Thu hút đầu tư - đòn bẩy để phát triển nông nghiệp

Thu hút đầu tư vào nông nghiệp, cần chính sách đủ mạnh, khả thi. Ảnh: ST

Thu hút nguồn lực đầu tư vào nông nghiệp

Ngành nông nghiệp từ lâu đã giữ vai trò nền tảng, đảm bảo an sinh xã hội và là bệ đỡ ổn định cho kinh tế quốc gia trước những biến động khó lường. Tuy nhiên, để chuyển mình thành một ngành kinh tế hiện đại và bền vững, việc thu hút nguồn lực đầu tư từ khối doanh nghiệp được xem là yêu cầu bắt buộc và mang tính "đòn bẩy" đột phá.

Thực tế từ tỉnh Điện Biên - một địa phương miền núi còn đối mặt với nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội - đã cho thấy tầm nhìn chiến lược khi xác định nông nghiệp là trụ cột giữ vai trò nền tảng trong bảo đảm an sinh và thúc đẩy tăng trưởng. Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) tỉnh Lê Xuân Cảnh, trên cơ sở nhận diện rõ những tiềm năng đặc thù, Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững giai đoạn 2026-2030. Tỉnh đã chủ động xây dựng danh mục dự án chuyên biệt, kêu gọi đầu tư trực diện vào các vùng nguyên liệu, khâu chế biến và ứng dụng khoa học - công nghệ. Tính đến nay, toàn tỉnh đã thu hút được trên 40 dự án trong lĩnh vực này, trong đó các mô hình công nghệ cao gắn sản xuất với chế biến sâu đã bắt đầu phát huy hiệu quả, không chỉ tạo việc làm mà còn trực tiếp nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Nhìn rộng ra toàn ngành, năm 2025 ghi nhận sự bứt phá ngoạn mục với GDP ngành tăng khoảng 4%, đạt mức cao nhất trong vòng một thập kỷ qua. Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã lập kỷ lục lịch sử khi ước đạt con số 70,09 tỷ USD, vượt xa những kỳ vọng và mục tiêu đề ra ban đầu. Thành tích ấn tượng này không chỉ khẳng định vị thế "trụ đỡ" vững chắc của ngành trước mọi biến động toàn cầu mà còn làm nổi bật vai trò không thể thay thế của các doanh nghiệp trong việc dẫn dắt chuỗi giá trị nông nghiệp và phát triển nông thôn.

Dưới góc nhìn của chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy, doanh nghiệp chính là nhân tố quyết định trong quá trình tái cơ cấu ngành khi góp phần quan trọng trong việc chuyển đổi mô hình từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Với tiềm lực tài chính dồi dào, sự nhạy bén về nhu cầu thị trường và khả năng ứng dụng các thành tựu công nghệ mới, các doanh nghiệp đã giúp nâng cao đáng kể năng suất và giá trị sản xuất trên cùng một đơn vị diện tích.

Thực tiễn chính sách cho thấy, Nhà nước đã có những bước đi quan trọng để tạo hành lang pháp lý thông qua việc ban hành Nghị định số 57/2018/NĐ-CP, thiết lập các cơ chế khuyến khích đầu tư vào một lĩnh vực vốn được đánh giá là tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chính nhờ những động thái này, nhiều tập đoàn tư nhân lớn đã mạnh dạn tham gia và thể hiện rõ vai trò dẫn dắt dòng vốn trong nông nghiệp như: Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai, Vinamilk, Tập đoàn TH... cùng hàng trăm dự án FDI đang vận hành và đăng ký mới.

Tuy nhiên, trước nhịp đập nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội, đặc biệt là khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào vận hành, nhiều quy định tại Nghị định số 57/2018/NĐ-CP đã bộc lộ những điểm chưa tương thích với thực tiễn. Thứ trưởng Bộ NNMT Võ Văn Hưng đã thẳng thắn thừa nhận rằng các quy trình thủ tục hiện vẫn còn rườm rà, thiếu linh hoạt, trong khi nguồn lực hỗ trợ còn bị phân tán, khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ rất khó tiếp cận. Thứ trưởng khẳng định, đã đến lúc chúng ta cần thay đổi căn bản quan điểm và tư duy quản lý, không thể tiếp tục đi theo lối mòn cũ trong bối cảnh thể chế đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ.

Cần có chính sách, cách làm đột phá…

Đáp ứng yêu cầu từ thực tiễn, Chính phủ hiện đang khẩn trương xây dựng dự thảo nghị định mới nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Thứ trưởng Võ Văn Hưng đánh giá, việc ban hành nghị định này không đơn thuần là hoạt động sửa đổi câu chữ, mà thực chất là một sự “tái định hình” toàn diện cơ chế hỗ trợ đầu tư để phù hợp với tình hình mới.

Nghị định mới sẽ tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực trọng tâm cần ưu tiên thu hút đầu tư. Đáng chú ý, dự thảo thể hiện rõ chủ trương phân cấp mạnh mẽ khi bãi bỏ các quy định cứng về nguyên tắc ưu tiên hỗ trợ loại dự án hay loại hình doanh nghiệp, thay vào đó giao quyền chủ động cho địa phương ban hành và thực hiện chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc thù địa bàn. Bên cạnh đó, các điều kiện về tổng mức đầu tư đối với các dự án chế biến và bảo quản nông sản cũng được đề xuất nới lỏng để giúp nhiều doanh nghiệp dễ dàng thụ hưởng chính sách hơn.

Đánh giá cao định hướng này, các chuyên gia nhấn mạnh rằng quy định mới phải đảm bảo tính đồng bộ tuyệt đối với các chính sách hiện hành, tránh tình trạng chính sách tốt nhưng mỗi nơi hiểu và áp dụng một kiểu. Các tiêu chí về thủ tục, điều kiện tiếp cận và năng lực tài chính cần được quy định rõ ràng, khả thi, tuyệt đối tránh tính hình thức gây khó khăn cho khâu triển khai.

Một yêu cầu cấp thiết khác là việc cập nhật và bổ sung các văn bản pháp lý liên quan đến mô hình hợp tác đối tác công tư (PPP) trong nông nghiệp. Cần sớm sửa đổi hoặc thay thế Thông tư số 14/2017/TT-BNNPTNT để đảm bảo sự đồng bộ với khung pháp lý mới, trong đó phải có hướng dẫn cụ thể về cơ chế tài chính và cách thức sử dụng nguồn vốn cho doanh nghiệp.

GS,TS. Nguyễn Hồng Sơn - Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam - cho rằng việc thu hút đầu tư không chỉ dựa duy nhất vào một nghị định về tài chính, mà cần một “hệ sinh thái” các văn bản pháp luật chuyên ngành hướng dẫn đồng bộ từ luật nông nghiệp đến luật đất đai. Điều mà các nhà đầu tư thực sự cần, bên cạnh hỗ trợ về vốn, chính là một môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi và sự trợ giúp kịp thời về các thủ tục hành chính.

Đồng quan điểm, chuyên gia Hoàng Trọng Thủy lưu ý rằng bất kỳ chính sách nào ban hành cũng cần phải có thước đo đánh giá hiệu quả thực chất, và thước đo chính xác nhất chính là sự hài lòng và số lượng dự án thực tế của doanh nghiệp. Quá trình xây dựng chính sách phải dựa trên việc đánh giá kỹ lưỡng tác động và cầu thị lắng nghe ý kiến từ chính cộng đồng doanh nghiệp. Cuối cùng, cần quy định rõ trách nhiệm và chế tài xử lý của các bên liên quan để chấm dứt tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, đảm bảo công tác thực thi pháp luật đạt hiệu quả cao nhất./.