Thực thi hiệu quả Kết luận số 14-KL/TW để tăng khả năng ứng phó cú sốc năng lượng: Bài 3: Doanh nghiệp đề xuất cải cách đồng bộ thị trường xăng dầu

Nhìn đúng điểm nghẽn của khâu bán lẻ xăng dầu

- Dưới góc độ của doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, ông nhìn nhận thế nào về tác động của Kết luận 14 với hoạt động của doanh nghiệp?

- Trước hết, cần khẳng định Kết luận 14 thể hiện sự can thiệp và định hướng kịp thời của Trung ương trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng, với tính toàn diện và đồng bộ rất cao khi chỉ đạo huy động sức mạnh tổng hợp của nhiều công cụ quản lý.

Ảnh: Như Ý

Với doanh nghiệp bán lẻ, chúng tôi tin rằng, nếu các bộ, ngành thực hiện tốt việc dùng công cụ thuế và ngoại giao để hạ nhiệt giá vốn nhập khẩu, bảo đảm đủ nguồn hàng thì áp lực đứt gãy sẽ giảm.

- Kết luận 14 yêu cầu “tăng cường các biện pháp thanh tra, kiểm tra, siết chặt quản lý chống buôn lậu, quản lý chặt chẽ các đầu mối, thương nhân; xử lý nghiêm tình trạng găm hàng trục lợi, gian lận thương mại”; ông có đề xuất gì về việc triển khai chỉ đạo này?

- Tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm tình trạng găm hàng là đúng đắn để chống gian lận, chúng tôi hoàn toàn tán thành. Tuy nhiên, cần nhìn thẳng vào những điểm nghẽn thực tế của khâu bán lẻ để có giải pháp phù hợp.

Thực tế, nhiều lúc doanh nghiệp bán lẻ phải đóng cửa hoặc bán cầm chừng không phải vì họ "găm hàng trục lợi", mà do nguồn cung từ thương nhân đầu mối bị đứt gãy hoặc chiết khấu bị ép về mức 0 đồng (thậm chí âm). Nếu chỉ nhìn vào hiện tượng "không bán hàng" mà phạt, doanh nghiệp bán lẻ sẽ rất áp lực.

Rủi ro nữa là thiếu vắng cơ chế bảo vệ biên lợi nhuận. Trong bối cảnh giá thế giới tăng mạnh nhưng giá bán lẻ trong nước bị kìm lại, các doanh nghiệp đầu mối thường cắt giảm chiết khấu bán lẻ để bù lỗ. Doanh nghiệp bán lẻ bị kẹt ở giữa: phải mua giá cao, bán giá cố định, chiết khấu bằng 0, nhưng bắt buộc phải mở cửa phục vụ, nếu đóng cửa sẽ bị tước giấy phép.

Để chỉ đạo trên đi vào thực tiễn một cách công bằng, cơ quan quản lý cần phân biệt rõ giữa "găm hàng trục lợi" và "kiệt quệ tài chính”, “đứt nguồn cung", đồng thời quyền lợi hợp pháp, gồm chi phí định mức, lợi nhuận tối thiểu của doanh nghiệp bán lẻ phải được luật hóa và bảo vệ trong các chính sách quản lý giá.

Cần cho phép doanh nghiệp bán lẻ lấy hàng từ nhiều nguồn

- Thực tế, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đang rất khó khăn về nguồn cung trong bối cảnh xung đột Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Đâu là những giải pháp dài hạn để giải quyết tận gốc vấn đề nguồn cung, thưa ông?

- Tôi cho rằng, trước hết, cần đưa thị trường xăng dầu vận hành sát với cơ chế thị trường thông qua rút ngắn chu kỳ điều hành giá, tiến tới điều hành giá hàng ngày theo biến động thế giới để tránh độ trễ, triệt tiêu tâm lý đầu cơ chờ tăng giá.

Bên cạnh đó, cần rà soát, thanh tra, kiểm tra sát sao và xử lý nghiêm các đầu mối găm hàng trục lợi. Cần luật hóa chiết khấu tối thiểu cho khâu bán lẻ, quy định rõ trong công thức tính giá cơ sở một tỷ lệ chiết khấu cố định, hợp lý dành riêng cho khâu bán lẻ. Điều này bảo đảm cho doanh nghiệp bán lẻ có đủ chi phí duy trì hoạt động dù giá thế giới biến động ra sao.

Giải pháp quan trọng nữa là cải cách chuỗi cung ứng và logistics. Theo đó, cần cho phép doanh nghiệp bán lẻ lấy hàng từ nhiều nguồn, thậm chí có thể tự nhập khẩu nếu có nguồn để tăng tính cạnh tranh và bảo đảm nguồn cung xuyên suốt không lệ thuộc vào một số đầu mối lớn độc quyền.

Cùng với đó, cần rà soát lại hệ thống phân phối, cắt giảm các khâu trung gian như tổng đại lý, thương nhân phân phối hay các công ty con của đầu mối lớn. Việc tồn tại quá nhiều tầng nấc trung gian không chỉ làm gia tăng chi phí mà còn khiến phần chiết khấu khi đến doanh nghiệp bán lẻ bị thu hẹp.

Đồng thời, cần tách bạch các khâu trong chuỗi cung ứng của đầu mối lớn. Việc này giúp cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn tổng quát về chi phí thực, lợi nhuận thực của từng khâu; từ đó, có các hoạt động thanh tra, điều chỉnh chính sách phù hợp.

Chúng tôi cũng mong muốn Nhà nước cung cấp các gói hỗ trợ lãi suất để doanh nghiệp, đặc biệt là khối bán lẻ, bù đắp thua lỗ và phục hồi nguồn lực sau giai đoạn khó khăn vừa qua.

- Một trong những nội dung rất đáng chú ý của Kết luận 14 là yêu cầu “sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu trong dài hạn”; ông mong chờ điều gì từ khâu triển khai?

- Đây là chỉ đạo hết sức cần thiết và hoàn toàn hợp lý. Việc làm tuy muộn nhưng chắc chắn phải thực hiện sớm nhất có thể.

Tôi cho rằng, cần thiết phải tách bạch dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại của doanh nghiệp. Hiện nay, dự trữ quốc gia về xăng dầu còn mỏng và thường nằm chung trong bồn bể của các doanh nghiệp đầu mối. Cần xây dựng hệ thống kho dự trữ năng lượng quốc gia độc lập như mô hình của Hoa Kỳ, Nhật Bản.

Khi đã có dự trữ quốc gia đủ lớn và vận hành hoàn toàn theo cơ chế thị trường, nên xem xét bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu và sử dụng linh hoạt các công cụ thuế để điều tiết khi có rủi ro cực đoan.

Song song, cần cấp phép cho doanh nghiệp xăng dầu xây dựng các kho chứa dự trữ nhằm vừa phục vụ nội bộ, vừa phối hợp với hệ thống kho dự trữ quốc gia bảo đảm an ninh năng lượng. Việc nâng cấp năng lực lọc hóa dầu nội tại cũng sẽ bảo đảm cung ứng tối thiểu lượng thành phẩm tiêu dùng khi có đột biến, khó khăn.

- Xin cảm ơn ông!

Minh Châu thực hiện