TP. Hồ Chí Minh: Tranh chấp đất đai kéo dài, tiếp tục kiến nghị giám đốc thẩm lần thứ 7

Khu vực các thửa đất xảy ra tranh chấp kéo dài qua nhiều năm, nhiều cấp xét xử nhưng vẫn còn nhiều vấn đề chưa được làm rõ. Ảnh: Văn Dũng

Theo Bản án phúc thẩm số 724/2023/DS-PT của TAND cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh, vụ án xuất phát từ tranh chấp tài sản liên quan đến di sản của cụ Nguyễn Văn Biện (chết năm 1961) và cụ Đặng Thị Gian (chết năm 1980).

Di sản tranh chấp gồm 9 thửa đất tại phường Dĩ An, TP. Hồ Chí Minh (trước đây là tỉnh Bình Dương), bao gồm cả đất ở, đất nông nghiệp và đất thổ mộ. Các thửa đất này phần lớn đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) từ năm 1996 cho ông Nguyễn An Thành (là bị đơn của vụ án) và một số cá nhân liên quan.

Theo trình bày của phía nguyên đơn, toàn bộ các thửa đất trên có nguồn gốc do cụ Biện, cụ Gian để lại nên yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật. Trong khi đó, phía đại diện của bị đơn cho rằng nhiều thửa đất không phải di sản của cụ Nguyễn Văn Biện và cụ Đặng Thị Gian như các bản án đã nhận định mà do nhận chuyển nhượng, khai phá hoặc được Nhà nước cấp hợp pháp sau năm 1975.

Cụ thể, các thửa đất số 77, 78, 79, 80, 81 và các thửa đất nông nghiệp 543, 562, 564, 565 tại phường Dĩ An được tòa án hai cấp xác định là di sản thừa kế. Tuy nhiên, phía bị đơn cho rằng không có tài liệu nào chứng minh các cụ Biện, Gian đã được Nhà nước giao đất hoặc trực tiếp quản lý, sử dụng trước khi qua đời.

Trong khi đó, bị đơn Nguyễn An Thành là người trực tiếp quản lý, sử dụng ổn định các thửa đất từ trước và sau năm 1975, đã kê khai, nộp thuế và được cấp GCNQSDĐ từ năm 1996.

Theo hồ sơ vụ án, ông Nguyễn An Thành (bị đơn của vụ án) là người trực tiếp quản lý, sử dụng ổn định các thửa đất từ trước và sau năm 1975, đã kê khai, nộp thuế và được cấp GCNQSDĐ từ năm 1996. Ảnh: Văn Dũng

Quá trình giải quyết vụ án kéo dài qua nhiều cấp xét xử, nhiều lần bị hủy án để xét xử lại. Tại bản án phúc thẩm năm 2023, tòa án tiếp tục xác định toàn bộ các thửa đất là di sản thừa kế và tiến hành phân chia cho các đồng thừa kế theo quy định pháp luật .

Đáng chú ý, phía bị đơn cho rằng tòa án cấp sơ thẩm đã dựa chủ yếu vào biên bản xác minh do chính tòa thu thập, ghi nhận ý kiến cán bộ địa chính, nhưng không có tài liệu gốc chứng minh nguồn gốc đất. Việc không triệu tập người cung cấp thông tin để đối chất tại phiên tòa cũng được cho là làm hạn chế việc làm rõ sự thật khách quan.

Ngoài ra, trước đó, Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 22/2021 của TAND Tối cao cũng từng nhận định chưa đủ cơ sở xác định các thửa đất là di sản của cụ Biện, cụ Gian. Tương tự, Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 18/2023 của VKSND Cấp cao cũng nêu quan điểm cần xem xét lại nguồn gốc tài sản.

TAND Tối cao và VKSND Cấp cao nhận định thế nào?

Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm của TAND Tối cao đối với bản án phúc thẩm của TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh và Quyết định kháng nghị phúc thẩm của VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đối với bản án số 04/2023/DS-ST ngày 10/3/2023 của TAND tỉnh Bình Dương. Ảnh: Văn Dũng

Ngày 19/4/2021, Chánh án TAND Tối cao có Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 22/2021 đề nghị xét xử giám đốc thẩm, hủy bản án dân sự phúc thẩm số 503/2020/DS-PT của TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh và hủy bản án sơ thẩm số 26/2019/DS-ST của TAND tỉnh Bình Dương để xét xử lại theo hướng chưa đủ cơ sở xác định các thửa đất xảy ra tranh chấp là di sản của cụ Nguyễn Văn Biện và cụ Đặng Thị Gian. Đồng thời, tạm đình chỉ thi hành bản án dân sự phúc thẩm của TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh.

Tiếp đến, ngày 7/1/2023, VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh cũng có Quyết định kháng nghị phúc thẩm đối với bản án số 04/2023/DS-ST của TAND tỉnh Bình Dương vì cho rằng, tòa án cấp sơ thẩm xác định các thửa đất số 77, 78, 543, 564 là di sản thừa kế để chia theo pháp luật là không đúng.

VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh nhận định rằng, có đủ cơ sở xác định các thửa đất số 77, 78, 543, 564 không phải là di sản của cụ Biện và cụ Gian, mà là tài sản của phía bị đơn, do đó không thể chia thừa kế đối với các thửa đất này. Bản án sơ thẩm số 04/2023 chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về tranh chấp thừa kế tài sản, trong đó xác định di sản của cụ Biện và cụ Gian để lại có các thửa đất nói trên là không có căn cứ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự.

Vì vậy, VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh quyết định Kháng nghị một phần Bản án số 04/2023/DS-ST ngày 10/3/2023 của TAND tỉnh Bình Dương. Đồng thời, đề nghị TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh áp dụng khoản 2 Điều 308, Điều 309 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 xét xử phúc thẩm theo hướng: sửa một phần Bản án số số 04/2023 theo hướng không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc tranh chấp về thừa kế tài sản, xác định các thửa đất số 77, 78, 543, 564 không phải là di sản của cụ Nguyễn Văn Biện và Đặng Thị Gian.

Mặc dù TAND Tối cao đã kháng nghị giám đốc thẩm, đề nghị hủy cả bản án sơ thẩm và phúc thẩm vì chưa đủ cơ sở xác định các thửa đất nói trên là di sản của cụ Nguyễn Văn Biện và cụ Đặng Thị Gian; đồng thời VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh cũng kháng nghị theo hướng các thửa 77, 78, 543, 564 không phải di sản, nhưng tại phiên phúc thẩm tòa vẫn bác kháng cáo, không chấp nhận kháng nghị và giữ nguyên án sơ thẩm.

Các bị đơn cho rằng, việc TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh bác kháng cáo, giữ nguyên án sơ thẩm đã gây thiệt hại đến quyền lợi nên tiếp tục kiến nghị TAND Tối cao xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm lần thứ 7 đối với bản án sơ thẩm số 04/2023 của TAND tỉnh Bình Dương và bản án phúc thẩm số 724/2023 của TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh; đồng thời đề nghị, mong muốn hoãn thi hành án để tránh phát sinh hậu quả khó khắc phục.

Văn Dũng