Tổng kiểm kê tài sản công: Nhận diện nguồn lực và những khoảng trống quản lý

Hơn 12,8 triệu tỷ đồng tài sản qua kiểm kê

Theo kết quả Tổng kiểm kê tài sản công (TSC) tại cơ quan, tổ chức, đơn vị và tài sản kết cấu hạ tầng (TSKCHT) do Nhà nước đầu tư, quản lý vừa được Bộ Tài chính công khai ngày 31/10/2026, cả nước có 83.982 đối tượng kiểm kê thực hiện kiểm kê đối với 20 loại TSC thuộc phạm vi tổng kiểm kê.

Tổng giá trị các tài sản đã được hạch toán nguyên giá hoặc xác định được nguyên giá thông qua tổng kiểm kê đạt 12.878.423,25 tỷ đồng. Trong đó, TSC tại cơ quan, tổ chức, đơn vị là 7.886.621,68 tỷ đồng, chiếm 61,239% tổng giá trị; TSKCHT là 4.907.871,67 tỷ đồng, chiếm khoảng 38,1%; tài sản tạm giao quản lý, xử lý có giá trị 83.929,9 tỷ đồng, chiếm 0,652%.

Trong nhóm TSKCHT, đường bộ chiếm tỷ trọng lớn nhất với giá trị 3.791.999,51 tỷ đồng, tương đương 77,26%. Tiếp đến là thiết chế văn hóa, thể thao với 459.359,79 tỷ đồng, chiếm 9,36%; chợ đạt 146.407,13 tỷ đồng, chiếm 2,98%; thủy lợi đạt 118.418,92 tỷ đồng, chiếm 2,41%; đường thủy nội địa đạt 107.096,62 tỷ đồng, chiếm 2,18%.

Đối với TSC tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, trụ sở làm việc và cơ sở hoạt động sự nghiệp (đất, nhà, vật kiến trúc) chiếm tới 90,59% tổng giá trị. Máy móc, thiết bị chiếm 7,33%; tài sản cố định khác chiếm 1,1%; xe ô tô và phương tiện vận tải khác chiếm 0,98%.

Nguồn lực và nhưng khoảng trống trong quản lý được nhận diện qua tổng kiểm kê tài sản công. Ảnh minh họa

Xét theo cấp quản lý, khối địa phương chiếm 52,27% tổng giá trị TSC tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, khối trung ương chiếm 47,73%. Đối với TSKCHT, khối địa phương quản lý 88,47% tổng giá trị, trong khi khối trung ương quản lý 11,53%.

Về loại hình đơn vị, khối các đơn vị sự nghiệp chiếm 59,31% tổng số lượng tài sản công tại cơ quan, tổ chức, đơn vị và 55,95% tổng giá trị. Khối lực lượng vũ trang nhân dân (không bao gồm tài sản đặc biệt, tài sản chuyên dùng và tài sản thuộc danh mục bí mật nhà nước) chiếm 23,18% về số lượng và 26,25% về giá trị. Khối các cơ quan nhà nước chiếm 14,11% về số lượng và 13,76% về giá trị.

Kết quả kiểm kê được thực hiện theo mô hình tổ chức bộ máy mới, trên cơ sở rà soát tài sản tại thời điểm 0h ngày 1/1/2026. Theo Bộ Tài chính, việc này giúp các bộ, ngành, địa phương nắm được tổng thể tài sản thuộc phạm vi quản lý, làm cơ sở xây dựng phương án sắp xếp, bố trí, xử lý trụ sở và tài sản công khi sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính và bàn giao tài sản cho các đơn vị mới.

Nhiều tài sản chưa được theo dõi đầy đủ trên sổ kế toán

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo của Bộ Tài chính chỉ ra nhiều hạn chế trong quá trình tổng kiểm kê. Một số đơn vị trực tiếp quản lý, sử dụng TSC vẫn có thông tin, số liệu kiểm kê chưa chuẩn xác. Một số bộ, ngành, địa phương chưa chủ động rà soát dữ liệu, chỉ thực hiện chỉnh lý sau khi được Bộ Tài chính thông báo lỗi, thậm chí phải đôn đốc nhiều lần.

Các sai sót được ghi nhận gồm kiểm kê tài sản không đủ tiêu chuẩn là tài sản cố định; xác định diện tích đất, nhà quá lớn; tính hao mòn đối với đất; đất, nhà không có chỉ tiêu hiện vật về diện tích; số lượng tài sản và tình hình hạch toán chưa thống nhất.

Đáng chú ý, nhiều cơ quan, đơn vị chưa củng cố, cập nhật, bổ sung đầy đủ hồ sơ quản lý, theo dõi và hạch toán tài sản, khiến số liệu thực tế không thống nhất với sổ sách. Nhiều tài sản chưa được theo dõi trên sổ kế toán, chưa xác định được giá trị để phục vụ công tác kiểm kê và hạch toán.

