Thủ tướng: Giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại Phiên thảo luận chiều 18/10. Ảnh: L. HIỂN

Bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương

Trao đổi, làm rõ những vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến tỷ lệ phân chia nguồn thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, Quốc hội đã xác định ngân sách trung ương phải giữ vai trò chủ đạo. Điều đó đòi hỏi ngân sách trung ương phải có nguồn lực đủ lớn để thực hiện các nhiệm vụ chi quan trọng của đất nước, đồng thời hỗ trợ các địa phương.

Theo đó, ngân sách trung ương phải bảo đảm nguồn lực đầu tư các công trình trọng điểm quốc gia, phát triển kết cấu hạ tầng, thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, an sinh xã hội và xử lý những vấn đề phát sinh ngoài dự báo, như thiên tai, dịch bệnh...

Phương án phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương năm 2027 đã được Chính phủ tính toán kỹ lưỡng, trên cơ sở phối hợp với các địa phương và xem xét trong tổng thể yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Các phương án đã được báo cáo, thảo luận, tiếp thu và hoàn thiện qua nhiều bước trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định - Thủ tướng nêu rõ.

Đặc biệt, theo Thủ tướng, nhu cầu đầu tư các dự án trọng điểm quốc gia trong nhiệm kỳ này dự kiến khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, gấp 5 lần nhiệm kỳ trước. Cùng với đó, yêu cầu hiện đại hóa quốc phòng, an ninh và bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển cũng đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Nếu không tăng cường khả năng điều tiết của ngân sách trung ương sẽ rất khó bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ chiến lược này.

Tăng cường vai trò, trách nhiệm của các địa phương

Thông tin về tác động của phương án phân chia nguồn thu dự kiến áp dụng năm 2027, Thủ tướng cho biết, có 32/34 địa phương giảm tỷ lệ hoặc số thu ngân sách được hưởng theo cơ chế điều tiết mới, với tổng mức giảm khoảng 134.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, khi đánh giá tác động, cần xem xét tổng thể nguồn lực ngân sách của địa phương, bao gồm cả các khoản hỗ trợ, bổ sung từ ngân sách trung ương, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ điều tiết từng khoản thu.

Theo phương án dự kiến, chi ngân sách năm 2027 của cả 34 địa phương đều tăng so với năm 2026, chưa kể nguồn thu từ sử dụng đất và xổ số kiến thiết. Trong đó, Hà Nội dự kiến tăng chi khoảng 33%, TP. Hồ Chí Minh tăng khoảng 28%. Số thu ngân sách được hưởng của Hà Nội năm 2027 dự kiến gấp khoảng 3 lần năm 2023; TP. Hồ Chí Minh gấp 2,2 lần, còn các địa phương khác tăng bình quân khoảng 1,8 lần.

Thủ tướng cho rằng, cơ chế đặc thù dành cho địa phương cần hướng tới tạo nguồn thu mới, mở rộng dư địa phát triển, thay vì chỉ tập trung vào điều chỉnh tỷ lệ phân chia ngân sách. Ngân sách trung ương cũng tiếp tục bố trí nguồn lực đầu tư trở lại cho các địa phương, trong đó có những đô thị lớn và các tỉnh còn nhiều khó khăn.

Đề cập đến tình trạng chuyển nguồn ngân sách và giải ngân đầu tư công, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện.

Theo Thủ tướng, khi Quốc hội đã quyết định, Chính phủ đã phân bổ nguồn lực và quy định cho phép triển khai nhưng các cơ quan, địa phương không thực hiện được thì phải làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm.

Việc đánh giá hiệu quả chi ngân sách, nhất là chi đầu tư phát triển, không chỉ căn cứ vào số vốn đã được phân bổ hoặc giải ngân, mà phải xem xét tiến độ thực hiện, chất lượng và hiệu quả của các dự án, công trình – Thủ tướng nhấn mạnh.

Đối với các Chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng cho biết, Chính phủ đã ban hành các quy định và hướng dẫn tương đối đầy đủ, theo hướng đơn giản hóa quy trình và tăng quyền chủ động cho địa phương. Các nội dung chi cho giáo dục, y tế, văn hóa, giảm nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã có hướng dẫn cụ thể; chỉ những vấn đề thực sự đặc thù mới cần các Bộ, ngành tiếp tục hướng dẫn bổ sung.

Thủ tướng cho biết, việc phân bổ vốn được thực hiện theo kế hoạch đầu tư công hằng năm và trung hạn. Các địa phương, Hội đồng nhân dân có trách nhiệm xem xét, phân bổ chi tiết và tổ chức triển khai theo thẩm quyền.

Để hỗ trợ địa phương, Chính phủ đã yêu cầu xây dựng hệ thống phần mềm tiếp nhận, giải đáp trực tuyến những vướng mắc trong thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. Các câu hỏi, hướng dẫn và phương án xử lý sẽ được chia sẻ để những địa phương khác có thể tham khảo, áp dụng thống nhất.

