Tổng Kiểm toán nhà nước: Phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm pháp luật trong lĩnh vực hải quan gắn với thương mại quốc tế

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa điều hành Phiên thảo luận Tổ chiều 03/8. Ảnh: T. THÀNH

Tránh làm phát sinh thủ tục hành chính, tăng chi phí tuân thủ

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, Dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định mới đáng chú ý.

Trong đó, Dự thảo Luật bổ sung quy định về kiểm định hải quan, bên cạnh kiểm định còn có kiểm tra, giám sát hải quan, kiểm tra sau thông quan. Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị cần phân định rõ ràng về 4 hình thức trên. “Nếu không có giới hạn phân biệt sẽ không đạt được mục tiêu sửa Luật” - Tổng Kiểm toán nhà nước nêu quan điểm.

Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ, chúng ta đang quán triệt Kết luận số 18 và Nghị quyết số 68-NQ/TW về giảm bớt thủ tục hành chính, giảm 30% chi phí tuân thủ và 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính. Vì vậy, cần hết sức cân nhắc để tránh làm tăng thêm chi phí tuân thủ.

Tổng Kiểm toán nhà nước dẫn ví dụ, khi kiểm định, nhà nhập khẩu họ không đồng ý kết quả kiểm định của cơ quan hải quan. Khi đó, theo Dự thảo Luật họ có quyền được lựa chọn tổ chức đơn vị để thực hiện kiểm định lại. Sau đó cơ quan hải quan nếu không nhất trí với kết quả kiểm định độc lập của cơ quan mà nhà nhập khẩu đã thuê lại đi chọn một cái tổ chức, đơn vị khác.

Điều này có thể dẫn đến sự tranh chấp, không thống nhất về kết quả kiểm định sẽ kéo dài, không có điểm dừng. Vì vậy, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị cân nhắc, có quy định về giới hạn và nguyên tắc của thẩm định.

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, chúng ta rất kỳ vọng đưa công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn, ứng dụng các nền tảng số, trí tuệ nhân tạo vào nghiệp vụ hải quan để giảm bớt các thủ tục về kiểm tra, giám sát, thực hiện kiểm tra, giám sát trên cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, cần cân nhắc thận trọng để tránh tăng thêm thủ tục hành chính cho công tác kiểm tra, rồi giám sát, kiểm định.

Một nội dung mới khác được Tổng Kiểm toán nhà nước đề cập là quy định về quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ.

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ sẽ hỗ trợ rất nhiều cho công tác kiểm tra, giám sát, kiểm định, đảm bảo có trọng tâm, trọng điểm, chỉ tập trung vào những gì có rủi ro.

Tuy nhiên, Tổng Kiểm toán nhà nước lưu ý, đối với cơ quan hải quan thì rủi ro tuân thủ pháp luật là rủi ro quan trọng nhất.

Vì vậy, Tổng Kiểm toán nhà nước đề xuất cần quy định thống nhất hai mặt này hoặc chỉ đưa một khái niệm là "quản lý rủi ro", trong đó có rủi ro về thực hiện tuân thủ pháp luật; không nên quy định nhiều thuật ngữ hay phương thức không rành mạch, dễ gây trùng lặp, chồng chéo.

“Cần làm rõ yêu cầu, nguyên tắc quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ ở đây là cái gì, để bảo đảm không tạo gánh nặng về mặt thông tin, yêu cầu báo cáo đối với doanh nghiệp” - Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị.

Quy định nguyên tắc, tiêu chí xác định hàng hóa cần kiểm tra, giám sát hải quan

Đồng tình với quan điểm của một số đại biểu, Tổng Kiểm toán nhà nước cũng đề nghị, Dự thảo Luật cần được rà soát để loại bỏ những quy định không cần thiết, làm phát sinh thủ tục hành chính.

