Thứ tưởng phải bỏ đi chẳng ai ngờ làm được món ngon, xưa cứu đói 'nhà nghèo', nay thành đặc sản nổi tiếng

Nhắc đến mít, nhiều người thường nghĩ đến những múi mít chín vàng, ngọt thơm. Thế nhưng ở Nghệ An, Hà Tĩnh, những quả mít còn non cũng được tận dụng để tạo nên một món ăn nổi tiếng mang tên nhút mít.

Nhút có thể hiểu đơn giản là mít non được thái nhỏ rồi đem muối chua. Món ăn dân dã này gắn với cuộc sống của người dân xứ Nghệ từ nhiều năm trước, khi điều kiện kinh tế còn khó khăn và thực phẩm không phong phú như hiện nay.

Ngày ấy, mít là loại cây quen thuộc trong vườn của nhiều gia đình. Những quả mít non được tỉa bỏ để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả còn lại thay vì vứt đi lại được người dân mang về chế biến. Vào những thời điểm thiếu lương thực, mít non còn được luộc ăn thay cơm.

Tuy nhiên, mít có mùa nên người dân nghĩ ra cách muối để giữ được lâu hơn. Qua thời gian, cách chế biến ấy được lưu truyền từ đời này sang đời khác và nhút dần trở thành món ăn mang dấu ấn riêng của ẩm thực xứ Nghệ.

Những quả mít còn non được tận dụng để tạo nên một món ăn nổi tiếng mang tên nhút mít - Ảnh minh hoạ/ Nguồn: Internet

Từ quả mít non thành món đặc sản giòn chua

Nguyên liệu chính để làm nhút không cầu kỳ nhưng việc chọn mít lại khá quan trọng. Mít thường được hái khi còn non hoặc hơi ương, hạt mới hình thành nhưng chưa phát triển hoàn chỉnh.

Mít quá già sẽ làm thành phẩm mất đi độ giòn đặc trưng, trong khi quả quá non cũng không tạo được kết cấu ngon. Người dân có thể sử dụng mít dai, mít bở hoặc một số giống mít khác miễn là quả đạt độ non phù hợp.

Sau khi hái, mít được gọt bỏ lớp vỏ gai bên ngoài rồi xử lý phần nhựa. Thịt mít, xơ và hạt non được thái hoặc băm thành những sợi nhỏ vừa ăn.

Một số gia đình ngâm phần mít đã thái trong nước vo gạo khoảng 1-2 giờ để giảm nhựa và hạn chế nguyên liệu bị thâm. Sau đó, mít được vớt ra, để ráo rồi trộn cùng muối và các gia vị như riềng, sả, tỏi, ớt.

Nhút mít có vị chua ngọt, giòn bùi - Ảnh minh hoạ

Có nơi còn đem mít phơi nắng trong thời gian ngắn để bề mặt se lại. Công đoạn này giúp sợi mít săn hơn, sau khi lên men vẫn giữ được độ giòn dai thay vì nhanh mềm.

Mít đã trộn gia vị được cho vào chum, vại hoặc dụng cụ phù hợp rồi nén chặt để nguyên liệu ngập trong nước muối. Tùy điều kiện thời tiết, sau vài ngày nhút bắt đầu lên men và có thể sử dụng khi đạt độ chua mong muốn.

Nhút đạt yêu cầu thường có màu sáng, sợi mít giòn dai nhẹ, vị chua mặn hài hòa. Mùi thơm của riềng, sả, tỏi cùng chút cay của ớt tạo nên hương vị rất đặc trưng.

Cách đơn giản nhất là lấy nhút đã muối chua ra, vắt bớt nước rồi dùng như một món dưa ăn kèm cơm. Vị chua và giòn của mít đặc biệt phù hợp với những món nhiều đạm hoặc tương đối béo.

Ở xứ Nghệ, nhút còn được biến tấu thành nhiều món khác nhau. Nhút có thể đem xào, làm nộm, nấu canh chua hoặc kho cùng thịt, cá. Chính khả năng kết hợp linh hoạt khiến một món ăn vốn được tạo ra để bảo quản mít non ngày trước có thể xuất hiện trong nhiều bữa cơm hiện nay.

