Tìm đồng đội giữa đại ngàn

Với những người lính quy tập hài cốt liệt sĩ, một năm được tính bằng mùa khô. Khoảng tháng 10, khi những cơn mưa trên dãy Trường Sơn chấm dứt, họ lại khoác ba lô lên đường. Mùa quy tập kéo dài đến hết tháng 5 năm sau. Kết thúc mùa khô, phần lớn cán bộ, chiến sĩ trở về đơn vị thực hiện nhiệm vụ thường xuyên, chỉ còn một tổ công tác tiếp tục bám địa bàn tỉnh Khăm Muồn (Lào), gặp gỡ chính quyền, người dân, tìm kiếm nhân chứng, thu thập thông tin chuẩn bị cho mùa quy tập tiếp theo.

Sau hơn nửa thế kỷ hòa bình, chiến trường xưa đã đổi thay. Những cánh rừng, dòng sông, con suối, bản làng không còn như trong ký ức của những người từng đi qua chiến tranh. Nhiều nhân chứng từng trực tiếp chiến đấu, chôn cất hoặc chứng kiến sự hy sinh của các liệt sĩ nay tuổi đã cao, trí nhớ không còn nguyên vẹn, nhiều người đã qua đời. Những sơ đồ tác chiến, ký hiệu trên bản đồ quân sự cũng chỉ còn mang tính tương đối. Vì thế, mỗi lời kể, mỗi dấu mốc được gợi nhớ đều trở thành đầu mối quý giá.

Cán bộ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 589 di chuyển hài cốt liệt sĩ để lấy mẫu giám định ADN, phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ - Ảnh: N.M

Mùa khô 2025-2026, Đội Quy tập 589 tiếp tục nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên địa bàn tỉnh Khăm Muồn, nước CHDCND Lào, thuộc các huyện Bua La Pha, Ma Hả Xay, Nhôm Mạ Lạt và thị xã Thà Khẹc. Trong tỉnh, đội tìm kiếm, quy tập tại địa bàn các xã Kim Ngân, Thượng Trạch và Dân Hóa.

Trên cả hai địa bàn, mỗi cuộc tìm kiếm đều bắt đầu từ những thông tin ít ỏi do nhân chứng cung cấp và kéo dài qua nhiều ngày băng rừng, lội suối. Kết quả, tại địa bàn trong tỉnh, đơn vị đã quy tập được 9 hài cốt liệt sĩ. Đặc biệt, tại hang Tám Cô (xã Thượng Trạch), đơn vị đã quy tập được một mộ tập thể. Viện Pháp y, Bộ Y tế xác định được 8 mẫu sinh phẩm ADN của các liệt sĩ, để những người đã hy sinh được trở về với gia đình sau nhiều thập kỷ nằm lại giữa đại ngàn Trường Sơn.

Công tác lấy mẫu ADN tuân thủ quy trình nghiêm ngặt nhằm bảo đảm độ chính xác, tin cậy tuyệt đối - Ảnh: N.M

“Hành trình tìm kiếm các liệt sĩ tại hang Tám Cô là thành công rất lớn của đội. Từ mỗi một hài cốt, một di vật của liệt sĩ được tìm thấy, chúng tôi càng hình dung rõ hơn sự hy sinh anh dũng của các bác. Để ngày trở về của các liệt sĩ thêm trọn vẹn, đội đã triển khai nhiều phương án để bảo đảm an toàn cho cán bộ, chiến sĩ và hài cốt của liệt sĩ, nhất là khi nguy cơ sạt lở luôn rình rập. Khẩn trương nhưng cẩn trọng và kỹ lưỡng, khi gặp những di vật và hài cốt đầu tiên, chúng tôi vô cùng cảm động, có người không kiềm chế được nước mắt…”, thượng tá Nguyễn Thanh Bình, Đội trưởng Đội 589 tâm sự.

Trên đất bạn Lào, khép lại mùa khô năm 2025-2026, Đội 589 đã quy tập được 16 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, vượt chỉ tiêu được giao. Đằng sau kết quả ấy là hành trình băng rừng, vượt suối với biết bao gian khó của cán bộ, chiến sĩ. Có những chuyến xe ô tô chỉ đưa anh em được đến trung tâm huyện. Từ đó, mọi người chuyển sang xe công nông, rồi xe máy. Hết đường xe chạy, mỗi người lại khoác ba lô, mang theo cuốc, xẻng, lương khô và nước uống, đi bộ hàng chục ki-lô-mét xuyên rừng để tiếp cận khu vực tìm kiếm.