Theo đó, cần làm rõ các loại hàng hóa phải kiểm định, kiểm tra, giám sát, theo hướng xem xét mở rộng phạm vi hàng hóa được miễn giảm, kiểm tra, giám sát, kiểm định hải quan, kiểm tra sau thông quan và chuyển hướng sang “hậu kiểm”, đúng tinh thần của Nghị quyết 68.

Đồng thời, Luật cần quy định các nguyên tắc, tiêu chí để xác định hàng hóa cần phải kiểm tra, giám sát hải quan. Trong đó, nghiên cứu cho phép cơ quan hải quan lựa chọn mẫu và kiểm tra, giám sát trên cơ sở chọn ngẫu nhiên theo mức độ rủi ro và theo mức độ tuân thủ của doanh nghiệp. Điều này bảo đảm việc thông quan diễn ra bình thường, tránh việc trì hoãn, mất thời gian ở các khâu kiểm tra, kiểm định, gây cản trở đối với hoạt động bình thường của doanh nghiệp.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: T. THÀNH

Tổng Kiểm toán nhà nước cũng thống nhất quan điểm sửa đổi, bổ sung Luật theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực hải quan để giảm bớt tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ hải quan và doanh nghiệp. Đây là điểm rất quan trọng để chúng ta phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động hải quan.

Bổ sung cơ chế phối hợp trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm

Đặc biệt, từ thực tiễn hoạt động kiểm toán, Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh, hoạt động hải quan và các hoạt động thương mại quốc tế gắn bó rất chặt chẽ với nhau.

Vì vậy, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị, Dự thảo Luật này cần thiết kế những quy định để phòng ngừa, ngăn chặn các biểu hiện, hành vi vi phạm pháp luật trong hải quan gắn với trong thương mại quốc tế thông qua các hoạt động trốn thuế, rửa tiền…

“Luật cần có các quy định rõ ràng, chặt chẽ về trách nhiệm của cơ quan hải quan trong kiểm tra, giám sát, kiểm định hải quan; bổ sung các biện pháp về phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm, cũng như bổ sung quy định về cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với các cơ quan chức năng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm trong lĩnh vực hải quan và thương mại quốc tế” - Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đề xuất.

Liên quan đến quy định về người khai hải quan tại khoản 14 Điều 4, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị cân nhắc việc bổ sung người khai hải quan là “chủ các nền tảng thương mại điện tử”.

Tổng Kiểm toán nhà nước phân tích, chủ các nền tảng thương mại điện tử thực chất là người quản lý, vận hành nền tảng để làm cơ sở thực hiện các thương mại điện tử xuyên biên giới.

Còn người khai báo phải là người trực tiếp có liên quan đến giao dịch về hàng hóa, hoặc là người được ủy quyền của người phát sinh các quyền và nghĩa vụ trong các giao dịch về thương mại quốc tế. Nếu chỉ giới hạn ở người quản lý nền tảng thương mại điện tử là chưa phù hợp, cần xem xét lại.

Ngoài ra, điểm b khoản 6 Điều 58 Dự thảo Luật bổ sung quy định doanh nghiệp kinh doanh cảng, kho, bãi chịu trách nhiệm về thực hiện tiêu hủy các hàng hóa mà gây ô nhiễm môi trường.

Tổng Kiểm toán nhà nước cho biết, việc này trước đây thuộc trách nhiệm của cơ quan hải quan. Hiện nay, Dự thảo Luật quy định trách nhiệm này thuộc về các doanh nghiệp là chủ đầu tư và cung cấp các dịch vụ về kho bãi. Do vậy, Dự thảo Luật cũng cần quy định rõ trách nhiệm phải trả chi phí xử lý hàng hóa gây ô nhiễm môi trường này.

Bên cạnh đó, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị Dự thảo Luật cần rà soát để xem xét, làm rõ trách nhiệm xử lý đối với hàng hóa không đáp ứng được các tiêu chuẩn, quy chuẩn như các loại hàng hóa có khả năng gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, vi phạm sở hữu trí tuệ./.