Thu hẹp khoảng cách quản trị để doanh nghiệp Việt Nam tiệm cận chuẩn quốc tế

Bốn khoảng cách cần thu hẹp

Trình bày tham luận tại Hội nghị nâng cao chất lượng quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán, ông Nguyễn Hoàng Dương - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, nâng cao chất lượng và hoàn thiện quản trị công ty đã được xác định là một mục tiêu chiến lược, với mục tiêu đưa chất lượng quản trị công ty niêm yết lên trên mức bình quân của khu vực Đông Nam Á.

Những năm qua, khuôn khổ pháp lý liên quan đến quản trị công ty từng bước được hoàn thiện, hướng tới nâng cao chuẩn mực quản trị đối với công ty đại chúng, tăng tính minh bạch và giúp nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thông tin nhanh chóng, chính xác hơn.

Thực tế cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực. Doanh nghiệp từng bước nâng cao ý thức tuân thủ, xây dựng các quy chế, quy trình quản trị; chú trọng hơn đến quyền và đối xử bình đẳng với cổ đông, đặc biệt là cổ đông nhỏ lẻ. Số doanh nghiệp chuyển sang mô hình ủy ban kiểm toán trực thuộc hội đồng quản trị tăng dần, trong khi chuyển đổi số, quản trị rủi ro và các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng được quan tâm.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Nguyễn Hoàng Dương trình bày tham luận tại Hội nghị. Ảnh: Mạnh Tuấn

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBCKNN, những chuyển biến tích cực chủ yếu tập trung ở một số doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn. Tại nhiều doanh nghiệp, quản trị công ty vẫn được nhìn nhận như công việc quản lý hành chính hàng ngày, thay vì một vấn đề có tính bao trùm, gắn với định hướng chiến lược, minh bạch và bảo vệ quyền lợi cổ đông.

Mức độ công bố thông tin cũng còn khoảng cách khi nhiều doanh nghiệp chủ yếu đáp ứng yêu cầu tối thiểu. Công bố thông tin bằng tiếng Anh đang trong lộ trình triển khai nên mức độ thực hiện chưa đồng đều.

Một vấn đề khác là cơ cấu sở hữu tập trung vào nhóm cổ đông lớn. Nhiều doanh nghiệp phát triển từ nhóm người hoặc gia đình sáng lập, hình thành nhóm cổ đông chi phối, tiềm ẩn xung đột lợi ích và ảnh hưởng tới quyền lợi của cổ đông nhỏ lẻ.

Bên cạnh đó, hiệu quả hoạt động của hội đồng quản trị tại một số doanh nghiệp còn hạn chế. Tỷ lệ thành viên độc lập và không điều hành còn thấp, trách nhiệm giữa hội đồng quản trị và ban điều hành chưa được phân định rõ, có thể dẫn tới chồng chéo chức năng. Đây là những yếu tố ảnh hưởng đáng kể tới chất lượng quản trị khi doanh nghiệp Việt Nam được đánh giá theo các chuẩn mực khu vực.

Từ thực trạng này, UBCKNN xác định 4 nhóm thông lệ mà phần lớn doanh nghiệp Việt Nam cần cải thiện, gồm quyền và đối xử công bằng với cổ đông; công bố thông tin và minh bạch; trách nhiệm của hội đồng quản trị; phát triển bền vững.

Ở nhóm quyền cổ đông, các nguyên tắc quản trị tốt của ASEAN và OECD khuyến khích doanh nghiệp xây dựng kênh đối thoại thường xuyên với cổ đông, cung cấp thông tin kịp thời, thay vì tập trung chủ yếu vào thời điểm tổ chức đại hội đồng cổ đông.

Đối với công bố thông tin, thông lệ tốt yêu cầu doanh nghiệp minh bạch đầy đủ tài liệu đại hội đồng cổ đông, tiêu chuẩn và trình độ chuyên môn của thành viên hội đồng quản trị, chính sách và cơ cấu thù lao, giao dịch với bên liên quan cũng như vai trò của thành viên độc lập trong quá trình phê duyệt.

