Thuyết trình ở Đại học: Sinh viên cần được hướng dẫn, không phải 'tự bơi'

Thuyết trình nhiều, thiếu hướng dẫn

Từng đạt thành tích thủ khoa đầu vào chuyên ngành Ảnh báo chí, trường Học viện Báo chí và Tuyên truyền, L.X.M bước vào giảng đường với kỳ vọng được tiếp cận kiến thức chuyên sâu và hướng dẫn phương pháp nghiên cứu. Tuy nhiên, trải nghiệm tại một số học phần, khiến sinh viên này gặp không ít khó khăn.

Theo chia sẻ của M, có những buổi học, giảng viên giao các nhóm tự tìm tài liệu, chuẩn bị nội dung rồi thuyết trình trước lớp. Trong khi đó, thời gian giải thích, bổ sung và hệ thống hóa kiến thức sau phần trình bày còn hạn chế, có khi chỉ khoảng 5-10 phút cuối giờ.

Việc thiếu vắng sự hướng dẫn trực tiếp khiến sinh viên lúng túng trước các kiến thức trên giảng đường.

M cho rằng, thuyết trình giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng tìm kiếm, chọn lọc thông tin, diễn đạt và bảo vệ quan điểm. Tuy nhiên, với những nội dung mới hoặc phức tạp, việc tự đọc tài liệu và trình bày trước lớp chưa chắc giúp người học hiểu đầy đủ bản chất vấn đề.

Nếu phần trình bày chủ yếu dừng ở tổng hợp thông tin, những điểm chưa rõ không được giải đáp, sinh viên có thể gặp khó khăn khi kết nối kiến thức, nhận diện vấn đề cốt lõi hoặc vận dụng vào bài tập, nghiên cứu chuyên sâu.

“Sinh viên khi được giao bài tập nhưng thiếu định hướng về phạm vi nghiên cứu, nguồn tài liệu, yêu cầu chuyên môn và tiêu chí đánh giá thì rất dễ lúng túng, nhất là khi phải tiếp cận những vấn đề vượt quá kiến thức nền tảng” – M cho hay.

Bế Huyền Trang (sinh viên năm 3 ĐH Quốc gia Hà Nội) cũng gặp hoàn cảnh tương tự. Dù tốn nhiều thời gian nghiên cứu nội dung, làm slide và tập trình bày, Trang vẫn cảm thấy mơ hồ về trọng tâm bài học sau mỗi giờ lên lớp.

Trang cho biết, ở một số học phần, giảng viên thường chia lớp thành các nhóm nhỏ ngay từ đầu học kỳ và phân công đề tài theo danh mục chương trong giáo trình. Lịch thuyết trình được ấn định sẵn, mỗi buổi học thường có từ 2–3 nhóm lần lượt trình bày. Vào cuối giờ, giảng viên dành khoảng 5–10 phút nhận xét chung về nội dung bài làm, đồng thời góp ý thêm về kỹ năng nói, bố cục slide hay tác phong đứng lớp. Dù vậy, phần chia sẻ này thường dừng ở mức bao quát, gợi ý sinh viên đọc thêm giáo trình chứ chưa đi sâu điều chỉnh chi tiết từng phần hay hệ thống lại các kiến thức trọng tâm của buổi học.

“Điều khiến mình hụt hẫng nhất là dù đã dành rất nhiều thời gian làm slide, tập thuyết trình và lên lớp nghe các nhóm khác trình bày, nhưng cuối cùng về nhà vẫn phải tự tìm hiểu lại gần như toàn bộ kiến thức” - Trang bày tỏ.

Nữ sinh khẳng định không phản đối việc làm việc nhóm hay thuyết trình vì hình thức này giúp rèn luyện kỹ năng mềm. Tuy nhiên, nó không nên thay thế hoàn toàn vai trò của người dạy. Với Trang, vấn đề nằm ở chỗ sinh viên phải tự đảm nhận phần lớn việc học nhưng lại thiếu sự định hướng và đính chính chuyên môn cần thiết từ giảng viên.

Tự học không đồng nghĩa với “tự bơi”

Ở bậc Đại học, sinh viên cần chuyển từ tiếp nhận kiến thức thụ động sang chủ động tìm tòi, nghiên cứu, thảo luận và phản biện. Vì vậy, tăng cường giao nhiệm vụ, tổ chức thuyết trình và khuyến khích làm việc nhóm là những cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Tuy nhiên, chủ động học tập không có nghĩa sinh viên phải tự giải quyết mọi khó khăn mà thiếu sự hỗ trợ chuyên môn. Hiệu quả của phương pháp thuyết trình phụ thuộc đáng kể vào cách giảng viên thiết kế hoạt động, hướng dẫn nghiên cứu, tổ chức trao đổi và đánh giá kết quả.

