TP.HCM sẽ vay vốn làm metro, nhà xã hội

Một trong các tờ Nghị quyết nhằm cụ thể hóa các cơ chế đặc thù theo Luật Phát triển đô thị vừa được HĐND TP.HCM thông qua là phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu công trình, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh; vay từ các tổ chức tài chính trong nước để huy động vốn cho các dự án trọng điểm.

Trong đó với phát hành trái phiếu, Nghị quyết sẽ thực hiện theo các quy định của Luật phát triển đô thị, Luật quản lý nợ công và Luật quản lý ngân sách cùng các văn bản pháp luật liên quan.

TP.HCM muốn tiếp cận các tổ chức tài chính, các quỹ đầu tư trong nước; mở rộng quy mô và kỳ hạn huy động vốn bảo đảm tiến độ triển khai các dự án cấp bách.

Đối tượng áp dụng là các cơ quan nhà nước, đơn vị thuộc TP.HCM; Kho bạc Nhà nước Khu vực II, tổ chức tài chính, tổ chức bảo lãnh phát hành, tổ chức cung cấp dịch vụ đăng ký, lưu ký, thanh toán, thành viên thị trường, nhà đầu tư và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan.

Trái phiếu có kỳ hạn phát hành từ 1 năm trở lên; mệnh giá trái phiếu là 100.000 đồng.

Trái phiếu được phát hành theo phương thức đấu thầu và đăng ký, lưu ký tại Trung tâm lưu ký Chứng khoán Việt Nam; được niêm yết, giao dịch tại Sở Giao dịch Chứng khoán.

Việc ban hành Nghị quyết tạo cơ sở pháp lý để TP.HCM huy động hiệu quả các nguồn lực tài chính cho dự án giao thông, môi trường, y tế, giáo dục, nhà ở xã hội, phát triển đô thị thông minh và các công trình hạ tầng thiết yếu khác.

Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, cải thiện điều kiện sống của người dân, tạo thêm việc làm, thúc đẩy tiếp cận bình đẳng đối với các dịch vụ xã hội và tăng cường công bằng xã hội giữa các khu vực của Thành phố và vùng Thành phố.

Song song đó, Nghị quyết cũng tạo điều kiện để TP.HCM triển khai các công cụ tài chính xanh, hỗ trợ huy động vốn cho các dự án thân thiện với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đồng thời gắn nguồn vốn huy động với các dự án, công trình, đô thị cụ thể, nâng cao tính minh bạch, tăng khả năng tiếp cận các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư, tổ chức tài chính trong nước; mở rộng quy mô và kỳ hạn huy động vốn bảo đảm tiến độ triển khai các dự án cấp bách.

Nhóm dự án cải tạo môi trường, đầu tư nhà xã hội; các công trình y tế, giáo dục tại TP.HCM đang cần nguồn lực đầu tư khổng lồ từ nay đến 2035.

Theo UBND TP.HCM, nhu cầu vốn cho các dự án chiến lược giai đoạn 2026-2035, đặc biệt là hệ thống metro các tuyến vành đai, đường, cầu kết nối nội vùng và liên vùng; các dự án xử lý môi trường, chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh, tạo ra áp lực rất lớn cho ngân sách thành phố.

Nếu chỉ dựa vào nguồn vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước sẽ không đáp ứng được yêu cầu tiến độ và quy mô đầu tư.

Thực tiễn cho thấy những năm gần đây, TP.HCM đã sử dụng hiệu quả công cụ huy động vốn như vay lại vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài.

Giai đoạn 2003 - 2020, TP.HCM (trước sáp nhập) đã phát hành 30.112 tỷ đồng trái phiếu chính quyền địa phương, góp phần quan trọng bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho ngân sách Thành phố; đẩy nhanh tiến độ công trình giao thông, giáo dục, y tế, cấp thoát nước và các dự án hạ tầng kỹ thuật trọng điểm.

Đây là một trong những giải pháp tài chính hiệu quả, giúp Thành phố chủ động hơn trong cân đối nguồn lực, giảm áp lực bố trí vốn ngân sách trong từng năm và tận dụng được nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế.

Giai đoạn 2021-2025, TP.HCM được giao tổng mức vay trong nước là 24.606,4 tỷ đồng, dự kiến vay theo hình thức phát hành trái phiếu chính quyền địa phương.

Hệ thống metro theo quy hoạch hơn 1.500 km của TP.HCM gây áp lực lớn nếu chỉ dựa vào vốn ngân sách.

Tuy nhiên, Thành phố đã không thực hiện, do căn cứ tình hình vay, trả nợ, tiến độ thu ngân sách vượt dự toán và khả năng giải ngân vốn đầu tư công không đạt so với kế hoạch.

Giai đoạn 2026-2030, căn cứ kế hoạch tài chính 5 năm, trong đó quy định dư nợ chính quyền địa phương đến năm 2030 khoảng 74.909 tỷ đồng, bằng 3,5% thu ngân sách, Thành phố dự kiến vay tối đa 49.291 tỷ đồng để bù đắp bội chi ngân sách, bao gồm vay từ nguồn Chính phủ về cho vay lại là 17.559 tỷ đồng và vay trong nước 31.732 tỷ đồng (dự kiến từ phát hành trái phiếu chính quyền địa phương).

TP.HCM sau sáp nhập chưa thực hiện việc phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, cũng như vay từ các tổ chức tài chính trong nước.

Phát biểu tại phiên thảo luận chuyên đề trong khuôn khổ Diễn đàn kinh tế Mùa Thu 2026 sáng 27/10, TS Cấn Văn Lực cho rằng để đạt các mục tiêu tăng trưởng cao, từ nay đến năm 2030, trung bình mỗi năm TP.HCM cần huy động khoảng 1,7 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, tương đương 22% tổng nhu cầu vốn cả nước.

Trong tổng nhu cầu này, vốn ngân sách Thành phố chỉ đảm bảo khoảng 20-22%, cao nhất chỉ 30%.