Dù chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhiều khu vực tìm kiếm vẫn còn sót lại bom, mìn và vật liệu nổ. Vì vậy, mỗi chuyến tìm kiếm đều có sự tham gia của lực lượng công binh. Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng, phối hợp chặt chẽ và tuân thủ nghiêm các quy trình, mọi cuộc tìm kiếm đều được bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Bom đạn còn sót lại sau chiến tranh được phát hiện tại khu vực tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ - Ảnh: Đội 589

Không chỉ hiểm nguy bởi bom, mìn còn sót lại sau chiến tranh, những người lính Đội 589 còn phải đối mặt với sự khắc nghiệt của núi rừng Trường Sơn. Những cơn mưa rừng bất chợt khiến dòng suối cạn thành lũ dữ chỉ trong chốc lát. Vắt rừng, muỗi độc, dốc cao, suối sâu là thử thách thường xuyên. Thiếu nước, thiếu thức ăn, trong nhiều chuyến đi, họ sống nhờ lương khô mang theo. Nhưng điều khiến họ trăn trở nhất là chiến trường xưa đã đổi thay quá nhiều. Sau hơn nửa thế kỷ, địa hình biến đổi, nhân chứng ngày một ít đi, khiến việc tìm kiếm ngày càng khó khăn.

Trung tá Nguyễn Văn Phong, Phó đội trưởng Đội Quy tập 589, người đã gần 10 năm gắn bó với hành trình đi tìm đồng đội, vẫn nhớ như in một chuyến tìm kiếm tại nước bạn Lào. Sau nhiều ngày không có kết quả, đơn vị chuẩn bị kết thúc đợt công tác để chuyển sang địa điểm khác.

"Lúc đó, anh em chúng tôi thắp nén hương, khấn các bác liệt sĩ nếu còn nằm đây thì chỉ đường để đơn vị tìm thấy. Hôm sau, khi mở rộng khu vực tìm kiếm, chúng tôi bất ngờ phát hiện hài cốt...". Anh bảo, có những điều thật khó lý giải. Có lẽ đó là niềm tin của những người đi tìm đồng đội đã giúp họ không bỏ cuộc giữa đại ngàn.

Dù ở trong nước hay trên đất bạn Lào, mỗi cuộc tìm kiếm đều được triển khai theo quy trình chặt chẽ, bảo đảm an toàn tuyệt đối. Với cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập 589, mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là kết quả của hàng tháng trời băng rừng, lội suối, kiên trì lần theo từng lời kể và từng dấu vết nhỏ nhất của chiến trường xưa, mà còn là sự tiếp nối đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.

Hành trình tìm kiếm đồng đội đầy gian nan, thử thách - Ảnh: Đội 589

Hành trình của những người lính Đội 589 không dừng lại khi mùa khô khép lại. Hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ mùa khô 2025-2026, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập 589 lại tiếp tục một hành trình khác để góp phần trả lại tên cho những người đã ngã xuống.

Tại Nghĩa trang liệt sĩ Ba Dốc, đơn vị đã phối hợp lấy mẫu sinh phẩm ADN của 1.318 hài cốt liệt sĩ phục vụ công tác xác định danh tính. Vừa hoàn thành nhiệm vụ tại Ba Dốc, họ lại lên đường đến Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh để tiếp tục lấy mẫu ADN cho 1.952 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, góp phần mở thêm cơ hội để các liệt sĩ được gọi đúng tên và trở về với gia đình sau nhiều năm tháng mỏi mòn chờ đợi.

Cán bộ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 589 và chính quyền, lực lượng chức năng tỉnh Khăm Muồn dâng hương tri ân các liệt sĩ - Ảnh: Đội 589

Cùng thời điểm, tại tỉnh Khăm Muồn, tổ công tác do thượng tá Hà Xuân Nam, Chính trị viên Đội 589 và đồng đội đang có mặt tại các bản làng, gặp từng nhân chứng, ghi chép từng thông tin, đối chiếu từng địa danh, chuẩn bị cho mùa quy tập tiếp theo.

Thượng tá Nguyễn Thanh Bình, Đội trưởng Đội Quy tập 589, chia sẻ: "Càng về sau, công tác tìm kiếm càng khó khăn, nhưng đơn vị sẽ không dừng lại. Chỉ cần còn thông tin về nơi an nghỉ của các liệt sĩ, chúng tôi sẽ còn tiếp tục lên đường. Năm nay, hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, chúng tôi sẽ sang Khăm Muồn từ tháng 9, sớm hơn một tháng so với những năm trước đây”.

Giữa đại ngàn Trường Sơn, những bước chân đi tìm đồng đội vẫn âm thầm nối dài qua từng mùa khô. Mỗi cuộc hành quân không chỉ là hành trình tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ, mà còn là hành trình tri ân những người đã hiến dâng tuổi xuân và cuộc đời cho độc lập, tự do của dân tộc. Với những người lính Đội 589, hành trình ấy chỉ khép lại khi tất cả những đồng đội đều được trở về đất mẹ.