Tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1: Học sớm cần bảo đảm chất lượng

Giờ học tiếng Anh của học sinh Trường Tiểu học Ý Yên. Ảnh: Nhà trường cung cấp

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số nội dung trong Chương trình giáo dục phổ thông. Một trong những điểm đáng chú ý là dự kiến đưa tiếng Anh trở thành môn học bắt buộc từ lớp 1 đối với các lớp chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1, thay vì bắt buộc từ lớp 3 như hiện nay.

Theo dự thảo, tiếng Anh ở lớp 1, lớp 2 có thời lượng 70 tiết/năm; từ lớp 3 đến lớp 5 là 140 tiết/năm. Đối với cơ sở giáo dục tổ chức dạy Ngoại ngữ 1 là tiếng Anh ở cấp tiểu học nhưng chưa thực hiện được ngay quy định mới, dự thảo đưa ra lộ trình: từ năm học 2028 - 2029 triển khai đối với lớp 1 và từ năm học 2029 - 2030 đối với lớp 2.

Theo Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, Ngoại ngữ 1 là môn học bắt buộc từ lớp 3 đến lớp 12. Cơ sở giáo dục có thể tổ chức học Ngoại ngữ 1 bắt đầu từ lớp 1 nếu học sinh có nhu cầu và cơ sở giáo dục có khả năng đáp ứng. Vì vậy, thay đổi dự kiến không đơn thuần là cho trẻ học ngoại ngữ sớm hơn, mà chuyển tiếng Anh thành môn học bắt buộc ngay từ lớp 1 đối với các lớp chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1.

Học sớm, không tạo áp lực sớm

Đề xuất dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1 phù hợp với định hướng đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045. Tiếp cận ngoại ngữ sớm được kỳ vọng giúp học sinh có thêm thời gian hình thành kỹ năng nghe, nói, phản xạ và sự tự tin khi sử dụng ngôn ngữ. Tuy nhiên, tổ chức dạy học thế nào để phù hợp với trẻ 6 tuổi là vấn đề được giáo viên quan tâm.

Từ thực tế giảng dạy, cô Nguyễn Thị Hồng Vân, giáo viên tiếng Anh Trường Tiểu học Bắc Vũ Dương (Vũ Dương, Ninh Bình), cho rằng học sinh lớp 1 có lợi thế về khả năng bắt chước âm thanh, ngữ điệu và thường hào hứng khi làm quen với ngôn ngữ mới. Tuy nhiên, hiệu quả của việc học sớm phụ thuộc nhiều vào phương pháp và cách tổ chức lớp học.

“Tiếng Anh lớp 1 không nên là phiên bản đơn giản hóa của chương trình dành cho học sinh lớp trên. Ở độ tuổi này, trẻ cần được học thông qua tranh ảnh, bài hát, trò chơi, kể chuyện và các hoạt động tương tác. Không nên đặt nặng ghi nhớ từ vựng, cấu trúc ngữ pháp hay bài tập viết. Điều quan trọng là giúp trẻ cảm thấy tiếng Anh gần gũi và không sợ sai”, cô Vân chia sẻ.

Theo cô Vân, bắt đầu sớm không có nghĩa đưa kiến thức của lớp 3 xuống lớp 1. Giai đoạn đầu cần ưu tiên tạo hứng thú, rèn phản xạ nghe - nói thay vì đặt nặng yêu cầu về kiến thức.

Để làm được điều đó, bên cạnh năng lực ngoại ngữ, giáo viên cần hiểu đặc điểm tâm lý của trẻ đầu cấp và có kỹ năng tổ chức lớp học. Cô Vân cho rằng cần tăng cường bồi dưỡng các phương pháp giảng dạy dành cho trẻ nhỏ, trong đó có phản xạ toàn thân (TPR - Total Physical Response), giúp giáo viên tổ chức giờ học sinh động, tăng tương tác và phù hợp với lứa tuổi.

Cùng với yêu cầu về phương pháp, giáo viên cũng lưu ý nguy cơ xuất hiện tâm lý chạy đua học trước khi tiếng Anh trở thành môn học bắt buộc ngay từ lớp 1.

Cô Phạm Thị Hải Yến, giáo viên tiếng Anh Trường Tiểu học Tân Minh (Tân Minh, Ninh Bình), cho rằng một bộ phận phụ huynh có thể lo con không theo kịp bạn bè, từ đó cho trẻ học trước từ mầm non hoặc tăng thời lượng học thêm bên ngoài.

“Nếu xuất hiện tâm lý phải học trước mới theo được chương trình thì việc đưa tiếng Anh xuống lớp 1 có thể vô tình tạo thêm áp lực cho trẻ và gia đình. Theo tôi, chương trình cần được thiết kế với điểm xuất phát là một học sinh chưa từng học tiếng Anh. Giáo viên không nên mặc định trẻ đã biết trước khi vào lớp 1”, cô Yến nêu quan điểm.

Thực tế, khả năng tiếp cận tiếng Anh của trẻ trước khi vào lớp 1 không đồng đều. Có em đã được làm quen từ mầm non hoặc học tại trung tâm ngoại ngữ, nhưng cũng có em chỉ bắt đầu tiếp xúc khi bước vào tiểu học. Theo cô Yến, việc đánh giá ở giai đoạn đầu vì thế cần nhẹ nhàng, chú trọng sự tiến bộ, khả năng nghe, phản hồi và sự mạnh dạn của trẻ thay vì tạo áp lực điểm số.

