Thúc đẩy tiềm năng phát triển ngành dược liệu

Việt Nam có tiềm năng to lớn trong phát triển ngành công nghiệp dược liệu. Ảnh: vneconomy.vn

Phát triển chưa xứng với tiềm năng

Theo báo cáo của Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế), Việt Nam có khoảng 5.117 loài và dưới loài thực vật, 408 loài động vật và 75 khoáng vật được sử dụng làm thuốc, trong đó có khoảng 70 loài cây dược liệu có tiềm năng nuôi trồng, khai thác, như: Quế, Hồi, Hòe, Nghệ, Actiso… Trong vài thập niên gần đây, nhiều nước trên thế giới đã và đang đẩy mạnh việc nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm có nguồn gốc từ dược liệu để hỗ trợ, phòng ngừa và điều trị bệnh.

Tại Việt Nam, thị trường tiêu thụ dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu là rất lớn, bao gồm: Hệ thống khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền (YHCT); 243 nhà máy sản xuất thuốc, trong đó 96 nhà máy sản xuất thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và 59 nhà máy sản xuất cao dược liệu. Thực tế phát triển một số cây dược liệu (Sâm Ngọc Linh, Quế, Hồi, Nghệ,…) thời qua qua cho thấy, lĩnh vực này mang lại thu nhập cho người dân cao gấp nhiều lần so với cây trồng truyền thống (như lúa, sắn, lạc).

Cùng với đó, công tác phát triển dược liệu cũng được chú trọng. Việt Nam đã duy trì mạng lưới bảo tồn nguồn gen tại 7 vùng sinh thái; xây dựng hệ thống vườn bảo tồn nguồn cây thuốc tại nhiều tỉnh/thành phố trên cả nước; ghi nhận và sưu tầm gần 2.000 bài thuốc, khoảng 1.500 cây thuốc của gần 30 dân tộc có nhiều kinh nghiệm sử dụng cây thuốc, phục vụ công tác chọn, tạo giống. Ngoài ra, công tác nuôi trồng, khai thác và sử dụng dược liệu, công tác tiêu chuẩn hóa và quản lý chất lượng dược liệu cũng được chú trọng…

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, dù tiềm năng rất lớn song lĩnh vực dược liệu của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà chỉ rõ, việc nuôi trồng, khai thác dược liệu còn nhỏ lẻ, phân tán; chất lượng dược liệu chưa đồng đều; công nghệ sơ chế, chế biến sâu còn hạn chế; chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ chưa bền vững; năng lực cạnh tranh của sản phẩm dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng.

Ngoài ra, nhiều loài dược liệu quý đang đứng trước nguy cơ suy giảm nguồn gen. Công tác nghiên cứu khoa học, phát triển giống, ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng, bảo quản và chế biến vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho dược liệu Việt Nam cũng cần được đầu tư mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các “điểm nghẽn”

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, để ngành dược liệu Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hiệu quả cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị; sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành, địa phương; sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và người dân.

Cần hình thành chuỗi giá trị bền vững, phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu để khai thác hết tiềm năng, lợi thế của lĩnh vực này. Ảnh: TTXVN

Định hướng của Bộ Y tế trong thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan đến lĩnh vực dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất, trọng tâm là xây dựng Luật Y dược cổ truyền; phát triển vùng trồng đạt chuẩn GACP-WHO; ban hành tiêu chuẩn quốc gia và nâng cao năng lực kiểm nghiệm nhằm kiểm soát chất lượng nguyên liệu.

Định hướng xuyên suốt là hình thành chuỗi giá trị bền vững, phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu và từng bước xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tại Hội thảo về tiềm năng và định hướng phát triển dược liệu do Bộ Y tế tổ chức mới đây, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết thời gian tới, ngành sẽ tập trung quy hoạch vùng trồng theo hướng tập trung, gắn với liên kết chuỗi giá trị và bảo tồn đa dạng sinh học dưới tán rừng.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu Nguyễn Thành Đồng đề nghị Bộ Y tế và các Bộ, ngành liên quan sớm có định hướng tổng thể về phát triển dược liệu, xác định rõ nhu cầu thị trường, quy mô sử dụng và tiêu chuẩn chất lượng đối với từng loại dược liệu để làm cơ sở tổ chức sản xuất.

Đồng thời, xem xét điều chỉnh chính sách hỗ trợ phát triển dược liệu phù hợp với điều kiện thực tế tại các tỉnh miền núi, nâng mức hỗ trợ đầu tư vùng nguyên liệu, không giới hạn cứng quy mô triển khai dự án để tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất tập trung.

“Cần sớm ban hành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với các loại giống dược liệu và có cơ chế cam kết thu mua, bao tiêu sản phẩm để người dân yên tâm sản xuất; tăng cường sự phối hợp giữa ngành y tế và ngành nông nghiệp và môi trường trong nghiên cứu giống, xây dựng vùng nguyên liệu và liên kết tiêu thụ sản phẩm nhằm tạo chuỗi giá trị bền vững” - ông Nguyễn Thành Đồng đề xuất.

Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lĩnh vực dược cổ truyền, các doanh nghiệp đề xuất, cần sửa đổi, bổ sung các thông tư liên quan đến đăng ký lưu hành thuốc cổ truyền, quản lý chất lượng dược liệu và đấu thầu thuốc tại cơ sở y tế công lập theo hướng cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, phù hợp thực tiễn nhưng vẫn bảo đảm hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế.

Các doanh nghiệp cũng kiến nghị rà soát cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế đối với thuốc cổ truyền, vị thuốc cổ truyền và dược liệu, tạo sự công bằng giữa y học cổ truyền và y học hiện đại trong hệ thống y tế công lập.

Thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn, vướng mắc được các doanh nghiệp chỉ ra, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà khẳng định, Bộ Y tế sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện hành lang pháp lý để phát triển ngành dược cổ truyền theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp; nhằm phát huy giá trị "Nam dược trị Nam nhân", kết hợp chặt chẽ giữa y học cổ truyền và y học hiện đại để phục vụ tốt nhất công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.