Thực hư thông tin uống nhiều 'sữa hạt' gây sỏi mật

Một số người vốn có thói quen uống sữa trộn các loại hạt (thường gọi là "sữa hạt") hằng ngày, thậm chí dùng thay bữa sáng hoặc để hỗ trợ giảm cân, sau khi nghe tin uống nhiều sữa hạt có thể gây sỏi mật đã vội vàng ngừng sử dụng vì lo ngại ảnh hưởng đến sức khỏe. Vậy thực hư của vấn đề này ra sao?

Sữa hạt không phải nguyên nhân trực tiếp gây sỏi mật. Ảnh minh họa.

Sữa hạt không phải nguyên nhân trực tiếp gây sỏi mật

Trao đổi với phóng viên Báo Sức khỏe & Đời sống, TS. Lê Thị Hương Giang – Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 cho biết, hiện chưa có bằng chứng khoa học nào khẳng định bản thân sữa hạt gây sỏi mật.

Sỏi mật hình thành chủ yếu do sự mất cân bằng trong thành phần dịch mật, đặc biệt khi lượng cholesterol trong mật tăng cao hoặc khi túi mật co bóp kém khiến dịch mật bị ứ đọng lâu ngày.

“Các nghiên cứu về bệnh sỏi mật cho thấy hai cơ chế chính thúc đẩy quá trình hình thành sỏi là mật bị bão hòa cholesterol và tình trạng ứ mật trong túi mật. Những yếu tố này liên quan nhiều đến chuyển hóa của cơ thể và lối sống hơn là một loại thực phẩm cụ thể”, TS. Giang cho biết.

Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ của sỏi mật đã được xác định rõ, bao gồm: béo phì, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, ít vận động, nữ giới trung niên, tiền sử gia đình có người bị sỏi mật, giảm cân quá nhanh hoặc nhịn ăn kéo dài.

Ở góc độ dinh dưỡng, sữa hạt thường được làm từ các loại đậu, hạt như hạnh nhân, óc chó, đậu nành… Đây là nguồn protein thực vật và chất béo không bão hòa, những thành phần được xem là có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.

“Một số nghiên cứu còn cho thấy khẩu phần giàu protein thực vật có thể liên quan tới nguy cơ sỏi mật thấp hơn so với protein động vật”, TS. Giang nói.

Nguy cơ nằm ở cách giảm cân

Tuy nhiên, chuyên gia cũng cho rằng một số trường hợp uống sữa hạt liên tục để giảm cân có thể vô tình làm tăng nguy cơ sỏi mật.

Theo TS. Giang, nhiều người hiện nay có xu hướng dùng sữa hạt thay hoàn toàn bữa ăn trong thời gian dài nhằm giảm cân nhanh. Chính cách ăn uống này mới là yếu tố có thể gây ảnh hưởng đến túi mật.

“Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn rất ít năng lượng hoặc giảm cân quá nhanh có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật. Khi khẩu phần ăn quá ít, túi mật ít được kích thích co bóp, mật dễ bị ứ đọng và kết tinh thành sỏi”, TS. Giang phân tích.

Một số nghiên cứu ghi nhận khoảng 10–12% người áp dụng chế độ ăn rất ít calo trong 8–16 tuần có thể xuất hiện sỏi mật mới.

Cơ chế được giải thích là: giảm năng lượng quá mạnh khiến túi mật co bóp kém, mật bị ứ đọng trong túi mật, giảm cân nhanh làm gan tiết nhiều cholesterol vào mật, cholesterol kết tinh trong mật dần thành sỏi.

Vì vậy, nếu người dân chỉ uống sữa hạt thay bữa ăn trong thời gian dài, khẩu phần quá ít năng lượng hoặc thiếu chất béo cần thiết, nguy cơ rối loạn chuyển hóa và ứ mật có thể tăng lên.

Một số nghiên cứu ghi nhận khoảng 10–12% người áp dụng chế độ ăn rất ít calo trong 8–16 tuần có thể xuất hiện sỏi mật mới. Ảnh minh họa.

Cách sử dụng sữa hạt hợp lý

Theo TS. Lê Thị Hương Giang, sữa hạt vẫn là thực phẩm tốt nếu được sử dụng đúng cách, nhưng không nên coi đây là giải pháp thay thế hoàn toàn bữa ăn trong thời gian dài.

Để phòng ngừa sỏi mật và đảm bảo dinh dưỡng, chuyên gia khuyến nghị:

Duy trì chế độ ăn cân đối giữa đạm, chất béo lành mạnh và tinh bột
Không nhịn ăn kéo dài hoặc áp dụng chế độ giảm cân quá nhanh
Kết hợp vận động thể lực đều đặn
Kiểm soát cân nặng một cách từ từ và khoa học.

“Điều quan trọng cần hiểu là không có một thực phẩm đơn lẻ nào tự gây ra sỏi mật. Nguy cơ bệnh chủ yếu liên quan đến chế độ ăn tổng thể, cách giảm cân và tình trạng chuyển hóa của cơ thể”, TS. Giang nhấn mạnh.

Quỳnh Mai