TP Hồ Chí Minh cụ thể hóa Nghị quyết 57 - Bài 1: Mở không gian cho đổi mới sáng tạo

Với TP Hồ Chí Minh, cụ thể hóa Nghị quyết 57 đang được triển khai theo hướng mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo, đưa kết quả nghiên cứu và công nghệ vào thị trường, đồng thời đổi mới cách thu hút, trọng dụng nhân tài, từng bước tạo nền tảng cho những động lực tăng trưởng mới.

TP Hồ Chí Minh đang từng bước mở rộng không gian cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bài 1: Mở không gian cho đổi mới sáng tạo

Từ những định hướng lớn về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, TP Hồ Chí Minh đang từng bước cụ thể hóa bằng các cơ chế, mô hình và công cụ mới. Mục tiêu không chỉ là tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực, mà còn mở thêm không gian để doanh nghiệp, nhà khoa học và các tổ chức nghiên cứu tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển Thành phố.

Từ chủ trương đến những mô hình cụ thể

Trong nhiều năm, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là một trong những động lực quan trọng của phát triển. Tuy nhiên, để những định hướng đó thực sự đi vào cuộc sống, câu chuyện không chỉ nằm ở việc có chính sách, mà quan trọng hơn là chính sách phải tạo ra được những công cụ cụ thể để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, nhà khoa học có điều kiện nghiên cứu và các kết quả nghiên cứu có cơ hội bước ra thị trường.

Với TP Hồ Chí Minh, quá trình này có một nền tảng quan trọng từ Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố. Trong đó, Điều 8 dành riêng cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với nhiều cơ chế liên quan đến tiền lương, thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ; hỗ trợ không hoàn lại cho dự án khởi nghiệp; miễn, giảm thuế đối với hoạt động khởi nghiệp sáng tạo và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Việc mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo trước hết đòi hỏi thay đổi cách thức quản lý. Tại Ngày hội Công nghệ TP Hồ Chí Minh - Conviction 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh: “Đặc biệt là tư duy quản lý nhà nước đã có sự chuyển biến mạnh mẽ từ kiểm soát quy trình đầu vào sang quản lý kết quả đầu ra”.

Theo Phó Thủ tướng, sự chuyển biến này thể hiện trong xây dựng thể chế, chính sách, từ quản lý hành chính cứng nhắc sang kiến tạo hệ sinh thái, hỗ trợ doanh nghiệp tạo ra sản phẩm cụ thể; đồng thời hình thành những cơ chế mới như công nghệ chiến lược, thử nghiệm có kiểm soát.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Ngày hội Công nghệ TP Hồ Chí Minh - Conviction 2026.

Nghị quyết số 57-NQ/TW tiếp tục tạo thêm động lực để Thành phố đẩy nhanh quá trình này. Nếu Nghị quyết 98 mở ra không gian thử nghiệm về cơ chế, thì tinh thần của Nghị quyết 57 đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển.

Từ thực tiễn triển khai, TP Hồ Chí Minh xác định mình không chỉ là nơi thực hiện các chủ trương, mà còn có thể trở thành một “phòng thí nghiệm chính sách”, thử nghiệm những cách làm mới trước khi đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng.

Từ góc nhìn của Trung ương, TP Hồ Chí Minh cũng được kỳ vọng phát huy vai trò tiên phong trong thử nghiệm những cách làm mới. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, Chính phủ đặt niềm tin và kỳ vọng Thành phố “sẽ tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, mở đường, trở thành nơi ươm mầm, thử nghiệm và lan tỏa những mô hình mới, những sản phẩm mới, cách làm mới”.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Sương, Trưởng Phòng Phát triển Khoa học Công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh), quá trình này đã bắt đầu tạo ra những kết quả cụ thể. Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Thành phố năm 2026 đã vươn lên vị trí 98 trong bảng xếp hạng toàn cầu của StartupBlink, tăng 12 bậc và lần đầu tiên vào nhóm 100 thành phố có hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năng động nhất thế giới.

