Thực hư công dụng 'bút tiêm giảm cân' thần tốc quảng cáo tràn lan trên mạng

"Chỉ cần tiêm một mũi mỗi tuần, cân nặng sẽ giảm nhanh mà không cần ăn kiêng hay tập luyện vất vả", những lời quảng cáo về "bút tiêm giảm cân" đang được quảng cáo tràn ngập trên các diễn đàn mạng xã hội. Không ít nơi còn gọi đây là "thần dược của giới nhà giàu","bí mật giữ dáng của các ngôi sao", hay "công nghệ giảm béo mới nhất của y học thế giới".

Tuy nhiên, theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, những loại bút tiêm đang được nhắc đến thực chất là các thuốc thuộc nhóm GLP-1 receptor agonists hoặc các thuốc incretin thế hệ mới như liraglutide, semaglutide hay tirzepatide. Đây không phải sản phẩm làm đẹp hay thực phẩm chức năng, chúng là thuốc điều trị béo phì và đái tháo đường, đã được nghiên cứu trong nhiều thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên thế giới. Nếu người dùng tự ý tiêm ngay liều cao hoặc không tuân thủ phác đồ, các triệu chứng đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc táo bón có thể diễn tiến nặng hơn.

"Chỉ cần tiêm một mũi mỗi tuần, cân nặng sẽ giảm nhanh mà không cần ăn kiêng hay tập luyện vất vả", những lời quảng cáo về "bút tiêm giảm cân" đang được quảng cáo tràn ngập trên các diễn đàn mạng xã hội. (Ảnh Internet)

Từ thuốc điều trị béo phì đến trào lưu làm đẹp bằng “bút tiêm giảm cân”

Về mặt sinh lý học, thuốc này mô phỏng hoặc tăng cường tác dụng của các hormone đường ruột đặc biệt là GLP-1 vốn tham gia điều hòa cảm giác đói và no.

"Khi tác động lên các thụ thể ở vùng dưới đồi của não và hệ tiêu hóa, thuốc giúp tăng cảm giác no, giảm cảm giác đói, đồng thời làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Kết quả là người bệnh ăn ít hơn và cải thiện chuyển hóa năng lượng", bác sĩ Tuấn cho biết.

Bác sĩ Tuấn phân tích thêm, trong các thử nghiệm lâm sàng lớn như chuỗi nghiên cứu STEP với semaglutide, người bệnh béo phì có thể giảm trung bình khoảng 14–15% trọng lượng cơ thể sau khoảng một năm điều trị khi kết hợp với thay đổi lối sống. Một số thuốc thế hệ mới như tirzepatide thậm chí cho thấy mức giảm cân còn cao hơn trong các nghiên cứu gần đây.

Theo bác sĩ nhiều thập kỷ trước, béo phì thường bị xem đơn giản là hậu quả của việc “ăn nhiều – ít vận động”. Nhưng các nghiên cứu sinh học hiện đại cho thấy đó là một bệnh lý mạn tính phức tạp, liên quan đến hệ thần kinh trung ương, nội tiết, di truyền và môi trường sống. Chính vì vậy, Tổ chức Y tế Thế giới và nhiều hiệp hội chuyên ngành đã bắt đầu đề cập đến việc sử dụng các thuốc nhóm GLP-1 như một phần trong chiến lược điều trị béo phì mạn tính ở những bệnh nhân phù hợp.

Tuy nhiên trên thực tế những bút tiêm này đang dần bị nhìn nhận như một công cụ làm đẹp nhanh chóng, chỉ cần vài mũi tiêm là có thể giảm cân, thon gọn, “đổi đời ngoại hình”. Vì thế, không ít người đã tự tìm mua thuốc qua mạng xã hội hoặc qua đường xách tay từ nước ngoài, đôi khi hoàn toàn không có sự tư vấn của bác sĩ.

Bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai. (Ảnh: BSCC)

Nguy cơ từ thuốc không rõ nguồn gốc và tác dụng phụ của thuốc

Theo vị chuyên gia, các thuốc GLP-1 là thuốc sinh học, đòi hỏi điều kiện bảo quản lạnh nghiêm ngặt trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi được vận chuyển qua đường xách tay hoặc bán trên mạng xã hội mà không kiểm soát nhiệt độ, chất lượng thuốc có thể bị ảnh hưởng.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã nhiều lần cảnh báo về sự xuất hiện của các sản phẩm semaglutide không được phê duyệt hoặc không rõ nguồn gốc được bán trực tuyến. Một số sản phẩm thậm chí được gắn nhãn “chỉ dùng cho nghiên cứu” nhưng vẫn được quảng cáo như thuốc điều trị. Trong những trường hợp như vậy, người sử dụng thực chất không thể biết chính xác mình đang tiêm vào cơ thể điều gì.

"Nói cách khác, thuốc được sử dụng để điều trị bệnh béo phì, chứ không phải để giảm vài kilogram cho mục đích thẩm mỹ. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít người có cân nặng hoàn toàn bình thường vẫn tìm đến các loại bút tiêm này như một cách để nhanh chóng đạt được vóc dáng mong muốn. Khi đó, lợi ích y khoa không còn rõ ràng nhưng nguy cơ lại tăng lên", bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.

Các thuốc GLP-1 nói chung khá an toàn khi được sử dụng đúng chỉ định và theo dõi bởi bác sĩ. Tuy nhiên, chúng vẫn có những tác dụng phụ nhất định, phổ biến nhất là các triệu chứng đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc táo bón, đặc biệt trong giai đoạn đầu điều trị. Chính vì vậy, phác đồ chuẩn thường yêu cầu tăng liều từ từ trong nhiều tuần để cơ thể thích nghi.

Vị chuyên gia cũng chỉ ra một thực tế khác cũng ít được nhắc đến trong các quảng cáo giảm cân là hiệu quả của thuốc phụ thuộc rất nhiều vào lối sống.

Thuốc giúp giảm cảm giác đói và hỗ trợ kiểm soát năng lượng nạp vào, nhưng nếu chế độ ăn uống và vận động không được điều chỉnh, cân nặng có thể tăng trở lại khá nhanh sau khi ngừng thuốc. Nhiều nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy phần lớn người bệnh sẽ tăng lại phần lớn số cân đã giảm trong vòng khoảng một năm sau khi dừng điều trị nếu không duy trì thay đổi lối sống.

Những bút tiêm giảm cân vì thế không phải là “thần dược”. Chúng là một thành tựu đáng kể của khoa học trong điều trị béo phì, một bệnh lý đang gia tăng trên toàn thế giới. Nhưng giống như mọi loại thuốc khác, chúng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và dưới sự theo dõi của thầy thuốc.

Linh Thương/VOV.VN