TP Hồ Chí Minh định hình, bứt phá tăng trưởng nhìn từ một năm sau sáp nhập - Bài 3: Gỡ điểm nghẽn cho cực tăng trưởng mới

Nhận diện điểm nghẽn

Một năm sau sáp nhập, khi nói đến hạn chế trong tăng trưởng, đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đã chỉ rõ kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và kỳ vọng đặt ra; chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh ở một số lĩnh vực còn hạn chế. Ngoài ra, tốc độ đổi mới mô hình tăng trưởng chưa thật sự đồng đều. Muốn khơi thông các động lực tăng trưởng mới vẫn cần những giải pháp đột phá, mạnh mẽ và quyết liệt hơn.

Dự án đường vành đai 3, đoạn qua phường Long Trường sắp hoàn thành, sẽ tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng ở TP Hồ Chí Minh. Ảnh: LÊ TIẾN

Nhìn từ thực tiễn phát triển của TP Hồ Chí Minh cũng có thể thấy rõ 3 điểm nghẽn lớn mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh đối với sự phát triển của đất nước hiện nay là thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Đây không chỉ là những thách thức mang tính quốc gia mà cũng chính là những rào cản lớn nhất đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số của siêu đô thị TP Hồ Chí Minh.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP Hồ Chí Minh nhận định, điều cộng đồng doanh nghiệp lo ngại nhất hiện nay không còn là thiếu cơ chế mà là “cơ chế có rồi nhưng chuyển hóa thành giá trị quá chậm”. TP Hồ Chí Minh không thiếu doanh nghiệp giỏi, không thiếu nhà đầu tư lớn, cũng không thiếu dòng vốn muốn vào. “Cái còn thiếu là ai được quyết, quyết trong bao lâu và ai chịu trách nhiệm nếu chậm trễ”, ông Kỳ nhấn mạnh.

Khi nhắc đến những điểm nghẽn, nhiều chuyên gia có chung nhận định về thực trạng không ít dự án hạ tầng lớn kéo dài nhiều năm vì vướng thủ tục, giải phóng mặt bằng hoặc sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các sở, ngành và địa phương. Trong khi đó, tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ thực thi vẫn chưa được khắc phục triệt để.

Vấn đề của TP Hồ Chí Minh hiện nay không chỉ nằm ở hạ tầng hay thể chế. Thành phố đã có nhiều cơ chế đặc thù, nhưng chưa tạo được động lực tăng trưởng đủ mạnh. Điều này thể hiện ở tỷ trọng đóng góp của vùng TP Hồ Chí Minh trong GDP cả nước và thu ngân sách quốc gia đều có xu hướng giảm dần trong những năm gần đây. Nếu không tạo được chuyển biến thực chất trong mô hình tăng trưởng và năng lực thực thi, các cơ chế đặc thù rất khó chuyển hóa thành hiệu quả phát triển cụ thể.

Ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh nhận định, bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay đang thay đổi theo hướng bất định hơn, khi xung đột địa chính trị kéo dài, chi phí logistics gia tăng và các tiêu chuẩn thương mại ngày càng siết chặt. Trong điều kiện đó, yêu cầu đối với các đô thị lớn không còn là tăng trưởng đơn thuần mà là duy trì tăng trưởng cao trên nền tảng bền vững. Với tỷ trọng đóng góp khoảng 23,5% GDP và gần 19,5% kim ngạch xuất khẩu của cả nước, TP Hồ Chí Minh chịu tác động trực diện từ các biến động này. Chính vì vậy, thành phố đã chuyển từ tư duy “tăng tốc bằng mọi giá” sang tiếp cận “tăng trưởng thông minh”, lấy chất lượng, khả năng chống chịu và hiệu quả dài hạn làm trọng tâm.

Chậm chuyển đổi sẽ mất lợi thế, cơ hội

Nhận rõ các điểm nghẽn, thách thức, TP Hồ Chí Minh đang xây dựng quy hoạch tổng thể của TP Hồ Chí Minh với tầm nhìn 100 năm. Điều đặc biệt khác so với trước đây chỉ dừng lại ở 10 đến 30 năm thì nay được xác định dài hạn hơn, đòi hỏi sự đánh giá phải đúng đắn, năng lực dự báo và các giải pháp thích ứng, chống chịu những vấn đề toàn cầu, tác động đến phát triển, tăng trưởng như biến đổi khí hậu, chuyển đổi số... hay các yếu tố tác động đến tăng trưởng như hàng rào thuế quan, chuyển dịch dòng vốn, cực tăng trưởng quốc tế...

Quy hoạch này được nhiều chuyên gia kinh tế nhận định là một bước đi chiến lược, mạnh mẽ trong dòng chảy kinh tế toàn cầu và yêu cầu, mục tiêu phát triển siêu đô thị. Tại hội thảo góp ý cho quy hoạch trên, nhiều chuyên gia nhận định, lợi thế lớn nhất của TP Hồ Chí Minh hiện nay không chỉ nằm ở quy mô kinh tế mà nằm ở cơ hội tái cấu trúc toàn bộ mô hình phát triển. Nếu không tận dụng được “thời điểm vàng” này để tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và quản trị sẽ khó tạo đột phá tăng trưởng hai con số trước mắt và lâu dài. Đáng lo hơn, khi nhiều đô thị lớn ở Đông Nam Á đang tăng tốc mạnh về hạ tầng, logistics, công nghệ và tài chính quốc tế, TP Hồ Chí Minh không còn nhiều thời gian để chuyển đổi.

Đề cập đến chuyển đổi mô hình công nghiệp thúc đẩy tăng trưởng, ông Nguyễn Minh Sơn, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, TP Hồ Chí Minh cần chuyển từ công nghiệp mở rộng theo diện tích sang công nghiệp năng suất cao thông qua thúc đẩy công nghiệp công nghệ cao, sản xuất thông minh, logistics tự động hóa, cụm sản xuất đổi mới, khu công nghiệp hỗn hợp. Qua nghiên cứu kinh nghiệm của Thâm Quyến và Thượng Hải (Trung Quốc) cho thấy, quá trình chuyển đổi từ đô thị gia công sang đô thị đổi mới sáng tạo là điều kiện để nâng cao năng suất, giảm áp lực mở rộng đất công nghiệp. Hay như Thượng Hải (Trung Quốc) phát triển Pudong như cực tài chính mới nhưng gắn chặt với metro và kiểm soát đất.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng ban quản lý Khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh: Khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh sau hơn 20 năm phát triển là cực tăng trưởng chiến lược của thành phố. Từ năm 2002 đến nay đã thu hút hàng chục tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), giá trị sản xuất lũy kế hơn 120 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 20 tỷ USD/năm, đóng góp trên 50% kim ngạch xuất khẩu của thành phố trong nhiều năm. Tuy nhiên, tương lai TP Hồ Chí Minh không nằm ở việc mở rộng thêm các khu công nghiệp truyền thống mà ở việc hình thành một hệ sinh thái khoa học-công nghệ quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh với Singapore, Thượng Hải và Thâm Quyến. Thành phố cần nâng cấp Khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh từ một khu chức năng thành hạt nhân của đô thị khoa học-công nghệ; dẫn dắt sự hình thành mạng lưới cực công nghệ và các hành lang đổi mới sáng tạo liên vùng, tạo nền tảng, động lực cho mục tiêu tăng trưởng. Mục tiêu đến năm 2045 đạt doanh thu công nghệ cao trên 200 tỷ USD/năm; kinh tế số chiếm hơn 50% GRDP; trở thành trung tâm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ sinh học hàng đầu Đông Nam Á.

(còn nữa)