Trách nhiệm của hội đồng quản trị cũng cần được nâng lên thông qua công bố đầy đủ hoạt động giám sát, chiến lược quản trị rủi ro, hoạt động của các ủy ban chuyên trách và đánh giá hiệu quả hoạt động của hội đồng quản trị.

Đáng chú ý, phát triển bền vững đang chuyển từ yếu tố tạo lợi thế sang yêu cầu ngày càng phổ biến trên thị trường quốc tế. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn ở giai đoạn đầu trong áp dụng các chuẩn mực quốc tế về thực hành và công bố thông tin phát triển bền vững.

Đưa chất lượng quản trị thành tiêu chí của thị trường

Để thu hẹp khoảng cách này, UBCKNN đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng vừa hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, vừa hỗ trợ doanh nghiệp chuyển từ tuân thủ sang thực hành các thông lệ quản trị tốt.

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, UBCKNN đang nghiên cứu dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 96 về công bố thông tin, trong đó chú trọng công bố thông tin phát triển bền vững; đồng thời nghiên cứu bổ sung các thông lệ tốt về thành viên hội đồng quản trị độc lập, trách nhiệm của hội đồng quản trị và quản lý rủi ro phát triển bền vững.

UBCKNN cũng đã phối hợp với các tổ chức liên quan xây dựng, cập nhật các tài liệu hướng dẫn quản trị công ty, tham chiếu những nguyên tắc quản trị quốc tế và kinh nghiệm của các thị trường trong khu vực nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng thực hành.

Hội nghị nâng cao chất lượng quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán thu hút đông đảo đại biểu tham dự. Ảnh: Mạnh Tuấn

Một giải pháp mới được UBCKNN đặt ra là nghiên cứu sử dụng chất lượng quản trị như một tiêu chí trong phân nhóm và xây dựng chỉ số trên thị trường chứng khoán. Theo đó, cơ quan quản lý sẽ nghiên cứu đánh giá, phân loại doanh nghiệp thực hiện quản trị công ty tốt để xem xét phân vào các bảng giao dịch phù hợp. Đồng thời, tiêu chí thực hành quản trị tốt có thể được nghiên cứu về trọng số khi lựa chọn cổ phiếu cho các rổ chỉ số như VN30, VN100 và các bộ chỉ số về quản trị công ty.

Song song đó, UBCKNN đang phối hợp với các tổ chức quốc tế thành lập các nhóm công tác nhằm phân tích điểm mạnh, điểm còn khoảng cách của doanh nghiệp Việt Nam so với thông lệ tốt, từ đó lựa chọn nhóm công ty tiên phong thực hiện các thông lệ vượt trên mức tuân thủ để hỗ trợ đào tạo và thực hành.

Bên cạnh quản trị công ty, chất lượng báo cáo tài chính cũng là một mắt xích cần tiếp tục cải thiện. Qua kiểm tra, giám sát, UBCKNN ghi nhận vẫn còn những sai sót như chênh lệch lớn giữa báo cáo tài chính trước và sau kiểm toán, ghi nhận doanh thu và chi phí chưa đúng kỳ, thuyết minh giao dịch với bên liên quan chưa đầy đủ hoặc thiếu một số thông tin trọng yếu… Đối với tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên được chấp thuận có vi phạm, UBCKNN thực hiện xử lý, đình chỉ tư cách theo quy định và công khai quyết định để nhà đầu tư tiếp cận thông tin.

Khi thị trường bước vào thời kỳ mới sau nâng hạng, cơ hội đi kèm những yêu cầu cao hơn. Việc thu hẹp khoảng cách quản trị, nâng chất lượng báo cáo tài chính và minh bạch thông tin vì vậy không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các chuẩn mực tốt hơn, mà còn góp phần nâng chất lượng thị trường vốn và sức hấp dẫn của doanh nghiệp Việt Nam đối với nhà đầu tư./.