Đằng sau thứ hạng này là một loạt cơ chế đang được triển khai theo hướng tạo thêm nguồn lực cho nghiên cứu, khởi nghiệp và thương mại hóa công nghệ. Một trong những mô hình đáng chú ý là Quỹ đầu tư mạo hiểm của Thành phố. Quỹ có vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, trong đó nguồn lực nhà nước là 200 tỷ đồng, được xây dựng theo mô hình công ty cổ phần. Thành phố đặt mục tiêu nâng quy mô Quỹ lên 5.000 tỷ đồng vào năm 2035.

Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang tham quan các gian hàng tại sự kiện ra mắt Quỹ đầu tư mạo hiểm của Thành phố.

Điểm đáng chú ý của mô hình này không chỉ nằm ở số vốn, mà ở cách Thành phố tìm kiếm một phương thức mới để đưa nguồn lực tài chính đến với những doanh nghiệp công nghệ và dự án đổi mới sáng tạo có tiềm năng tăng trưởng.

Đây cũng là một lĩnh vực không dễ triển khai. Đầu tư mạo hiểm luôn đi cùng rủi ro, trong khi việc sử dụng nguồn lực nhà nước đòi hỏi những quy định chặt chẽ về quản trị, đầu tư và chia sẻ rủi ro. Vì vậy, việc hình thành Quỹ cho thấy Thành phố đang từng bước thử nghiệm một công cụ tài chính mới thay vì chỉ dựa vào các hình thức hỗ trợ truyền thống. Sau quá trình chuẩn bị, Quỹ đã hoàn thiện bộ máy và dự kiến chính thức đi vào hoạt động trong tháng 9/2026. Hơn 50 startup đã được các tổ chức, chuyên gia và nhà đầu tư giới thiệu để kết nối với Quỹ.

Từ một góc nhìn khác, đây cũng là phép thử đối với khả năng biến chủ trương thành một công cụ vận hành thực tế. Không chỉ tạo nguồn vốn, Thành phố còn hướng tới việc tạo ra những “địa chỉ” để kết nối các thành phần của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đề án phát triển mạng lưới Trung tâm đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế được ban hành theo Quyết định số 3190/QĐ-UBND ngày 15/12/2025 với mục tiêu kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư và chuyên gia quốc tế.

Tại Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh (SIHUB, số 123 Trương Định), Thành phố đã lựa chọn 11 đơn vị trong số 65 hồ sơ đăng ký tham gia với tổng diện tích không gian sử dụng 1.645 m². Đây là một trong những bước nhằm hình thành không gian kết nối các dự án, doanh nghiệp, chuyên gia và nguồn lực đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để ý tưởng và công nghệ có thêm cơ hội được phát triển, ứng dụng.

Thành phố cũng đã tuyển chọn hơn 600 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và tổ chức hơn 100 chương trình đào tạo cho trên 4.500 lượt học viên. Những con số này cho thấy hệ sinh thái đang chuyển từ giai đoạn hình thành sang một giai đoạn phát triển mới, trong đó yêu cầu không còn chỉ là có thêm dự án hay thêm sự kiện, mà là tạo ra khả năng kết nối nguồn lực và đưa công nghệ đến gần thị trường hơn.

Hoạt động kết nối, hỗ trợ các dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh có sử dụng AI

Tháo điểm nghẽn để công nghệ đi vào cuộc sống

Một trong những vấn đề lớn nhất của đổi mới sáng tạo là khoảng cách giữa phòng nghiên cứu và thị trường. Một kết quả nghiên cứu dù có giá trị nhưng nếu không tìm được doanh nghiệp tiếp nhận, không có nguồn vốn để hoàn thiện sản phẩm hoặc không có cơ chế phù hợp để thương mại hóa thì rất khó tạo ra tác động kinh tế. Đây cũng là lý do TP Hồ Chí Minh đang đồng thời thử nghiệm nhiều cơ chế ở các khâu khác nhau.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Sương, Thành phố đã ban hành 5 Nghị quyết, 2 Quyết định và 4 Đề án liên quan đến quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thu hút chuyên gia, phát triển công nghệ chiến lược, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm và thu hút, giữ chân chuyên gia, nhà khoa học.