Tuy nhiên, Thủ tướng lưu ý, không phải trường hợp chậm giải ngân nào cũng áp dụng ngay biện pháp cắt giảm hoặc điều chuyển vốn.

“Cần đánh giá khách quan nguyên nhân, phân biệt rõ những khó khăn về điều kiện thực hiện, năng lực cán bộ và trách nhiệm tổ chức triển khai. Nếu vướng mắc xuất phát từ năng lực thực hiện ở cơ sở thì địa phương phải chủ động tăng cường, bố trí cán bộ có chuyên môn, điều động nhân lực từ các sở, ngành để hỗ trợ. Trường hợp chậm trễ do thiếu trách nhiệm thì phải xem xét, xử lý và sử dụng kết quả thực hiện nhiệm vụ làm tiêu chí đánh giá cán bộ” - Thủ tướng nêu rõ.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh, trong điều kiện Quốc hội và Chính phủ đang đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vai trò, thẩm quyền của địa phương ngày càng lớn thì trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu cũng phải được nâng lên tương ứng.

Đồng bộ các giải pháp kiểm soát lạm phát và giữ vững các cân đối lớn

Đề cập công tác điều hành kinh tế vĩ mô, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng nhanh phải đi đôi với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Quang cảnh Phiên thảo luận. Ảnh: D. LINH

Thủ tướng dẫn chứng, trong bối cảnh giá dầu thế giới có thời điểm tăng mạnh, gây áp lực lớn lên giá xăng dầu và nhiều mặt hàng trong nước, Chính phủ đã kịp thời triển khai các giải pháp điều hành về thuế, giá và nguồn cung. Nếu không có những biện pháp phù hợp, biến động giá xăng dầu có thể tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất, vận tải, dịch vụ và mặt bằng giá cả.

Thủ tướng cho biết, mặc dù phải giảm một phần nguồn thu ngân sách để hỗ trợ nền kinh tế, Chính phủ vẫn ưu tiên bảo đảm nguồn cung xăng dầu, giữ giá ở mức phù hợp và hạn chế tác động đến người dân, doanh nghiệp.

Cùng với xăng dầu, nhu cầu điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và phát triển khoa học, công nghệ cũng tăng rất mạnh. Theo Thủ tướng, để tăng trưởng GDP thêm 1%, nhu cầu điện có thể phải tăng khoảng 1,3-1,5%. Trong bối cảnh đó, việc bảo đảm cung ứng điện cho sản xuất và đời sống là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Chính phủ đã tập trung điều hành để bảo đảm nguồn cung điện, đồng thời kiểm soát giá điện và các mặt hàng thiết yếu, góp phần kiểm soát lạm phát.

Thủ tướng nhấn mạnh, nếu lạm phát tăng cao, thành quả tăng trưởng sẽ bị xói mòn, người dân khó được hưởng đầy đủ những lợi ích từ phát triển kinh tế. Vì vậy, trong năm 2027, Chính phủ sẽ tiếp tục kiên định mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát lạm phát và giữ vững các cân đối lớn.

Kiên quyết giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh là giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thủ tướng cho biết, Chính phủ đang tập trung triển khai các giải pháp trên nhiều lĩnh vực, từ đất đai, bất động sản, xăng dầu, điện đến thuốc, thiết bị y tế và sản xuất nông nghiệp…

Đối với thị trường bất động sản, Chính phủ thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân, đồng thời hoàn thiện các chính sách quản lý đất đai và điều tiết thị trường. Mục tiêu là từng bước kiểm soát, giảm áp lực về giá nhà, giá đất và chi phí tiếp cận nhà ở.

Trong lĩnh vực xăng dầu, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát cơ chế kinh doanh, nghiên cứu cắt giảm các khâu trung gian và những chi phí không hợp lý, bảo đảm giá bán phản ánh đúng diễn biến thị trường nhưng không bị đẩy lên bởi các khoản chi phí bất hợp lý.

Đối với thuốc và thiết bị y tế, Thủ tướng yêu cầu kiên quyết xử lý những hành vi tiêu cực, loại bỏ các chi phí trung gian không cần thiết khiến người bệnh phải chi trả cao. Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến khám, chữa bệnh, dược và quản lý thiết bị y tế theo hướng minh bạch, giảm chi phí và bảo vệ quyền lợi người dân.

Trong lĩnh vực điện, Chính phủ tiếp tục nghiên cứu cơ cấu lại hệ thống và hoạt động của các doanh nghiệp điện lực để nâng cao hiệu quả, giảm chi phí.

Đối với nông nghiệp, việc tăng cường quản lý mã số vùng trồng, kiểm định, kiểm dịch và xử lý các vi phạm cũng nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu và gia tăng giá trị hàng hóa.

Thủ tướng nhấn mạnh, mục tiêu xuyên suốt của các giải pháp này là giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả, năng suất, sức cạnh tranh và giá trị gia tăng của nền kinh tế.