Thuốc lá điện tử núp bóng 'tinh dầu thơm phòng', 'đầu bàn chải điện' để bán trên mạng
Dù các điểm bán công khai cơ bản bị xóa bỏ sau lệnh cấm, thuốc lá điện tử vẫn được giao dịch ngầm trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Nhiều đối tượng thậm chí đổi tên sản phẩm thành “đầu bàn chải điện”, “tinh dầu thơm phòng” để né kiểm duyệt.
Dù các điểm bán công khai cơ bản bị xóa bỏ sau lệnh cấm, thuốc lá điện tử vẫn được giao dịch ngầm trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Nhiều đối tượng thậm chí đổi tên sản phẩm thành “đầu bàn chải điện”, “tinh dầu thơm phòng” để né kiểm duyệt.
Ngày 17/11, tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Tại hội thảo, tình trạng mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép trên không gian mạng được xác định là một trong những thách thức đáng chú ý, đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có giải pháp quản lý quyết liệt hơn.
Thuốc lá điện tử đổi tên, tiếp tục len lỏi trên không gian mạng
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, cho biết sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, gánh nặng bệnh tật và thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra vẫn ở mức đáng lo ngại.

Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Nam Anh)
Theo số liệu Bộ Y tế được dẫn tại hội thảo, mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá. Trong đó, khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
Chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.
Đáng chú ý, dù quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã được triển khai, hoạt động kinh doanh các sản phẩm này vẫn chưa chấm dứt hoàn toàn mà có xu hướng chuyển sang những hình thức kín đáo, khó kiểm soát hơn.
Theo nghiên cứu và giám sát không gian mạng năm 2025 của Trường Đại học Y tế công cộng được ông Đặng Khắc Lợi dẫn tại hội thảo, có tới 34,9% cửa hàng chuyển sang hoạt động mua bán ngầm trên môi trường trực tuyến, dù các điểm bán lẻ công khai cơ bản đã được xóa bỏ.
Để né tránh kiểm duyệt, các đối tượng sử dụng nhiều thủ thuật như đổi tên sản phẩm thành “đầu bàn chải điện”, “tinh dầu thơm phòng” khi đăng bán trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Cách thức này khiến việc nhận diện, phát hiện và xử lý hoạt động kinh doanh trái phép gặp nhiều khó khăn.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) chia sẻ tại hội thảo (Ảnh: Minh Đức)
Đáng lo ngại hơn, cơ quan chức năng còn ghi nhận xu hướng tìm kiếm chất cấm THC núp bóng thuốc lá điện tử, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Dù vậy, việc triển khai lệnh cấm đã bước đầu mang lại những chuyển biến tích cực. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh từ 13-17 tuổi giảm từ 8,1% năm 2023 xuống dưới 1% năm 2025. Ở nhóm thanh niên 18-24 tuổi, tỷ lệ này giảm từ trên 7% xuống còn 3,3%.
Những kết quả trên cho thấy tác động bước đầu của chính sách cấm, song cũng đặt ra yêu cầu phải tăng cường giám sát, ngăn chặn các hình thức mua bán trái phép đang dịch chuyển lên môi trường trực tuyến.
Đề xuất tăng cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá lên ít nhất 85%
Bên cạnh việc kiểm soát thuốc lá điện tử, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần tập trung khắc phục những hạn chế trong thực thi các quy định hiện hành.
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho biết, Việt Nam hiện duy trì diện tích cảnh báo sức khỏe tối thiểu 50% trên bao bì thuốc lá. Đáng chú ý, 6 mẫu cảnh báo đã được sử dụng từ năm 2013 đến nay nhưng chưa có sự thay đổi về hình ảnh và nội dung.
Theo đại biểu, cần nâng diện tích cảnh báo bằng hình ảnh và chữ lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá. Đồng thời, nghiên cứu tiến tới áp dụng bao bì trơn, thay đổi định kỳ nội dung và hình ảnh cảnh báo để tăng hiệu quả truyền thông về tác hại của thuốc lá.

Các đại biểu chia sẻ nhiều góc nhìn về phòng, chống tác hại thuốc lá (Ảnh: Minh Đức)
Một đề xuất khác là kiểm soát chặt chẽ việc trưng bày thuốc lá tại các điểm bán, tiến tới cấm trưng bày dưới mọi hình thức nhằm hạn chế quảng bá gián tiếp và giảm khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, nhất là thanh thiếu niên.
Đối với tình trạng hút thuốc tại nơi công cộng, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng dù pháp luật đã quy định trách nhiệm của người quản lý địa điểm, vi phạm vẫn diễn ra tại nhiều nhà hàng, quán ăn, quán cà phê và địa điểm công cộng. Trong khi đó, công tác kiểm tra, giám sát và xử lý chưa thực sự hiệu quả.
Do đó, cần cụ thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở, tăng cường kiểm tra và rà soát các chế tài xử lý để bảo đảm quy định được thực hiện nghiêm túc.
Ngoài ra, chính sách thuế và giá thuốc lá cũng cần tiếp tục được điều chỉnh theo lộ trình phù hợp nhằm giảm khả năng tiếp cận sản phẩm, đặc biệt đối với nhóm thanh thiếu niên.
Thực tế cho thấy, việc ban hành lệnh cấm mới chỉ là bước đầu. Khi hoạt động mua bán chuyển từ cửa hàng công khai sang các tài khoản mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và những hình thức giao dịch khó nhận diện, công tác quản lý cũng cần thay đổi tương ứng.
Sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vì vậy không chỉ hướng tới hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn cần tăng hiệu quả thực thi, kiểm soát thị trường trực tuyến và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước những hình thức kinh doanh thuốc lá ngày càng tinh vi.

