Vết loét không lành nửa năm hé lộ bi kịch của người đàn ông 33 tuổi

Nam thanh niên béo phì do thói quen ngồi làm việc hơn 12 giờ mỗi ngày. Ảnh: Shutterstock.

Chia sẻ tại hội thảo về béo phì tổ chức ở TP.HCM mới đây, PGS.TS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết một nam bệnh nhân 33 tuổi đến bệnh viện vì vết loét ở chân kéo dài suốt 6 tháng không lành.

Ít ai ngờ phía sau tổn thương tưởng chừng đơn giản này lại là hàng loạt vấn đề sức khỏe liên quan đến béo phì. Trường hợp này khá điển hình cho tình trạng béo phì ở người trẻ hiện nay.

Ăn ít nhưng vẫn béo phì

Bệnh nhân làm việc trong lĩnh vực tài chính - kế toán, công việc chủ yếu gắn liền với máy tính. Mỗi ngày, anh có thể ngồi làm việc tới 12 giờ và chỉ đứng dậy rất ít lần. Lối sống ít vận động kéo dài nhiều năm nhưng bản thân người bệnh gần như không nhận ra những nguy cơ sức khỏe đi kèm.

"Điều đáng chú ý là người bệnh đến khám không phải vì cân nặng mà do vết loét ở chân kéo dài nửa năm chưa lành. Trước đó, anh cho biết bản thân không có bệnh lý đáng kể", bác sĩ Nam kể.

Trong nhiều năm, bệnh nhân cũng từng cố gắng giảm cân bằng cách tập gym và điều chỉnh chế độ ăn uống. Có thời điểm anh giảm được khoảng 5 kg nhưng sau đó cân nặng lại nhanh chóng tăng trở lại.

Qua thăm khám, các bác sĩ phát hiện người bệnh mắc nhiều vấn đề sức khỏe liên quan đến béo phì. Bệnh nhân có dấu hiệu đau ngực do bệnh mạch vành, trào ngược dạ dày - thực quản, gan nhiễm mỡ nặng kèm tăng men gan và tăng huyết áp.

Ngoài ra, người bệnh còn bị suy tĩnh mạch chi dưới, dẫn đến phù chân và loét chân kéo dài. Tình trạng ngưng thở khi ngủ cũng xuất hiện, với biểu hiện ngáy to vào ban đêm khiến chất lượng giấc ngủ kém. Buổi sáng, bệnh nhân thường xuyên buồn ngủ, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả công việc.

Chỉ số khối cơ thể (BMI) của bệnh nhân lên tới 45, cao hơn nhiều so với ngưỡng khuyến cáo dành cho người châu Á. Vòng eo lớn cho thấy lượng mỡ nội tạng tích tụ nhiều, có thể ảnh hưởng đến tim, gan và hệ chuyển hóa.

Nhiều người ăn ít những vẫn béo phì. Ảnh: Shutterstock.

Theo bác sĩ Nam, trong thực tế lâm sàng, nhiều người béo phì không chủ động đi khám vì cân nặng mà chỉ đến bệnh viện khi đã xuất hiện các biến chứng.

“Béo phì hiện được xem là một bệnh mạn tính, có thể tiến triển và tái phát, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm”, bác sĩ Nam nói.

Tình trạng này đang gia tăng nhanh trên toàn cầu. Hiện có khoảng một tỷ người trên thế giới rơi vào tình trạng thừa cân hoặc béo phì. Tại Việt Nam, tỷ lệ thừa cân, béo phì cũng tăng nhanh trong vài thập kỷ gần đây, ước tính khoảng 20% người trưởng thành có chỉ số BMI từ 25 kg/m² trở lên.

Theo bác sĩ Nam, sự thay đổi lối sống là một trong những nguyên nhân chính khiến nguy cơ béo phì gia tăng. Nhiều người ăn nhiều tinh bột, đồ uống ngọt và thực phẩm chế biến sẵn nhưng lại ít vận động, dẫn đến mất cân bằng giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu hao.

