Thủy lôi tại eo biển Hormuz: Thách thức an ninh và rủi ro với dòng chảy năng lượng thế giới

Thủy lôi tại eo biển Hormuz được coi là loại vũ khí tác chiến bất đối xứng nguy hiểm nhất, có khả năng làm tê liệt hành lang vận tải chiếm 20% sản lượng hydrocarbon toàn cầu. Dù cấu tạo đơn giản và chi phí thấp, các thiết bị nổ này tạo ra mối đe dọa lâu dài, có thể làm gián đoạn giao thông hàng hải trong nhiều tháng tại một trong những khu vực chiến lược nhất thế giới.

Chiến lược tác chiến bất đối xứng bằng thủy lôi

Giới chuyên gia an ninh nhận định thủy lôi khó phát hiện hơn nhiều so với tên lửa hay thiết bị bay không người lái (UAV). Khi một tàu vận tải va chạm với thủy lôi, nó không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn tạo ra hiệu ứng tâm lý răn đe mạnh mẽ đối với các chủ tàu và công ty bảo hiểm. Chuyên gia Scott Truver từ Trường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Mỹ nhấn mạnh: Chỉ cần con tàu đầu tiên phát nổ, mọi thứ sẽ bị phong tỏa.

Lịch sử đã chứng minh tính hiệu quả của loại vũ khí này. Trong cuộc chiến Iran-Iraq những năm 1980, Tehran đã sử dụng thủy lôi để gây gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu tại Vịnh Ba Tư, buộc Mỹ phải triển khai lực lượng hộ tống tàu buôn để bảo vệ dòng chảy năng lượng.

Hải quân các nước phương Tây có thể rà phá thủy lôi, nhưng khả năng này vẫn còn hạn chế và khó triển khai nhanh chóng. Ảnh: Anadolu

Kho vũ khí và năng lực triển khai của Iran

Các nghiên cứu từ Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (Ifri) ước tính Iran sở hữu khoảng 5.000 đến 6.000 quả thủy lôi. Kho vũ khí này bao gồm nhiều chủng loại từ thô sơ đến hiện đại:

Thủy lôi trôi nổi: Loại cơ bản và rẻ tiền nhất, phát nổ khi tiếp xúc trực tiếp với thân tàu.
Thủy lôi đáy biển: Được thiết kế cho vùng nước nông, kích nổ dựa trên tín hiệu âm thanh, từ trường hoặc sự thay đổi áp suất nước khi tàu đi qua phía trên.
Thủy lôi dính: Các khối thuốc nổ được tàu cao tốc tiếp cận và gắn trực tiếp vào thân tàu mục tiêu.

Việc triển khai thủy lôi không đòi hỏi các tàu chiến quy mô lớn. Iran có thể huy động tàu tấn công nhanh lớp Ashoora hoặc cải hoán chức năng của tàu đánh cá, tàu chở hàng nhỏ để rải thủy lôi một cách bí mật trên diện rộng, gây khó khăn cho công tác giám sát của đối phương.

Lỗ hổng trong năng lực rà phá của phương Tây

Dù hải quân phương Tây sở hữu công nghệ săn mìn hiện đại, nhưng năng lực thực tế đang bộc lộ nhiều hạn chế. Hải quân Mỹ đã cho ngừng hoạt động 4 tàu săn thủy lôi lớp Avenger đóng tại Bahrain vào tháng 1 vừa qua để thay thế bằng các tàu chiến ven bờ đa năng. Tuy nhiên, Trung tâm Chiến lược Hàng hải Mỹ cảnh báo việc thiếu các tàu chuyên dụng có thể trở thành "gót chân Achilles" của lực lượng này.

Tại châu Âu, số lượng tàu chuyên dụng cũng rất khiêm tốn. Anh đã rút tàu săn thủy lôi cuối cùng khỏi Vịnh Ba Tư vào tháng 12-2025, trong khi Pháp chỉ còn duy trì 8 tàu. Đối với các quốc gia vùng Vịnh, nguồn lực chủ yếu chỉ dừng lại ở các đội thợ lặn rà phá. Với một hành lang hẹp như eo biển Hormuz, việc tìm kiếm và vô hiệu hóa hàng nghìn quả thủy lôi trong điều kiện xung đột là nhiệm vụ cực kỳ phức tạp và tốn kém thời gian.

Tuệ Nhân