Học sinh Trường Tiểu học Bắc Vũ Dương hào hứng tham gia sân chơi tiếng Anh. Ảnh: Nhà trường cung cấp

Từ kinh nghiệm tổ chức các chương trình tiếng Anh cho trẻ nhỏ, cô Trịnh Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm Tiếng Anh MTE (Vũ Dương, Ninh Bình), cho rằng lớp 1 là độ tuổi có nhiều thuận lợi để bắt đầu học ngoại ngữ, nhất là khả năng nghe và bắt chước phát âm. Tuy nhiên, học sớm không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn sẽ giỏi tiếng Anh.

“Hiệu quả phụ thuộc vào phương pháp, thời lượng tiếp xúc và đặc biệt là môi trường để trẻ sử dụng ngôn ngữ. Với học sinh lớp 1, mục tiêu trước hết nên là giúp trẻ thích nghe, thích nói, mạnh dạn phản hồi và không ngại giao tiếp bằng tiếng Anh”, cô Trang cho biết.

Theo cô Trang, thay vì yêu cầu trẻ ghi nhớ nhiều từ vựng, cấu trúc, giờ học cần tạo cơ hội để các em nghe và sử dụng những câu đơn giản trong tình huống gần gũi. Quan trọng hơn, trẻ cần được tiếp xúc với tiếng Anh thường xuyên và có môi trường để sử dụng những gì đã học. Khi có hứng thú và cơ hội thực hành, ngoại ngữ mới dần trở thành công cụ giao tiếp thay vì chỉ là kiến thức trong một môn học.

Nguồn lực giáo viên cần đi trước một bước

Nếu phương pháp quyết định trẻ học tiếng Anh như thế nào thì đội ngũ giáo viên và điều kiện tổ chức là những yếu tố quan trọng để chủ trương đi vào thực tế.

Hiện nay, nhiều trường tiểu học đã tổ chức dạy tiếng Anh cho học sinh lớp 1, lớp 2 khi có nhu cầu và đủ điều kiện. Tuy nhiên, từ tổ chức theo khả năng của từng cơ sở sang thực hiện một môn học bắt buộc là bước chuyển đáng kể. Khi phạm vi dạy học mở rộng thêm hai khối lớp, số tiết tăng lên, kéo theo nhu cầu về giáo viên, học liệu, thiết bị và bố trí thời khóa biểu.

Thực tế tại Trường Tiểu học Ý Yên cho thấy, dù đã nhiều năm tổ chức dạy tiếng Anh từ lớp 1, việc bảo đảm đội ngũ giáo viên vẫn là vấn đề nhà trường quan tâm.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Tú, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Ý Yên (xã Ý Yên, Ninh Bình), cho biết nhà trường đã triển khai dạy tiếng Anh cho học sinh lớp 1 từ năm học 2020 - 2021. Qua thực tế, học sinh lớp 1 khá hào hứng khi được làm quen với tiếng Anh, nhất là với các hoạt động nghe, nói, trò chơi, bài hát phù hợp lứa tuổi.

“Sau sáp nhập, trường có 46 lớp với 7 giáo viên tiếng Anh nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu giảng dạy từ lớp 1 đến lớp 5. Nếu tiếng Anh trở thành môn học bắt buộc từ lớp 1, đội ngũ giáo viên là một trong những vấn đề cần được quan tâm. Khi triển khai trên diện rộng, cần rà soát nhu cầu thực tế để có phương án bổ sung giáo viên phù hợp”, bà Tú chia sẻ.

Cùng với đội ngũ giáo viên, việc mở rộng dạy học ở lớp 1, lớp 2 còn kéo theo yêu cầu về học liệu, thiết bị nghe nhìn và sắp xếp thời khóa biểu phù hợp.

Bài toán nguồn lực càng đáng lưu ý khi điều kiện tổ chức dạy học giữa các địa phương, cơ sở giáo dục còn khác nhau. Ở những nơi thuận lợi, nhà trường có đội ngũ giáo viên, học liệu và thiết bị phục vụ dạy học; trong khi tại một số địa bàn còn khó khăn, việc mở rộng dạy tiếng Anh thêm hai khối lớp có thể tạo áp lực về nhân lực và điều kiện tổ chức.

Nếu không có sự chuẩn bị phù hợp, chênh lệch về điều kiện dạy học có thể dẫn đến khoảng cách về cơ hội tiếp cận ngoại ngữ giữa học sinh.

Đáng chú ý, dự thảo đã tính đến lộ trình đối với những cơ sở giáo dục tổ chức dạy Ngoại ngữ 1 là tiếng Anh ở cấp tiểu học nhưng chưa thể thực hiện ngay quy định mới: lớp 1 từ năm học 2028 - 2029 và lớp 2 từ năm học 2029 - 2030. Đây là khoảng thời gian để các cơ sở giáo dục rà soát nhu cầu, chuẩn bị đội ngũ, học liệu, thiết bị và các điều kiện cần thiết.

Đưa tiếng Anh thành môn học bắt buộc từ lớp 1 mở thêm cơ hội để học sinh tiếp cận ngoại ngữ sớm và liên tục. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào thời điểm bắt đầu mà còn ở chất lượng dạy học. Phương pháp phù hợp, đội ngũ đáp ứng yêu cầu và điều kiện triển khai được bảo đảm sẽ là những yếu tố quyết định để việc học tiếng Anh từ lớp 1 thực sự tạo nền tảng cho học sinh.