Thuế đối ứng của Mỹ: 'Phép thử' lớn với xuất khẩu nông nghiệp Việt Nam

Ngành gỗ chịu nhiều tác động nhưng thích ứng nhanh chóng

Tháng 4/2025, khi Mỹ công bố áp thuế nhập khẩu đối ứng toàn cầu, hàng hóa Việt Nam xuất sang thị trường này bất ngờ đối diện với việc phải chịu mức thuế lên tới 46%, có hiệu lực từ ngày 9/4/2025.

Với đặc thù phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, các ngành xuất khẩu nông nghiệp như gỗ, thủy sản, nông sản chế biến lập tức chịu tác động trực tiếp. Không khí lo ngại nhanh chóng bao trùm cộng đồng doanh nghiệp và người nông dân trước nguy cơ đơn hàng bị gián đoạn, chi phí đội lên, lợi thế cạnh tranh suy giảm và thị trường tiêu thụ bị thu hẹp.

Trong đó, gỗ và sản phẩm gỗ là ngành chịu tác động rõ nét nhất.

Theo báo cáo của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), thị trường Mỹ chiếm hơn 55% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ của nước ta. Riêng ngành gỗ tại Bình Dương (cũ), khoảng 80% đơn hàng được xuất sang thị trường này.

Chia sẻ với báo chí hồi tháng 9/2025, ông Nguyễn Chánh Phương, Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP HCM (HAWA) cho biết, từ tháng 4/2025, khi chính sách thuế đối ứng của Mỹ lần đầu tiên được công bố, xuất khẩu đồ gỗ gần như “khựng” lại khoảng 2 tuần. Tiếp đó, chính quyền Mỹ công bố tạm hoãn áp dụng thuế đối ứng trong 90 ngày (hạn cuối ngày 9/7/2025) cho 75 quốc gia, trong đó có Việt Nam, khách hàng tăng tốc đặt mua để kịp vượt qua thời hạn.

Khi thuế đối ứng từ 0% lên 20%, giá xuất khẩu nhiều mặt hàng đã tăng đáng kể. Nhiều doanh nghiệp cho biết họ đã phải chia sẻ việc tăng thuế 20% bằng cách giảm giá từ 5-10% tùy theo đơn hàng hoặc "chia sẻ" 35-50% mức thuế với nhà mua hàng. Với các dự án lớn, lợi nhuận gần như không còn, chỉ cố gắng duy trì để giữ thị trường.

Ngành gỗ Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ thuế đối ứng của Mỹ nhưng vẫn duy trì được đà tăng trưởng nhờ khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp. Ảnh: Mai Trang.

Trao đổi với phóng viên, ông Võ Văn Thanh, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Phú Tài Đồng Nai (công ty con của CTCP Phú Tài, mã: PTB) cho biết: “Thực tế, thuế quan có ảnh hưởng đến doanh nghiệp. Nếu nói là không ảnh hưởng thì không hoàn toàn chính xác. Thuế quan tác động trực tiếp đến giá bán sản phẩm. Khi giá bán tăng lên, khả năng cạnh tranh sẽ giảm, kéo theo việc thị phần bị thu hẹp. Khách hàng sẽ cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định mua sản phẩm của mình, và điều đó dẫn đến sản lượng tiêu thụ giảm”.

Tuy nhiên, sau giai đoạn khó khăn, doanh nghiệp trong ngành đã thể hiện khả năng thích ứng linh hoạt và sức bật mạnh mẽ. Tổng trị giá xuất khẩu trong 11 tháng 2025 đạt 15,5 tỷ USD, tăng trưởng 5,4% so với cùng kỳ năm trước. Cả năm kỳ vọng cán mốc 18 tỷ USD.

Ở thời điểm thuế quan còn nhiều bất định, ngành gỗ cần chủ động hơn là đợi kết quả trên bàn đàm phán. Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VIFOREST cho rằng, doanh nghiệp Việt phải nhanh chóng đa dạng hóa thị trường, không nên phụ thuộc quá lớn vào Mỹ.

Bên cạnh đó, thay vì tập trung vào các mặt hàng giá trị thấp như gỗ dán hay dăm gỗ, ngành cần chuyển sang đẩy mạnh xuất khẩu gỗ nội thất, gắn sản xuất với thiết kế theo mô hình ODM/OBM để nâng cao giá trị gia tăng. Đồng thời, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng là một kênh có hiệu quả để mở rộng thị trường quốc tế.

Thủy sản vẫn tăng trưởng

Mỹ cũng là một trong những đối tác quan trọng của thủy sản. Ngay sau khi có các thông tin liên quan đến thuế quan, ngành đã nhanh chóng phản ứng. Các doanh nghiệp đẩy mạnh giao hàng sang Mỹ trong tháng 4 và đầu tháng 5 nhằm tránh rủi ro bị áp thuế cao hơn.

