Kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí Trần Bạch Đằng (15-7-1926 - 15-7-2026): Nhà lãnh đạo tài năng, cây bút sắc sảo

Mừng thọ nhà văn hóa Trần Bạch Đằng 80 tuổi. Ảnh: TƯ LIỆU

Trọn vẹn với cuộc đời cách mạng

Đồng chí Trần Bạch Đằng từng nói: “Cái truyền thống học hành chữ nghĩa yêu nước lâu đời của dòng họ đã tích tụ nơi tôi, nên tôi không có con đường nào khác là con đường làm cách mạng và cầm bút”.

Ông tham gia cách mạng khi còn học tiểu học, vào Đảng năm 1943, lúc 17 tuổi; 19 tuổi đã tham gia lãnh đạo tổng khởi nghĩa ở Sài Gòn. Khi ấy, ông phụ trách khu vực Ngã 6 - Chợ Lớn. Chi bộ vỏn vẹn 4 người nhưng đã nắm được nhiều tổ chức quần chúng, kêu gọi nhân dân xuống đường, giành chính quyền.

Ông bị bắt 200 ngày, qua 10 cửa ngục. Bị giam tại bót Catinat, chịu tra tấn dã man, ông tìm cách vượt ngục. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, ông ở trong bộ phận chỉ huy tiền phương giữa lòng thành phố.

Những năm lãnh đạo thành phố, ông nhiều lần ra vào nội đô, có lúc bám trụ trong nhà cơ sở để nắm tình hình. Khi làm Bí thư Thành ủy, phong trào đấu tranh của các giới đồng bào phát triển mạnh. Có cuộc xuống đường thu hút hàng chục vạn người. Sau Mậu Thân, dù chiến trường khó khăn, phong trào đấu tranh chính trị vẫn diễn ra liên tục; Sài Gòn tiếp tục là trung tâm đấu tranh chính trị của miền Nam, tác động đến dư luận quốc tế, nước Mỹ.

Nhiều người nhận xét ông khiêm nhường về chức vụ nhưng trọn vẹn với cuộc đời cách mạng, luôn có mặt ở nơi đầu sóng, ngọn gió. Ở ông luôn toát lên sự khí khái, tinh thần lạc quan và niềm tin mạnh mẽ vào thế hệ trẻ, vào những nhân tố mới. Ông như sống mãi với tuổi thanh xuân, đầy hào khí, luôn đứng về phía nhân dân. Nói chuyện với thanh niên, ông thúc giục họ vươn lên. Theo ông, tuổi trẻ phải hiểu lịch sử, tự hào truyền thống anh hùng của dân tộc và viết tiếp những trang mới hào hùng hơn. Trong xây dựng, thành phố phải là của tuổi trẻ.

Cây bút sắc sảo, giàu trách nhiệm

Ông từng phụ trách biên tập Báo Chống xâm lăng của Việt Minh Sài Gòn - Chợ Lớn, làm Chủ nhiệm Báo Thanh niên cứu quốc Nam bộ, Chủ bút Báo Nhân dân miền Nam của Trung ương Cục; nhiều năm làm công tác tuyên giáo, từng làm Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Phó Trưởng Ban Dân vận Trung ương.

Ông viết báo, viết văn, làm thơ, viết kịch bản và nghiên cứu lịch sử. Sức viết bền bỉ, sung mãn cùng vốn hiểu biết rộng khiến nhiều thế hệ người làm báo nể trọng. Ông viết về nhiều lĩnh vực, nhất là chính trị, văn hóa, xã hội, chống tham nhũng, xây dựng Đảng, xây dựng nhà nước pháp quyền.

Những trang viết của ông tiếp thêm dũng khí đấu tranh vì công bằng xã hội, vì hạnh phúc nhân dân. Ông viết ngắn, nhưng giàu trí tuệ và tình yêu thương con người. Các bài chính luận bám sát vấn đề thời sự, thể hiện sự nhạy bén và khả năng nắm bắt sâu sắc thực tiễn. Ông đọc nhiều, nghiền ngẫm nhiều, đi nhiều, nghe nhiều; có nhiều “ăng-ten”, nhiều kênh thông tin, nhiều mối liên hệ. Có người cho rằng ông có quyền lực - quyền lực của người có nhiều thông tin.

Ông là tấm gương lao động, học tập suốt đời. Ngôi nhà của ông lúc nào cũng đầy sách, như một thư viện nhỏ; mỗi lần chuyển chỗ ở, sách lại theo ông đến nơi ở mới. Ông tự học ngoại ngữ. Thanh niên thành phố thích nghe ông nói chuyện bởi sự uyên bác, thẳng thắn và cách đi thẳng vào vấn đề. Những vấn đề phức tạp được ông phân tích như những “ván bài lật ngửa”: rõ ràng, mạnh mẽ nhưng vẫn thấm đẫm triết lý nhân sinh.

Các bài chính luận của ông có lý lẽ sâu sắc nhưng ngôn từ, lối viết giản dị, đậm chất Nam bộ. Là người viết nhiều, ông vẫn nói: “Tôi chưa bao giờ tự coi mình là nhà báo chuyên nghiệp, tôi xem báo chí là trận địa mà tôi ưa thích, viết báo với tất cả hứng thú sẽ cùng đi với tôi cho đến khi tôi không còn viết được”. Ông viết bằng cả tấm lòng, sự hiểu biết, suy ngẫm và trải nghiệm.