TP Hồ Chí Minh kiểm soát an toàn thực phẩm mùa Tết - Bài cuối: Doanh nghiệp gắn tick xanh để minh bạch nguồn gốc

Mặt hàng thực phẩm gắn "Tick xanh trách nhiệm" được bày bán khá nhiều tại các siêu thị lớn.

Khuyến khích doanh nghiệp tự đăng kí

TP Hồ Chí Minh đang từng bước thay đổi cách tiếp cận trong quản lý an toàn thực phẩm, không chỉ dựa vào kiểm tra, xử phạt mà còn khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện đăng ký “Tick xanh trách nhiệm” như một cam kết công khai về chất lượng và nguồn gốc hàng hóa. Khi một sản phẩm được dán tick xanh, đó không chỉ là dấu hiệu nhận diện trên bao bì mà còn là “tấm vé” để bước vào các hệ thống phân phối lớn, nơi yêu cầu về truy xuất và minh bạch được đặt lên hàng đầu.

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cho biết, chương trình "Tick xanh trách nhiệm" là cơ chế nhận diện dựa trên cam kết chất lượng của nhà cung cấp. Trước đây, những doanh nghiệp đầu tư sản xuất bài bản, chi phí cao thường gặp bất lợi khi cạnh tranh với hàng giá rẻ.

Tick xanh góp phần tạo ra “sân chơi” công bằng hơn, nơi chất lượng được nhìn thấy và được người tiêu dùng lựa chọn. Điểm đặc biệt của chương trình nằm ở tính tự nguyện nhưng ràng buộc chặt chẽ: Doanh nghiệp chủ động đăng ký, chủ động cam kết, song nếu vi phạm, không chỉ bị rút hàng khỏi một hệ thống mà còn có thể mất cơ hội tiếp cận nhiều kênh phân phối khác.

Sản phẩm dưa chuột được gắn "Tíck xanh trách nhiệm".

Theo ông Phương, chính cơ chế “liên thông” này đã biến tick xanh thành một hàng rào kỹ thuật mềm để chặn thực phẩm kém chất lượng ngay từ “gốc”. Thay vì đợi đến khi hàng hóa đã bày bán trên kệ mới phát hiện sai phạm, hệ thống phân phối và cơ quan quản lý có thể truy xuất ngược lại toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, khâu đóng gói đến vận chuyển. Mỗi công đoạn đều để lại “dấu vết” thông tin, giúp việc kiểm soát không chỉ nhanh hơn mà còn chính xác hơn.

Ở góc độ phân phối, ông Võ Hoàng Anh, Giám đốc Phát triển Nhãn hàng riêng Saigon Co.op, cho biết, tick xanh được triển khai đầu tiên ở nhóm rau củ quả. Đây là nhóm hàng nhạy cảm nhất về an toàn sức khỏe và có mức tiêu thụ hằng ngày rất lớn. Theo đó, việc gắn tick xanh giúp hệ thống có thêm một lớp sàng lọc ngay từ khâu đầu vào, hạn chế rủi ro cho người tiêu dùng và bảo vệ uy tín của đơn vị phân phối.

Trong khi đó, đối với doanh nghiệp sản xuất, bài toán đặt ra không chỉ là làm đúng mà còn là làm sao để thị trường và khách hàng nhận biết được việc mình làm đúng. Việc đầu tư quy trình, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc đều phát sinh chi phí đáng kể. Tick xanh, theo các đơn vị tham gia, chính là “ngôn ngữ chung” để kết nối nhà sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng. Khi khách hàng nhìn thấy biểu tượng này trên bao bì, họ có thêm cơ sở để tin rằng sản phẩm đã đi qua một chuỗi kiểm soát nhất định.

Đại diện AEON Việt Nam cũng ghi nhận kết quả tích cực khi tiếp cận 12 doanh nghiệp thực hiện tick xanh tại nhiều địa phương. Hệ thống hiện có 130 mã hàng được cấp nhận diện, trong đó 100% mẫu sản phẩm thuộc nhóm tick xanh đều đạt kết quả tốt qua các đợt kiểm nghiệm. Theo đại diện Aeon, tick xanh đã hình thành một lớp “bảo chứng” nhất định về chất lượng đối với người tiêu dùng.

