Tôn trọng trẻ để khoảng lặng thành tiếng nói tự tin

Cô Trúc ngồi cùng trẻ, kiên nhẫn bắt đầu những kết nối đầu tiên.

Hiểu về “giai đoạn im lặng” của trẻ

Trường Mẫu giáo Hà Bầu có tới 90% trẻ là người dân tộc thiểu số. Năm học 2024-2025, lớp 4-5 tuổi đón thêm nhiều trẻ mới lên 3, lên 4.

Ngày tựu trường cũng là lần đầu tiên các em tiếp xúc với tiếng Việt. Sự khác biệt về ngôn ngữ khiến lớp học những ngày đầu chưa được ổn định. Cô nói, trò không hiểu. Các em phản ứng bằng những cách rất bản năng như khóc, chạy hoặc tìm cách rời khỏi lớp.

Cô Trúc - một giáo viên mới chuyển về trường nhanh chóng bước vào guồng quay của áp lực khi vừa phải giữ trẻ, vừa dỗ dành, vừa cố gắng duy trì trật tự tối thiểu cho lớp học.

Trước tình hình đó, Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên có mặt tại lớp để phối hợp cùng giáo viên ổn định trẻ, đồng thời quan tâm sát sao để tìm hướng hỗ trợ phù hợp. Vận dụng kiến thức từ các hoạt động tập huấn trong khuôn khổ dự án TALK do Tổ chức VVOB triển khai, nhà trường quyết định áp dụng lý thuyết “phát triển song ngữ” với bốn giai đoạn rõ ràng.

Ở giai đoạn đầu, trẻ được tự do sử dụng ngôn ngữ quen thuộc từ gia đình. Tiếp đó là giai đoạn “khoảng thời gian im lặng”, khi trẻ được trao không gian lắng nghe và quan sát để từ từ làm quen với tiếng Việt. Sau đó, trẻ mới bắt đầu sử dụng các cụm từ ngắn, bắt chước ngữ điệu và những mẫu câu quen thuộc. Cuối cùng là giai đoạn trẻ chủ động sử dụng ngôn ngữ mới trong các hoạt động học tập, dù vẫn còn những sai sót tự nhiên.

Trong đó, giai đoạn “khoảng thời gian im lặng” được nhấn mạnh như một bước chuyển quan trọng, giúp trẻ xây dựng nền tảng nghe - hiểu trước khi có thể diễn đạt.

Theo các nghiên cứu về tiếp thu ngôn ngữ thứ hai, trẻ thường cần một giai đoạn tiếp nhận tự nhiên, trong đó việc lắng nghe và quan sát đóng vai trò trung tâm trước khi thực sự hình thành khả năng nói.

Bám sát định hướng đó, cô Trúc bắt đầu điều chỉnh cách tổ chức lớp học. Các hoạt động học tập được thiết kế từ những điều đã quen thuộc hơn với trẻ, thay vì tạo áp lực buộc trẻ trả lời ngay, cô dành thời gian ngồi cùng các em, kiên nhẫn vừa làm mẫu vừa lặp lại và miêu tả những hành động đơn giản như cất đồ chơi, xếp ghế hay gọi tên một vài đồ vật quen thuộc trong lớp, để trẻ dần hiểu và làm theo.

Từ đó, trẻ vừa chơi, vừa nghe cô gọi tên đồ vật, bắt chước hành động và dần hình thành phản xạ với ngôn ngữ mới. Dù nhiều em chưa chịu cất tiếng nói, nhưng đã biết đưa tay lấy đồ theo đúng lời cô, hoặc mỉm cười, gật đầu khi được gọi tên.

Những tín hiệu vui “đáp lời” tâm huyết

Sau gần một tuần, lớp học bắt đầu có những chuyển biến tích cực đầu tiên khi trẻ biết ngồi đúng vị trí theo hướng dẫn, dành sự chú ý về phía cô và tham gia vào các hoạt động với sự tập trung rõ rệt hơn. Không khí lớp học trở nên ổn định và đi vào nề nếp, các em quen dần với nhịp sinh hoạt chung, bớt đi sự rụt rè và thể hiện sự gắn kết với cô giáo cũng như bạn bè.

Sau hai tháng, những thay đổi càng trở nên rõ rệt khi trẻ không còn khóc lóc hay tự ý chạy khỏi lớp, mà tham gia tích cực vào các hoạt động của lớp. Các em bắt đầu bắt chước các cử chỉ quen thuộc và bật ra những từ đơn giản để thể hiện nhu cầu của mình.

Những âm thanh tiếng Việt đầu tiên ấy, dù còn ngập ngừng, đã đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong việc phá vỡ rào cản ngôn ngữ giữa cô và trò.

Với cô Trúc sự thay đổi này mang lại cảm giác nhẹ nhõm và tiếp thêm sự tự tin hơn trong công việc. “Những ngày đầu tôi khá áp lực, nhưng khi các con bắt đầu hiểu và làm theo, tôi lại có thêm động lực để tiếp tục gắn bó”, cô chia sẻ.

“Lắng nghe” chính là chất xúc tác giúp trẻ từng bước làm quen với ngôn ngữ mới.

Từ góc nhìn của nhà trường, đại diện ban giám hiệu cho biết: “Khi trẻ được tiếp cận theo nhịp độ phù hợp, các em sẽ chủ động hơn trong giao tiếp và hào hứng tham gia vào các hoạt động chung”.

Niềm vui ấy cũng lan tỏa đến phía phụ huynh, sự thay đổi cũng được cảm nhận rõ rệt. Chị Hằng - phụ huynh của lớp phấn khởi chia sẻ: “Sau 3 tháng đi học, cháu không còn ngại đến lớp nữa. Về nhà cháu bắt đầu biết kể chuyện, nói những từ đơn giản và thích khoe những gì đã học trên lớp với bố mẹ”.

Niềm vui trong lớp học khi trẻ bắt đầu tự tin giao tiếp.

Việc thấu hiểu đúng các giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ đóng vai trò quyết định trong cách tổ chức dạy học. Khi “khoảng thời gian im lặng” được nhìn nhận như một phần tất yếu của quá trình tiếp thu một ngôn ngữ mới, giáo viên sẽ buông bỏ được áp lực, mà chuyển sang quan sát, dẫn dắt và đồng hành.

Từ đó, sự thay đổi sẽ diễn ra vững chắc và hoàn toàn phù hợp với nhịp điệu phát triển riêng của từng đứa trẻ.