Bộ Tài chính cũng ghi nhận số lượng tài sản hư hỏng, không sử dụng được; tài sản còn sử dụng được nhưng không sử dụng; tài sản sử dụng không đúng mục đích vẫn còn nhiều.

Những hạn chế trên không chỉ xuất hiện trong đợt tổng kiểm kê mà còn phản ánh bất cập trong công tác quản lý, hạch toán tài sản công. Mặc dù pháp luật đã quy định việc kiểm kê, hạch toán tài sản công hằng năm, nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị vẫn chưa thực hiện nghiêm túc, đầy đủ. Việc xác định nguyên giá một số loại tài sản đã có bảng giá do cơ quan nhà nước ban hành, như quyền sử dụng đất, tài sản hạ tầng đường bộ, vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Với những tài sản hình thành từ lâu nhưng không có hồ sơ, việc xác định giá trị gặp nhiều khó khăn, trong đó có các công trình đê điều, thủy lợi. Một số đơn vị chưa thực hiện tính hao mòn hoặc xác định tỷ lệ hao mòn chưa phù hợp; hạch toán tài sản theo lô, theo dự án đầu tư, gói mua sắm; hạch toán giá trị nâng cấp, cải tạo, sửa chữa thành tài sản độc lập thay vì cộng vào nguyên giá tài sản hiện có.

Một bất cập khác là việc bàn giao tài sản sau đầu tư, mua sắm chưa kịp thời hoặc thiếu hồ sơ, giá trị tài sản. Có trường hợp ban quản lý dự án, cơ quan, đơn vị đã hoàn thành đầu tư xây dựng, mua sắm nhưng chưa bàn giao, tiếp nhận tài sản. Cũng có trường hợp tài sản đã được bàn giao cho đơn vị sử dụng nhưng không bàn giao đầy đủ hồ sơ, khiến đơn vị quản lý thiếu căn cứ xác định nguồn gốc, tình trạng pháp lý và nguyên giá.

Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân là phạm vi tổng kiểm kê rộng, nhiều loại tài sản, thời gian thực hiện ngắn; trong khi tài sản tại thời điểm kiểm kê đã có sự dịch chuyển về cơ quan, đơn vị mới sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Nhiều cán bộ tham gia chưa có kinh nghiệm, một số đơn vị còn lúng túng trong xác định và hạch toán tài sản kết cấu hạ tầng.

Đặc biệt, nhiều TSKCHT hiện chủ yếu được theo dõi về mặt hiện vật, chưa hạch toán về giá trị, thời gian sử dụng chưa được xác định cụ thể. Một số tài sản được đầu tư từ lâu, qua nhiều nguồn vốn và nhiều giai đoạn nhưng không còn đầy đủ hồ sơ, thông tin để kiểm đếm, xác định giá trị.

Yêu cầu xử lý dứt điểm tài sản không còn nhu cầu sử dụng

Từ kết quả tổng kiểm kê, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và UBND các tỉnh, thành phố rà soát, chuẩn hóa thông tin, số liệu tài sản được giao quản lý, sử dụng, bảo đảm phản ánh đúng thực trạng.

Các đơn vị phải củng cố, cập nhật, bổ sung hồ sơ quản lý, theo dõi, hạch toán tài sản, bảo đảm thống nhất giữa số liệu thực tế và sổ sách kế toán; thực hiện xác định giá trị đối với tài sản chưa được xác định giá trị để quản lý, hạch toán theo quy định.

Đối với tài sản hình thành sau đầu tư, mua sắm, các ban quản lý dự án, cơ quan, tổ chức, đơn vị phải thực hiện bàn giao, tiếp nhận và xử lý ngay sau khi kết thúc dự án hoặc khi có quyết định xử lý của cơ quan, người có thẩm quyền.

Một nhiệm vụ được Bộ Tài chính nhấn mạnh là xử lý dứt điểm tài sản hư hỏng, không sử dụng được; tài sản còn sử dụng được nhưng không sử dụng; tài sản sử dụng không đúng mục đích theo quy định của pháp luật.

Cùng với đó, các bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương rà soát, ban hành văn bản thuộc thẩm quyền về phân cấp quản lý, tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công chuyên dùng, thời gian sử dụng và tỷ lệ hao mòn đối với một số loại tài sản; quyết định giao tài sản kết cấu hạ tầng cho đối tượng quản lý.

Bộ Tài chính yêu cầu người đứng đầu các bộ, cơ quan trung ương và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm về quản lý, sử dụng, khai thác, thống kê, theo dõi và hạch toán tài sản công thuộc phạm vi quản lý; đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, bảo đảm hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.