ThS. Lê Ngọc Tùng.

Theo Thạc sỹ Lê Ngọc Tùng - giảng viên Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cần chú trọng vai trò của giảng viên trong toàn bộ quá trình tổ chức thuyết trình, từ xác định yêu cầu, định hướng nghiên cứu đến phản hồi và củng cố kiến thức.

Trước buổi học, giảng viên cần xác định rõ mục tiêu, lựa chọn đề tài phù hợp với trình độ người học, hướng dẫn phạm vi nghiên cứu và đưa ra tiêu chí đánh giá cụ thể. Qua đó, sinh viên biết cần tìm hiểu vấn đề gì, tiếp cận tài liệu ra sao và phải đạt được những yêu cầu nào sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Trong giờ học, bên cạnh việc lắng nghe các nhóm trình bày, giảng viên cần chủ động đặt câu hỏi, gợi mở tranh luận, làm rõ những nội dung chưa chính xác hoặc còn nhiều cách hiểu khác nhau. Đây cũng là cơ hội để sinh viên kiểm chứng kết quả nghiên cứu, nhận diện hạn chế trong lập luận và điều chỉnh cách tiếp cận vấn đề.

Sau phần thuyết trình, việc nhận xét, bổ sung và hệ thống hóa kiến thức có ý nghĩa quan trọng. Giảng viên không nhất thiết phải giảng lại toàn bộ nội dung sinh viên đã trình bày, nhưng cần giúp người học xác định kiến thức cốt lõi, những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và các kết luận chưa đủ căn cứ.

Thạc sỹ Lê Ngọc Tùng cho rằng, nếu thiếu những khâu này, hoạt động thuyết trình có nguy cơ chỉ dừng ở việc các nhóm lần lượt trình bày phần việc đã chuẩn bị, trong khi cơ hội trao đổi chuyên môn và đào sâu kiến thức chưa được khai thác đầy đủ.

Chuyên gia Bùi Khánh Nguyên.

Chuyên gia song ngữ Bùi Khánh Nguyên chia sẻ, hiệu quả của phương pháp thuyết trình không nằm ở việc sinh viên có đứng trước lớp trình bày hay không, mà ở mức độ tiến bộ về kiến thức, khả năng lập luận và tư duy phản biện.

Việc tổng hợp tài liệu để thuyết trình không đồng nghĩa với khả năng phân tích và vận dụng kiến thức. Một giờ học hiệu quả cần khuyến khích sinh viên đặt câu hỏi, bảo vệ quan điểm bằng lập luận và giải quyết những vấn đề không thể chỉ dựa vào việc đọc tài liệu.

Tùy đặc thù môn học, giảng viên có thể kết hợp thuyết trình với nghiên cứu tình huống, thực hành, dự án hoặc mô phỏng. Điều quan trọng là lựa chọn phương pháp phù hợp với mục tiêu học tập, thay vì chỉ tăng số lượng bài trình bày hoặc dành phần lớn thời lượng trên lớp cho sinh viên tự thuyết trình.

Ông Nguyên nhận định, tự học là năng lực quan trọng ở bậc Đại học và sinh viên cần chủ động tìm kiếm, kiểm chứng tài liệu, chuẩn bị bài, trao đổi và chịu trách nhiệm về kết quả học tập. Tuy nhiên, yêu cầu tự học không đồng nghĩa với việc giảng viên có thể buông lỏng vai trò hướng dẫn.

Đổi mới phương pháp giảng dạy vì thế không đơn thuần là giảm thời lượng giảng bài hay tăng số buổi thuyết trình, mà cần được đánh giá bằng hiệu quả thực tế: Sinh viên có hiểu sâu hơn, vận dụng kiến thức tốt hơn và nâng cao năng lực tự học hay không?

Vị chuyên gia này khẳng định, khi được tổ chức bài bản, thuyết trình giúp sinh viên chủ động tiếp cận tri thức, đồng thời tạo điều kiện để giảng viên phát huy vai trò dẫn dắt, phản biện và định hướng học thuật. Ngược lại, nếu thiếu hướng dẫn và phản hồi, người học có thể mất nhiều thời gian hoàn thành nhiệm vụ nhưng chưa đạt được mục tiêu kiến thức.