Kết quả là kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 5/2025 vẫn đạt gần 160 triệu USD, tăng 9,7% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, theo một số doanh nghiệp, hoạt động giao hàng đã giảm dần từ sau ngày 20/5/2025 để đề phòng rủi ro thương mại. Áp lực về chi phí, biến động thị trường và sự thiếu chắc chắn về chính sách khiến hoạt động giao dịch chậm lại, gây ảnh hưởng đến tổng kim ngạch trong tháng.

Từ sau 1/8/2025, khi thuế đối ứng 20% chính thức áp dụng, doanh số xuất khẩu thủy sản dần tăng trở lại và đạt mức cao nhất 5 năm cùng giai đoạn.

Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (Vasep), xuất khẩu thủy sản Việt Nam 11 tháng năm 2025 đạt 10,5 tỷ USD, tăng 19% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, xuất khẩu sang Mỹ đạt 1,8 tỷ USD, tăng gần 11%, mức tăng thấp hơn so với CPTPP và Trung Quốc và Hồng Kông, vì nhiều thách thức như thuế đối ứng 20%, thuế chống bán phá giá tôm ở mức cao, quy định MMPA (Luật Bảo vệ Động vật có vú Biển) với hải sản khai thác.

Tỷ trọng của thị trường Mỹ cũng có sự biến động nhẹ. Nếu như trong 11 tháng 2024 Mỹ chiếm hơn 18% trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản, thì sang 11 tháng 2025, con số này đã giảm xuống còn 17%, dù tổng kim ngạch tăng 7,8%. Tuy nhiên, đây vẫn là thị trường quan trọng với giá trị xuất khẩu lớn, đặc biệt đối với các sản phẩm chủ lực là tôm, cá tra và cá ngừ. Điều này cũng thể hiện sự thích nghi của doanh nghiệp, khi nhanh chóng tìm các thị trường khác trong bối cảnh thuế quan còn nhiều biến số, cũng như hướng tới các sản phẩm chế biến chất lượng cao, thay cho các sản phẩm thô thông thường.

Trong cập nhật triển vọng ngành thủy sản, Chứng khoán Agriseco cho rằng hiện nay, thị trường tiêu thụ thủy sản trong nước mới chiếm khoảng 1 tỷ USD, tương đương 10% giá trị xuất khẩu. Do vậy, triển vọng tăng trưởng của ngành thủy sản vẫn phụ thuộc lớn vào các thị trường xuất khẩu chủ lực, nơi đang chiếm tỷ trọng doanh thu cao và duy trì được mức tăng trưởng tổng thể hai chữ số.

Tuy nhiên rủi ro lớn nhất của ngành ở thời điểm hiện tại là câu chuyện điều tra chống bán phá giá của Mỹ tại POR19. Hiện tại lợi nhuận của nhóm xuất khẩu qua Mỹ vốn đã bị ảnh hưởng tương đối nhiều bởi thuế đối ứng (xảy ra tại CTCP Thực phẩm Sao Ta, mã: FMC). Nếu tiếp tục phải chịu thuế chống bán phá giá 35% sau khi chốt kết quả vào tháng 12/2025, điều này có thể sẽ khiến các nhà xuất khẩu gặp áp lực phải dịch chuyển đơn hàng do sức cạnh tranh bị giảm tại thị trường này.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Vasep đánh giá: “Nhìn chung, kết quả xuất khẩu tháng 11 và 11 tháng năm 2025 cho thấy ngành thủy sản Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng tương đối vững, với động lực chính đến từ tôm và cá tra, trong khi các nhóm hải sản khác cũng phục hồi tích cực. Tuy nhiên, những áp lực về chi phí, rào cản thương mại và yêu cầu tiêu chuẩn ngày càng cao vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi ngành tiếp tục nâng cao giá trị gia tăng, kiểm soát tốt chất lượng và chủ động thích ứng để giữ vững đà tăng trưởng trong thời gian tới”.

Rau quả Việt Nam tăng trưởng mạnh nhưng cuộc chơi thực thụ mới chỉ bắt đầu

Với quy mô dân số khoảng 330 triệu người nhưng chỉ tự cung được khoảng 45% nhu cầu trong tổng 19 triệu tấn trái cây mỗi năm, Mỹ là một trong những thị trường nhập khẩu trái cây lớn nhất thế giới. Điều này đồng nghĩa mỗi năm Mỹ phải nhập khẩu hơn 10 triệu tấn trái cây còn lại, mở ra dư địa rất lớn cho các quốc gia xuất khẩu nông sản, trong đó có Việt Nam.

