa hình; hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các khu vực nhạy cảm về môi trường tự nhiên, xã hội, danh lam thắng cảnh, đất quốc phòng và hạn chế tối đa chi phí giải phóng mặt bằng.

Đối với khả năng cân đối vốn và nguồn vốn ngân sách địa phương, theo Bộ trưởng Xây dựng, ba dự án được Chính phủ ưu tiên cân đối, bố trí nguồn ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 119.389 tỷ đồng trên tổng số hơn 162.393 tỷ đồng (đạt tỷ lệ khoảng 75%). Đối với nguồn vốn còn lại, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu cân đối bố trí.

Qua thực tiễn triển khai các dự án giai đoạn trước (như tuyến Cần Thơ - Cà Mau), nhờ tiết kiệm thông qua đấu thầu, chỉ định thầu và dự phòng kinh phí nên chi phí thực tế có thể giảm đáng kể. “Do đó, các địa phương và đại biểu Quốc hội có thể yên tâm về nguồn vốn triển khai”, Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, hiện có 15 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thi công các tuyến cao tốc và đều bố trí ngân sách địa phương tham gia. Một số tỉnh miền núi dù điều kiện khó khăn vẫn cam kết đóng góp 50- 100% kinh phí giải phóng mặt bằng. Việc duy trì chính sách này đảm bảo sự đồng bộ, bình đẳng giữa các địa phương trong quá trình triển khai.

“Hai địa phương là Quảng Ngãi và Lai Châu là cơ quan chủ quản 2 dự án cao tốc và cũng đã đồng ý đề xuất bỏ ra 50% tiền giải phóng mặt bằng”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh thông tin./.