Tổ chức giáo dục STEM thế nào để không tăng áp lực cho thầy và trò?

Học sinh Trường THCS Tây Mỗ (Hà Nội) học trong phòng thí nghiệm STEM.

Tích hợp linh hoạt vào môn học

Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học trong giáo dục phổ thông.

Thông tư nêu rõ, giáo dục STEM là phương pháp tổ chức chức dạy học và giáo dục tích hợp, giúp học sinh vận dụng sáng tạo kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn; qua đó phát triển phẩm chất, năng lực, năng lực số, đổi mới sáng tạo và định hướng nghề nghiệp.

Giáo dục STEM không làm phát sinh môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc; thời lượng học tập bắt buộc, đầu điểm, hồ sơ, sổ sách riêng; không gây áp lực, quá tải cho học sinh và giáo viên.

Nội dung STEM được tích hợp trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch dạy học môn học, hoạt động giáo dục và kế hoạch bài dạy; không yêu cầu xây dựng kế hoạch riêng về giáo dục STEM.

Theo đại diện các trường, giáo viên và chuyên gia, giáo dục STEM không nhất thiết phải bắt đầu từ những phòng thí nghiệm hiện đại hay các dự án tốn kém. Khi được tích hợp linh hoạt vào môn học, gắn với thực tiễn và tận dụng điều kiện sẵn có, hoạt động STEM có thể giúp học sinh vận dụng kiến thức, phát triển tư duy và năng lực giải quyết vấn đề mà không tạo thêm gánh nặng học tập.

Dẫn chứng từ dự án “Nói không với ống hút nhựa” kết nối với hơn 50 quốc gia, bà Hà Ánh Phượng – đại biểu Quốc hội khóa XV, giáo viên tiếng Anh Trường THPT Hương Cần (Phú Thọ) – cho biết, dự án do bà hướng dẫn được triển khai trong điều kiện miền núi còn thiếu thốn về thiết bị. Học sinh đã sáng tạo ống hút từ tre, nứa, vận dụng kiến thức Vật lý, Hóa học để xử lý vấn đề nấm mốc, đồng thời tự chế tạo máy cắt từ vật liệu tiết kiệm trên cơ sở kiến thức Toán học và Vật lý. Cách làm này giúp học sinh tham gia dự án mà không tạo thêm áp lực tài chính cho gia đình.

Không chỉ vận dụng kiến thức đã học, học sinh còn phát triển tư duy, kỹ năng hợp tác và năng lực giải quyết vấn đề thông qua quá trình thực hiện dự án. Thực tiễn này cho thấy, STEM có thể bắt đầu từ những vật liệu gần gũi, điều kiện sẵn có và các vấn đề trong đời sống, thay vì phụ thuộc vào thiết bị hiện đại hay những hoạt động tách biệt với chương trình học.

Theo bà Hà Ánh Phượng, STEM không tách rời từng môn học mà kết nối kiến thức liên môn về khoa học, công nghệ, toán học, vật lí, hóa học… để học sinh vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn thông qua mô hình, sản phẩm cụ thể. Vì vậy, hoạt động STEM cần được tổ chức phù hợp với chương trình và điều kiện dạy học, không làm phát sinh môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc hay thời lượng học tập bắt buộc, đồng thời tránh gây áp lực, quá tải cho giáo viên và học sinh.

Học sinh Trường tiểu học & THCS Vĩnh Hưng (Hà Nội) trải nghiệm các hoạt động tại Ngày hội Khoa học và Công nghệ. Ảnh: NTCC.

Giáo dục STEM qua hoạt động ngoại khóa và sân chơi công nghệ

Mới đây, Trường Tiểu học và THCS Vĩnh Hưng (Hà Nội) tổ chức Ngày hội Khoa học và Công nghệ với nhiều hoạt động liên quan đến STEM, STEAM và trí tuệ nhân tạo (AI), thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia. Tại ngày hội, giáo viên và học sinh được trải nghiệm nhiều công nghệ như: lập trình robot AI vượt chướng ngại vật, lắp ráp mô hình STEM Kits, khám phá thực tế ảo và tham gia các thử thách sáng tạo.