Dù chịu tác động từ các chính sách thuế quan, kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Mỹ trong 11 tháng năm 2025 vẫn đạt khoảng 500 triệu USD, tăng tới 56% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng trưởng này giúp Mỹ tiếp tục giữ vững vị trí là thị trường nhập khẩu rau quả lớn thứ hai của Việt Nam, chỉ sau Trung Quốc. Trước đó, năm 2024, Mỹ từng chi khoảng 360 triệu USD để nhập khẩu rau quả từ Việt Nam, ghi nhận mức cao kỷ lục trong lịch sử thương mại nông sản giữa hai nước.

Tuy nhiên, xuất khẩu rau quả sang Mỹ hiện mới chỉ chiếm khoảng 4 - 5% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả hằng năm của Việt Nam. Con số chưa lớn nhưng cho thấy Mỹ vẫn là thị trường đầy tiềm năng và có thể tạo ra cơ hội tỷ đô cho trái cây Việt. Nhưng để đứng vững tại đây, “ngon” là chưa đủ: sản phẩm phải đạt chuẩn, quy trình sản xuất cần chuyên nghiệp và chiến lược thị trường phải bài bản.

Thuế quan không chỉ là thách thức mà là động lực buộc doanh nghiệp đổi mới và tái cấu trúc

Ông Vlad Savin, Giám đốc Acclime Vietnam nhận định, thay vì xem thuế quan là trở ngại, doanh nghiệp Việt nên coi đây là chất xúc tác cho cải cách, chuyển đổi. Cùng với đó là các phản ứng chính sách chiến lược để bảo vệ công nghiệp trong nước, đổi mới mô hình sản xuất và tăng năng lực cạnh tranh.

“Đầu tư vào tự động hóa và sản xuất bền vững không còn là lựa chọn, mà là nhu cầu chiến lược, đặc biệt khi cần đa dạng hóa nhà cung cấp”, ông Vlad Savin nhấn mạnh.

Báo cáo Niềm tin kinh doanh 2025 của Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) chỉ ra, 51,6% doanh nghiệp xuất khẩu có kế hoạch mở rộng thị trường để ứng phó thuế quan. Ngoài ra, 34,9% doanh nghiệp trong nước cũng chủ động tìm kiếm đầu ra mới; 20,8% hướng đến nội địa hóa chuỗi sản xuất; 14,3% chuyển sang tìm nguồn nguyên liệu đầu vào từ các đối tác khác.

Tại Hội nghị Tổng kết công tác ngành công thương năm 2025, giai đoạn 2021-2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động nhanh, phức tạp, khó lường, Việt Nam vẫn giữ được ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội…

Đặc biệt, thương mại được mở rộng mạnh mẽ, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm nay ước đạt khoảng 920 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia có thương mại lớn nhất thế giới. “Đây là con số rất đáng tự hào, không phải nước nào cũng làm được trong bối cảnh biến động như hiện nay”, Thủ tướng nói.

"Trong bối cảnh các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Mỹ, gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, áp thuế đối ứng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn duy trì tăng trưởng, cho thấy khả năng thích ứng và sức chống chịu của doanh nghiệp Việt Nam. Mỹ áp thuế đối ứng, thị trường khó hơn, nhưng ta không gục ngã, không bị động, vẫn giữ được nhịp xuất khẩu đó là thành công”, Thủ tướng nhấn mạnh.

BOX: Theo thống kê của phóng viên, hiện nay Việt Nam đã ký 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng 70 cơ chế hợp tác song phương. Đây là lợi thế quan trọng giúp các doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào một đối tác đơn lẻ.

Thủ tướng cũng cho rằng, thuế đối ứng từ Mỹ không chỉ là thách thức mà còn là phép thử buộc doanh nghiệp và cơ quan quản lý phải thay đổi cách làm. “Không thể xuất khẩu bằng tư duy cũ, không thể làm ăn chụp giật, càng không thể trông chờ vào ưu đãi mãi mãi”, Thủ tướng nói, đồng thời yêu cầu ngành công thương phải hỗ trợ doanh nghiệp nâng chất lượng sản phẩm, tuân thủ quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn môi trường, lao động và phát triển bền vững. Xuất khẩu không chỉ là bán được hàng, mà là giữ được thị trường lâu dài.

Quyết định áp thuế mới của Mỹ đặt nông nghiệp xuất khẩu Việt Nam trước yêu cầu phải nâng cao sức chống chịu và khả năng thích ứng trong bối cảnh bảo hộ thương mại gia tăng. Để duy trì tăng trưởng bền vững, ngành cần chủ động tái cấu trúc, từ đa dạng hóa thị trường, nâng cấp chuỗi giá trị theo hướng chế biến sâu, minh bạch nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, đến phát triển thị trường nội địa và xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản. Nếu coi sức ép chính sách là động lực cải tổ, nông nghiệp Việt Nam có cơ hội nâng cao giá trị gia tăng và từng bước khẳng định vị thế bền vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mai Trang