Một cách ăn dân dã khác là trộn nhút với lạc rang giã nhỏ, rau thơm và các gia vị để làm nộm. Vị bùi của lạc kết hợp với độ giòn chua của mít tạo thành món ăn lạ miệng, đặc biệt thích hợp trong những ngày nóng.

Do nhút được chế biến bằng phương pháp muối lên men nên bản thân món ăn đã có vị mặn. Khi sử dụng để xào, kho hoặc nấu canh, người nấu nên nếm trước rồi mới thêm nước mắm, muối để tránh món ăn quá đậm vị.

Nếu trước đây nhút chủ yếu được các gia đình tự làm để ăn thì hiện nay món này đã trở thành đặc sản được bán rộng rãi hơn - Ảnh minh hoạ/ Nguồn: Internet

Từ món ăn chống đói thành đặc sản được tìm mua

Nếu trước đây nhút chủ yếu được các gia đình tự làm để ăn thì hiện nay món này đã trở thành đặc sản được bán rộng rãi hơn. Không chỉ có ở Nghệ An, Hà Tĩnh, người tiêu dùng tại nhiều thành phố cũng có thể tìm mua nhút mít qua các cửa hàng đặc sản và chợ trực tuyến. Mức giá được ghi nhận phổ biến khoảng 40.000-50.000 đồng/kg, tùy thời điểm và cách chế biến.

Khi mua nhút làm sẵn, nên chọn sản phẩm có màu tự nhiên, sợi mít còn độ giòn, mùi chua đặc trưng của thực phẩm lên men và không xuất hiện mùi lạ. Nếu sản phẩm được đóng gói, người mua cũng nên chú ý nguồn gốc, ngày sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản.

Từ những quả mít non từng được tận dụng trong thời thiếu thốn, nhút mít đã trở thành một phần của văn hóa ẩm thực xứ Nghệ. Món ăn không đắt đỏ, nguyên liệu cũng hết sức bình dị nhưng hương vị chua, giòn đặc trưng cùng câu chuyện gắn với những bữa cơm thời khó đã giúp nhút mít trở thành đặc sản được nhiều người tìm mua ngày nay.

Mít có lợi gì cho sức khỏe?

Không chỉ được tận dụng để làm nhiều món ăn, mít còn cung cấp một số dưỡng chất cần thiết cho cơ thể. Mít có chứa carbohydrate, chất xơ, vitamin C, kali cùng một số vitamin và khoáng chất khác. Hàm lượng cụ thể có thể thay đổi tùy giống và độ chín của quả.

Trong đó, vitamin C hoạt động như một chất chống oxy hóa và góp phần duy trì chức năng bình thường của hệ miễn dịch. Kali là khoáng chất cần thiết cho hoạt động của cơ, thần kinh và góp phần điều hòa huyết áp khi được sử dụng trong một chế độ ăn cân bằng.

Mít cũng cung cấp chất xơ, thành phần có vai trò đối với hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Bên cạnh đó, loại quả này chứa các hợp chất thực vật có hoạt tính chống oxy hóa như carotenoid và flavonoid. 

Riêng nhút mít được làm chủ yếu từ mít non và trải qua quá trình muối lên men, vì vậy thành phần dinh dưỡng không hoàn toàn giống múi mít chín ăn trực tiếp. Nhút vẫn có thể góp phần làm đa dạng nguồn thực phẩm thực vật trong bữa ăn, nhưng do được chế biến với muối, người dùng cần chú ý lượng natri.

Khi ăn nhút, đặc biệt với người cần hạn chế muối, không nên dùng quá nhiều trong một bữa. Có thể vắt bớt nước muối và kết hợp nhút với rau, lạc, thịt hoặc các thực phẩm khác, đồng thời giảm lượng nước mắm, muối khi chế biến để tránh khẩu phần trở nên quá mặn.