Từ thực tế này, nhiều hệ thống phân phối bắt đầu xem tick xanh không chỉ là nhãn nhận diện mà là tiêu chí ưu tiên khi lựa chọn nhà cung cấp. Cách làm này tạo ra một “hàng rào” thị trường, buộc doanh nghiệp muốn tham gia kênh phân phối lớn phải chấp nhận minh bạch hóa toàn bộ quy trình sản xuất và cung ứng. Tuy vậy, chương trình cũng đối mặt với không ít thách thức. Mức độ nhận biết của người tiêu dùng về tick xanh còn hạn chế, trong khi thông tin truy xuất và tem nhãn trên bao bì đôi lúc bị trùng lắp, gây khó cho việc nhận diện.

Tăng chiều sâu tiêu chí

Theo các doanh nghiệp, các nhà quản lý cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá theo chiều sâu, thay vì chỉ mở rộng số lượng nhà cung cấp tham gia. Tick xanh, theo họ, phải là “chuẩn mực” chứ không chỉ là “phong trào”. Nếu tiêu chí bị nới lỏng, rủi ro mất uy tín sẽ rất lớn, bởi chỉ cần một vài trường hợp vi phạm cũng có thể làm lung lay niềm tin của người tiêu dùng đối với cả chương trình.

Đại diện Saigon Co.op cũng đề xuất, cần có chương trình khen thưởng cho các đơn vị đạt chuẩn mực phát triển bền vững, đồng thời nhà nước hỗ trợ gói tín dụng xanh để doanh nghiệp có nguồn lực nâng cấp quy trình sản xuất, kiểm nghiệm và truy xuất. “Khi người sản xuất an tâm làm hàng chất lượng, nhà bán lẻ an tâm về nguồn hàng, thì người tiêu dùng sẽ an tâm lựa chọn”, ông Hoàng Anh nói.

Ở góc độ hiệp hội, ông Nguyễn Thanh Đảo, Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo TP Hồ Chí Minh cho biết, tick xanh là sáng kiến có giá trị đặc biệt vì được cơ quan nhà nước khởi xướng. “Nếu xây dựng được thương hiệu tick xanh như một bảo chứng uy tín, người tiêu dùng sẽ chủ động tìm kiếm và ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nhãn này. Ngoài ra, Hiệp hội cũng cam kết đồng hành trong việc truyền thông sâu rộng, để tick xanh không chỉ là biểu tượng trên bao bì mà trở thành thói quen tiêu dùng", ông Thanh Đảo cho biết thêm.

Chỉ cần có chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể truy xuất nguồn gốc xuất xứ sản phẩm từ tem tick xanh.

Không dừng lại ở thị trường nội địa, ông Nguyễn Nguyên Phương cũng đặt kỳ vọng tick xanh có thể trở thành “ngôn ngữ chung” để doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường quốc tế. Trong bối cảnh nhiều nước siết chặt tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và phát triển bền vững, một chương trình có cơ chế tự nguyện nhưng ràng buộc mạnh như tick xanh có thể giúp doanh nghiệp đi trước một bước.

“Khi tick xanh lan tỏa, thị trường sẽ hình thành một mặt bằng cạnh tranh mới, nơi giá cả không còn là yếu tố duy nhất mà chất lượng và minh bạch trở thành “điểm cộng” quyết định. Doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc sẽ được bảo vệ tốt hơn, còn hàng kém chất lượng sẽ khó có chỗ đứng”, ông Phương nói.

Theo các chuyên gia kinh tế, từ chợ đầu mối đến kệ siêu thị, từ vùng nguyên liệu đến bàn ăn, tick xanh đang từng bước tạo ra một chuỗi liên kết trách nhiệm. Ở đó, mỗi mắt xích - nhà sản xuất, nhà phân phối, cơ quan quản lý và người tiêu dùng - đều có vai trò trong việc giữ cho chuỗi này “xanh” đúng nghĩa. Khi doanh nghiệp tự nguyện đăng ký, tự chịu trách nhiệm và được thị trường ghi nhận, đó cũng là lúc hàng rào an toàn thực phẩm không còn chỉ nằm ở khâu kiểm tra, mà đã được dựng lên ngay từ gốc.

Về lâu dài, nếu tick xanh trở thành “tiêu chuẩn mềm” của thị trường, người tiêu dùng sẽ không cần phải phân vân quá nhiều trước kệ hàng. Chỉ một biểu tượng nhỏ trên bao bì nhưng phía sau là cả một hệ thống cam kết, kiểm soát và minh bạch, đủ để tạo nên niềm tin và đủ mạnh để chặn đứng thực phẩm kém chất lượng ngay từ khi chưa kịp bước vào chuỗi phân phối.

Bài, ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc