'Tiếp lửa' đam mê văn học nghệ thuật trong học đường

Các nhà văn, nhà thơ giao lưu cùng học sinh Trường THPT Phước Bình (phường Phước Bình). Ảnh: Hải Yến

Khơi nguồn cảm xúc

Tháng 1-2026, Tổ Ngữ văn Trường THPT Phước Bình (phường Phước Bình) tổ chức chương trình giao lưu, báo cáo chuyên đề Dự án học tập với chủ đề “Văn học viết Đồng Nai trước 1975 - Dòng chảy văn hóa và tâm hồn quê hương”.

Điểm nhấn của chương trình là hoạt động giao lưu giữa học sinh với các văn nghệ sĩ đang trực tiếp sáng tác và hoạt động tại Đồng Nai gồm: Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phạm Văn Hoàng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai và các nhà văn, nhà thơ: Đàm Chu Văn, Trần Thu Hằng, Bùi Thị Biên Linh, nhà thơ - bác sĩ Nguyễn Đức Phước, nhà thơ Triệu Quốc Bình, nhà báo Linh Tâm.

Không khí buổi học trở nên sôi nổi ngay từ phần kịch hóa truyện ngắn Đồng đội của nhà văn Bình Nguyên Lộc. Học sinh không chỉ đọc, phân tích tác phẩm mà còn hóa thân thành nhân vật, tái hiện bối cảnh và nội dung tư tưởng của tác phẩm bằng chính cảm nhận của mình. Đây là cách tiếp cận mới, giúp các em “sống cùng tác phẩm” thay vì chỉ học theo lối ghi nhớ.

Học sinh Trường THPT Phước Bình biểu diễn vở kịch chuyển thể từ trích đoạn trong truyện ngắn Đồng đội của nhà văn Bình Nguyên Lộc.

Tổ trưởng Tổ Ngữ văn, Trường THPT Phước Bình Trần Thị Hoài Phương cho biết: Sau khi được tham gia giao lưu với các nhà văn Đồng Nai, đa số học sinh đều phản hồi tích cực với những ấn tượng tốt đẹp. Học sinh được thay đổi không khí học tập so với tiết học trên lớp chỉ có thầy - trò; được gặp gỡ giao lưu với các tác giả sáng tác văn học với những trải nghiệm mới mẻ. Nhiều em ngưỡng mộ, yêu quý tác giả từ sau lần giao lưu, được truyền cảm hứng tích cực trong học tập và đời sống.

Theo cô Hoài Phương, quá trình học môn Ngữ văn thông thường, học sinh chỉ được biết đến nhà văn qua trang sách, trên các kênh truyền thông qua báo chí, internet. Khi được giao lưu, gặp gỡ với đội ngũ văn nghệ sĩ, đặc biệt là các nhà văn, nhà thơ, trước hết sẽ khơi dậy sự hứng thú, tò mò trong quá trình học tập của học sinh. Qua tiếp xúc, học sinh sẽ được nghe nhà văn kể về những câu chuyện đời, chuyện nghề, từ đó khơi nguồn cảm xúc, giúp các em có cảm hứng hơn trong học tập và tìm hiểu tác phẩm.

Không chỉ riêng Trường THPT Phước Bình, thời gian qua, việc văn nghệ sĩ đến giao lưu tại học đường được triển khai ở một số trường trên địa bàn tỉnh đã tạo nên hiệu ứng tích cực.

Tháng 11-2025, Trường Tiểu học Long Giang (phường Phước Long) đã tổ chức Chương trình giao lưu với chủ đề “Thơ và sự lan tỏa yêu thương” với sự góp mặt của Phó Chủ tịch Thường trực Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai Phạm Văn Hoàng, nhà văn Bùi Thị Biên Linh.

Tại Trường THPT Trấn Biên (phường Tam Hiệp), chuỗi hoạt động “Văn học địa phương trong nhà trường” được tổ chức định kỳ, kết hợp giữa giao lưu tác giả và trình diễn nghệ thuật. Học sinh không chỉ nghe nói chuyện mà còn trực tiếp tham gia các tiết mục sân khấu hóa tác phẩm văn học Đồng Nai.

Thực tế cho thấy, một trong những khó khăn của việc dạy và học môn Ngữ văn là tạo được hứng thú cho học sinh. Khi văn học bị giới hạn trong khuôn khổ bài giảng, nhiều em dễ cảm thấy khô khan, xa rời thực tế. Việc đưa văn nghệ sĩ đến học đường đã góp phần giải bài toán này. Khi được gặp gỡ người thật, việc thật, học sinh có cơ hội nhìn văn học dưới góc độ gần gũi hơn - như một phần của đời sống, chứ không chỉ là kiến thức để thi cử.

Quan trọng hơn, hoạt động này còn nuôi dưỡng tình yêu quê hương, khi học sinh nhận ra rằng những tác giả mình gặp gỡ chính là những người đang sống và sáng tác trên mảnh đất nơi các em lớn lên.

“Truyền lửa” đam mê

“Giao lưu với các nhà văn, nhà thơ giúp học sinh được lắng nghe ý kiến của chính người trong cuộc, những người trực tiếp sáng tác. Điều đó tạo sự trực quan, sinh động và chân thực. Nhờ đó, việc cảm thụ văn học trở nên sâu sắc, chân thực hơn. Ngoài ra, việc giao lưu còn giúp học sinh phát huy những năng lực cần thiết như: năng lực tư duy phản biện, kỹ năng đặt câu hỏi phỏng vấn, năng lực giao tiếp, sự tự tin…” - cô Hoài Phương nhận xét.

Đối với hoạt động giáo dục địa phương, theo cô Hoài Phương, đội ngũ sáng tác (văn học, âm nhạc, mỹ thuật…) là người sinh sống ở địa phương nên khi học sinh được gặp gỡ, giao lưu sẽ tạo nên sự gắn kết giữa văn học nghệ thuật với đời sống, văn học nghệ thuật với nhà trường. Học sinh được truyền cảm hứng về tình yêu, niềm tự hào về quê hương, từ đó tạo động lực để có những đóng góp xây dựng quê hương.

Theo em Phạm Thị Thu Thảo, lớp 11D1, Trường THPT Phước Bình, việc được giao lưu với các văn nghệ sĩ trong khuôn khổ chương trình học không chỉ mang đến cho em nguồn cảm hứng mà còn giúp em hiểu rõ hơn ý nghĩa của việc học. “Khi lắng nghe những câu chuyện đời, chuyện nghề của các nhà văn, nhà thơ, em nhận ra rằng phía sau mỗi thành công là cả một hành trình nỗ lực theo đuổi đam mê. Chính điều đó khiến việc học trong em không còn khô cứng mà trở nên gần gũi, có ý nghĩa và đáng để theo đuổi hơn bao giờ hết” - Thu Thảo chia sẻ.

Không chỉ Thu Thảo mà rất nhiều học sinh mong sẽ có thêm nhiều cơ hội giao lưu như vậy. Bởi mỗi lần gặp gỡ văn nghệ sĩ là một lần các em được mở rộng tầm nhìn, được tiếp thêm niềm tin vào con đường mình đang đi. Những trải nghiệm ấy không chỉ giúp các em làm giàu thêm vốn tri thức mà còn âm thầm nuôi dưỡng trong các em một động lực bền bỉ. "Để học không chỉ vì phải học mà vì thực sự muốn hiểu và trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình" - Thu Thảo bày tỏ.

Việc văn nghệ sĩ đến trường học giao lưu không chỉ mang lại lợi ích cho học sinh mà còn giúp chính người sáng tác có thêm trải nghiệm thực tế. Phó Chủ tịch Thường trực Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai Phạm Văn Hoàng nhận xét: “Đây là mô hình cần được phát huy nhân rộng trong các trường phổ thông khi dạy và học về văn học địa phương”.

Còn nhà thơ Đàm Chu Văn, Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Đồng Nai thì bày tỏ: “Các văn nghệ sĩ được tiếp cận thêm thực tế, vốn sống, gợi nguồn cảm hứng sáng tác trong những chuyến đi như thế này”.