Thụy Điển chuyển giao 16 tiêm kích Gripen C/D và hỗ trợ Ukraine mua phiên bản Gripen E mới

Chính phủ Thụy Điển vừa chính thức công bố gói viện trợ hàng không quan trọng dành cho Ukraine, bao gồm việc chuyển giao các tiêm kích Saab JAS 39 Gripen hiện có và thiết lập lộ trình mua sắm các phiên bản hiện đại hơn trong tương lai. Quyết định này đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực hiện đại hóa lực lượng không quân của Kiev giữa bối cảnh xung đột kéo dài.

Chiến đấu cơ Saab JAS 39 Gripen bay trên không trong lúc diễn ra Hội nghị Ngoại trưởng NATO hôm 21/5/2026 tại Helsingborg, Thụy Điển. Ảnh: Kyiv Independent

Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson cho biết Stockholm sẽ chuyển giao 16 tiêm kích Saab JAS 39 Gripen biến thể C/D đã qua sử dụng cho Ukraine. Bên cạnh đó, Thụy Điển cam kết hỗ trợ Kiev thực hiện hợp đồng mua sắm tối đa 20 chiếc Gripen E – thế hệ tiêm kích mới nhất của dòng máy bay này. Tuyên bố được đưa ra trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại thành phố Uppsala, Thụy Điển.

Chi tiết lộ trình bàn giao và nguồn lực tài chính

Theo kế hoạch đã công bố, 16 chiếc Gripen C/D dự kiến sẽ được bàn giao cho Ukraine từ đầu năm 2027, sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý và giấy phép xuất khẩu cần thiết. Đối với hợp đồng mua sắm phiên bản Gripen E hiện đại, quá trình bàn giao có thể bắt đầu từ năm 2030 do các cuộc đàm phán hiện vẫn đang được triển khai.

Về mặt tài chính, Ukraine dự kiến sẽ sử dụng khoản ngân sách khoảng 2,5 tỷ euro từ cơ chế hỗ trợ của Liên minh châu Âu để tài trợ cho thương vụ này. Tổng thống Zelensky xác nhận các phi công Ukraine đã bắt đầu chương trình huấn luyện làm quen với dòng máy bay Gripen, khẳng định đây là lựa chọn ưu tiên dài hạn của không quân nước này.

Ưu thế kỹ thuật của Gripen trên chiến trường Ukraine

Saab JAS 39 Gripen được đánh giá là dòng tiêm kích đa nhiệm đặc biệt phù hợp với điều kiện tác chiến tại Ukraine nhờ triết lý thiết kế tập trung vào khả năng hoạt động phân tán. Các đặc điểm nổi bật bao gồm:

Khả năng cất hạ cánh linh hoạt: Gripen có thể hoạt động trên các đường băng ngắn hoặc các đoạn đường bộ cao tốc, giúp giảm thiểu rủi ro khi các căn cứ không quân chính bị tập kích.
Hỗ trợ kỹ thuật nhanh chóng: Máy bay được thiết kế để có thể tái vũ trang và tiếp nhiên liệu trong khoảng 10 phút với đội ngũ kỹ thuật tối giản.
Hệ thống vũ khí tầm xa: Gripen có khả năng triển khai tên lửa không đối không Meteor với tầm bắn vượt trội so với tên lửa AMRAAM trên các dòng F-16 hiện nay, tạo ưu thế trong việc đối phó với tiêm kích bom Su-34 của đối phương.
Công nghệ tiên tiến: Phiên bản Gripen E được trang bị radar quét mảng pha điện tử chủ động (AESA) hiện đại và hệ thống tác chiến điện tử nâng cấp.

Thách thức trong việc thay đổi cục diện không chiến

Mặc dù việc bổ sung Gripen giúp mở rộng đội hình tiêm kích phương Tây của Ukraine bên cạnh F-16 (Mỹ) và Mirage 2000 (Pháp), các chuyên gia quân sự lưu ý rằng đây không phải là "vũ khí thần kỳ" có thể thay đổi cục diện ngay lập tức. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc mật thiết vào số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu, tốc độ đào tạo phi công và khả năng bảo trì hạ tầng kỹ thuật.

Hiện tại, lực lượng không quân hỗn hợp này vẫn đang nỗ lực thiết lập lá chắn bảo vệ các thành phố và hạ tầng trọng yếu trước các đợt tập kích bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV). Quyết định của Stockholm được xem là bước ngoặt chiến lược, khẳng định cam kết hỗ trợ dài hạn của Thụy Điển đối với năng lực phòng thủ của Ukraine.