Không ít người cho rằng mình ăn rất ít nhưng vẫn tăng cân. Tuy nhiên, bác sĩ Nam cho rằng lượng calo thực tế nạp vào thường cao hơn những gì họ nhận ra. Ví dụ, thói quen ăn vặt khi làm việc, thay cơm bằng các nguồn tinh bột khác có năng lượng tương đương, hay các loại đồ uống như trà sữa tưởng đơn giản nhưng chứa khoảng 600 kcal/ly.

Vì vậy, bác sĩ Nam khuyến cáo người bệnh nên theo dõi lượng calo nạp vào, thậm chí ghi lại hoặc chụp hình các bữa ăn để đánh giá khẩu phần chính xác. Mục tiêu giảm cân cũng cần đặt theo từng giai đoạn, chẳng hạn giảm khoảng 5 kg trong 3 tháng. Giảm cân quá nhanh có thể gây mất nước, mất cơ và ảnh hưởng sức khỏe, do đó cần kết hợp chế độ ăn hợp lý với các bài tập tăng cơ để duy trì kết quả lâu dài.

Người béo phì có nguy cơ trầm cảm cao gấp đôi

Trong khi đó, ThS.BS Phạm Thị Minh Châu, bộ môn Tâm thần, Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết béo phì không chỉ là vấn đề về cân nặng hay ngoại hình mà còn liên quan chặt chẽ đến sức khỏe tâm thần.

"Nhiều nghiên cứu cho thấy mối liên hệ hai chiều giữa béo phì và trầm cảm, khi mỗi tình trạng đều có thể làm tăng nguy cơ của tình trạng còn lại", bác sĩ Châu nói.

Các số liệu nghiên cứu cho thấy khoảng 43% người trưởng thành mắc trầm cảm đồng thời bị béo phì. Người bị trầm cảm có nguy cơ mắc béo phì cao hơn đáng kể so với những người không gặp vấn đề về tâm lý. Ở chiều ngược lại, người béo phì cũng có nguy cơ bị trầm cảm cao gấp khoảng hai lần so với người có cân nặng bình thường.

ThS.BS Phạm Thị Minh Châu chia sẻ về mối liên hệ giữa sức khỏe tâm thần và béo phì. Ảnh: BTC.

Theo bác sĩ Châu, nguyên nhân của mối liên hệ này đến từ nhiều yếu tố khác nhau. Về mặt tâm lý - xã hội, nhiều người béo phì phải đối mặt với sự kỳ thị về ngoại hình hoặc những áp lực từ môi trường xung quanh.

"Những trải nghiệm tiêu cực này có thể khiến họ dễ rơi vào trạng thái tự ti, căng thẳng hoặc trầm cảm", bác sĩ Châu lý giải.

Ngoài ra, yếu tố tâm lý cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi ăn uống. Người bị căng thẳng kéo dài hoặc trầm cảm thường có xu hướng ăn nhiều hơn, đặc biệt là các thực phẩm giàu năng lượng như đồ ngọt, thức ăn nhanh hoặc đồ ăn vặt. Đây là cơ chế được gọi là “ăn uống theo cảm xúc”, khi việc ăn uống trở thành cách giải tỏa tâm lý tạm thời.

Trong quá trình điều trị béo phì, yếu tố tâm lý cũng cần được chú ý. Theo bác sĩ Châu, khi việc giảm cân kéo dài nhưng không đạt kết quả như mong muốn, một số người có thể cảm thấy thất vọng, mất động lực và dễ bỏ dở kế hoạch điều trị.

Nếu quá trình giảm cân đột ngột chững lại dù người bệnh vẫn duy trì chế độ ăn và vận động, hoặc bệnh nhân giảm hợp tác điều trị, bác sĩ có thể cân nhắc tham vấn thêm chuyên gia tâm thần. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp tâm lý. Nhiều người vẫn có thể chủ động kiểm soát quá trình giảm cân nếu được hướng dẫn đúng cách.

Vì vậy, bác sĩ Châu cho rằng việc điều trị béo phì cần được tiếp cận toàn diện hơn, kết hợp giữa dinh dưỡng, vận động và hỗ trợ tâm lý khi cần thiết.

Nguyễn Thuận