Từ thực tiễn triển khai, Thành phố tiếp tục đề xuất 18 cơ chế, chính sách, trong đó 11 nội dung thuộc thẩm quyền của HĐND Thành phố và 7 nội dung thuộc thẩm quyền của UBND Thành phố.

Việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế cũng đặt ra yêu cầu phải tổ chức thực hiện hiệu quả những chính sách đã được ban hành. Phát biểu bế mạc kỳ họp thứ 4 HĐND TP Hồ Chí Minh khóa XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031 ngày 27/8, ông Võ Văn Minh, Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Luật được thông qua mới là điểm khởi đầu. Điều quan trọng là phải tổ chức thực hiện kịp thời, đồng bộ, đúng pháp luật và phù hợp với thực tiễn Thành phố”.

Ông Võ Văn Minh, Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh, phát biểu bế mạc Kỳ họp thứ 4 HĐND TP Hồ Chí Minh khóa XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031, ngày 27/8. Ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc.

Điều này cho thấy một thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận: thay vì chờ một cơ chế hoàn chỉnh rồi mới triển khai, Thành phố đang vừa làm, vừa nhận diện những điểm chưa phù hợp để tiếp tục kiến nghị điều chỉnh.

Đây chính là tinh thần “phòng thí nghiệm chính sách” mà TP Hồ Chí Minh đang hướng tới. Bởi trong lĩnh vực công nghệ, khoảng cách giữa lúc một chính sách được xây dựng và khi nó được áp dụng có thể tạo ra khoảng cách rất lớn với tốc độ thay đổi của thực tiễn. Những công nghệ mới có thể xuất hiện nhanh hơn khả năng cập nhật của các quy định hiện hành. Do đó, một cơ chế đủ linh hoạt, rõ trách nhiệm và có khả năng thử nghiệm là điều kiện quan trọng để nguồn lực xã hội được khơi thông.

Nhưng tháo gỡ thể chế mới chỉ là bước đầu. Thước đo cuối cùng vẫn là khả năng biến nghiên cứu thành sản phẩm, biến công nghệ thành năng suất và biến những ý tưởng mới thành giá trị cho nền kinh tế.

Từ Quỹ đầu tư mạo hiểm, mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo đến các cơ chế hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Thành phố đang từng bước xây dựng những mắt xích của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi ý tưởng có thể tìm được nguồn vốn, công nghệ tìm được doanh nghiệp và kết quả nghiên cứu có đường đi đến thị trường.

“Phòng thí nghiệm chính sách” là gì?

Không chỉ ban hành chính sách, mà thử nghiệm - đánh giá - điều chỉnh - nhân rộng.

1

Thử nghiệm

Đưa cơ chế mới vào thực tế ở phạm vi phù hợp.

2

Đánh giá

Xem chính sách có tạo ra hiệu quả như kỳ vọng hay không.

3

Điều chỉnh

Nhận diện những điểm chưa phù hợp, tiếp tục hoàn thiện cơ chế.

4

Nhân rộng

Những mô hình hiệu quả có thể được hoàn thiện và triển khai rộng hơn.

Trong lĩnh vực công nghệ, chính sách cũng cần theo kịp tốc độ thay đổi của thực tiễn.

Phần việc khó hơn vì thế đang ở phía trước: làm sao để những cơ chế đã mở ra không dừng lại ở mô hình thí điểm mà thực sự tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp và giá trị kinh tế mới. Đây cũng là phép thử rõ nhất đối với mục tiêu đưa tinh thần Nghị quyết 57 trở thành động lực tăng trưởng mới của TP Hồ Chí Minh.

Bài 2: Đưa công nghệ ra thị trường