Một trong những điểm nhấn của sự kiện là mô hình Phòng thí nghiệm khoa học ứng dụng AI. Theo Hiệu trưởng Trương Thị Mai Hương, phòng thí nghiệm được định hướng không chỉ là nơi tập trung thiết bị mà còn phục vụ trực tiếp hoạt động dạy và học.

Mô hình gồm hệ thống kết nối, quản lý thông minh; thiết bị và cảm biến phục vụ thí nghiệm Vật lý, Hóa học, Sinh học; các thiết bị Robotics, AI, IoT; máy in 3D, kính hiển vi điện tử, kính thực tế ảo, AI Box và Camera AI.

Trước đó, nhà trường đã tổ chức giáo dục STEM, AI và Robotics thông qua các môn học, chuyên đề, hoạt động ngoại khóa và sân chơi công nghệ. Qua đó, học sinh có thêm hứng thú học tập, giáo viên chủ động hơn trong tổ chức các hoạt động trải nghiệm.

Từ kinh nghiệm của nhà trường, bà Mai Hương cho rằng, việc đưa STEM vào dạy học cần gắn với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, tận dụng điều kiện sẵn có và phù hợp với khả năng của từng trường.

Không phải trường học nào cũng có thể ngay lập tức đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại nhưng các trường có thể tận dụng phòng thí nghiệm sẵn có, từng bước bổ sung thiết bị phù hợp với khả năng tài chính.

Cùng với cơ sở vật chất, nhà trường xác định đội ngũ giáo viên là yếu tố quan trọng để triển khai STEM. Giáo viên được tập huấn, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm với đồng nghiệp; việc đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức hoạt động STEM và ứng dụng công nghệ cũng được chú trọng.

Chia sẻ về nội dung này, qua thực tiễn, bà Hà Ánh Phương nhận thấy, năng lực giáo viên là một trong những điều kiện quan trọng để tổ chức STEM hiệu quả. Tuy nhiên, để đổi mới không trở thành gánh nặng, việc bồi dưỡng và thiết kế hoạt động cũng cần gắn với điều kiện thực tế, khối lượng công việc và nguồn lực của từng trường.

Trên cơ sở đó, bà Hà Ánh Phương cho rằng, cần là hoàn thiện cơ chế, chính sách, trong đó có việc quy đổi giờ dạy cho giáo viên hướng dẫn dự án, câu lạc bộ; bởi nhiều trường đã triển khai nhưng còn thiếu sự đồng bộ. Tiếp đó là đào tạo bài bản, dài hạn và tạo động lực thông qua khen thưởng, hỗ trợ, chính sách ưu tiên cho giáo viên vùng khó, giúp thầy cô có thêm tâm huyết và thời gian đồng hành cùng học sinh.

“Muốn có học sinh giỏi STEM, trước hết phải có giáo viên mạnh về STEM. Học sinh là trung tâm của giáo dục, còn giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng đổi mới STEM”- bà Hà Ánh Phượng nhấn mạnh.

Để STEM phát huy hiệu quả mà không làm tăng áp lực cho giáo viên và học sinh, PGS.TS Tưởng Duy Hải - Trưởng nhóm chuyên môn Phương pháp dạy học Vật lí (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) - gợi mở, nhà trường cần lựa chọn cách tổ chức phù hợp với chương trình, nguồn lực và điều kiện thực tế. Trọng tâm không chỉ là trang bị công nghệ hiện đại, mà là sử dụng thiết bị và hoạt động trải nghiệm để hỗ trợ việc học, giúp học sinh vận dụng kiến thức và phát triển năng lực.

Theo PGS.TS Tưởng Duy Hải, việc triển khai giáo dục STEM trong nhà trường có vai trò quan trọng trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.