TPHCM lấy dữ liệu làm nền tảng, AI làm trợ lực đổi mới quản trị giáo dục

Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng trao Cờ thi đua của Chính phủ cho Văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM.

Quản trị bằng dữ liệu

Tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 của ngành GD&ĐT TPHCM ngày 21/8, ông Hồ Tấn Minh, Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM trình bày tham luận về tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác quản lý, dạy và học trên địa bàn.

Theo Chánh văn phòng Sở GD&ĐT TPHCM, sau sắp xếp địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, ngành GD&ĐT TPHCM quản lý hơn 2,6 triệu học sinh và hơn 3.500 cơ sở giáo dục, địa bàn trải rộng từ trung tâm đến ngoại thành, biển đảo.

Với quy mô này, phương thức quản lý thủ công, báo cáo giấy và tổng hợp số liệu bằng tay không còn phù hợp. Chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn về công nghệ mà trở thành yêu cầu tất yếu trong quản trị ngành.

Quán triệt các nghị quyết của Bộ Chính trị và chủ đề năm học 2026-2027 “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”, TPHCM xác định cải cách hành chính là định hướng, chuyển đổi số là công cụ đột phá, dữ liệu là tài sản và AI là trợ lực. Mục tiêu là giảm tải cho giáo viên, tạo thuận lợi cho người dân và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.

TPHCM đang xây dựng hệ sinh thái giáo dục số theo nguyên tắc “dữ liệu nhập một lần, dùng chung toàn ngành, phục vụ nhiều mục đích”. Trục dữ liệu ngành tích hợp hơn 10 phân hệ nghiệp vụ, thường xuyên được làm sạch, đối soát với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo Đề án 06. Nền tảng bản đồ số giáo dục EDUGIS quản lý hơn 1 triệu đối tượng trên nền HCMC OneMap, kết nối 168 phường, xã, đặc khu và theo dõi 634 dự án trường học với quy mô bổ sung 16.476 phòng học.

Trong quản lý hồ sơ, Thành phố số hóa sổ đăng bộ, học bạ, sổ đầu bài và hồ sơ chuyên môn. Sổ đăng bộ số gắn mã định danh học sinh; học bạ số đã kết nối đồng bộ với Bộ GD&ĐT ở các khối lớp 1, 6 và 10. Sổ đầu bài số được triển khai theo quy trình ký số 3 cấp độ, góp phần giảm tình trạng vừa làm hồ sơ điện tử vừa duy trì sổ giấy.

Trong điều hành, cổng tiếp nhận thủ tục hành chính nội bộ vận hành từ tháng 7/2025, thay thế luân chuyển văn bản giấy. Hệ thống đã tiếp nhận hơn 8.700 hồ sơ; TPHCM cắt giảm 104/161 thủ tục hành chính, tiết kiệm 1.119 ngày làm việc, giảm 50,6% tổng thời gian giải quyết. Tỷ lệ hồ sơ trước hạn đạt 97,9%, không có hồ sơ trễ hạn; 100% cơ sở giáo dục công lập thu học phí không dùng tiền mặt.

Tuyển sinh đầu cấp được thực hiện trực tuyến 100%, khai thác dữ liệu dân cư và bản đồ số để phân tuyến theo nơi cư trú thực tế. Theo ông Hồ Tấn Minh, giá trị lớn nhất không nằm ở từng phần mềm mà ở khả năng kết nối, giúp dữ liệu được kế thừa xuyên suốt quá trình học tập, giáo viên không phải nhập liệu nhiều lần và cơ quan quản lý có số liệu theo thời gian thực.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường trao Bằng khen của Chủ tịch UBND thành phố đến các tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu trong tham mưu công tác cải cách hành chính của thành phố năm 2025.

Kết quả, Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của Sở GD&ĐT TPHCM đạt 90,62 điểm, xếp thứ nhất khối sở, ban, ngành Thành phố; SIPAS đạt 99,44%, mức độ hài lòng đối với dịch vụ giáo dục đạt 98,09%.

Nhìn thẳng điểm nghẽn

TPHCM đã ban hành Bộ tiêu chuẩn công nhận Trường học số và quy chế đánh giá mức độ chuyển đổi số của ngành theo định kỳ hằng quý. Quý II/2026, thành phố hoàn thành đánh giá 310 cơ sở giáo dục trực thuộc Sở với 1.857 phiếu.

Kết quả cho thấy tiêu chuẩn Dữ liệu số đạt 139,2/200 điểm, Quản trị và điều hành số đạt 137,9/200 điểm. Trong khi đó, Cơ sở vật chất, hạ tầng số chỉ đạt 74/200 điểm; Nhân lực số đạt 90,6/200 điểm; Giáo dục số đạt 109,6/200 điểm.

Đáng chú ý, 46,5% cơ sở giáo dục chưa đáp ứng tiêu chuẩn về hạ tầng số, 36,5% chưa đáp ứng tiêu chuẩn về nhân lực số và 29,2% chưa đáp ứng tiêu chuẩn giáo dục số. Có 33,1% đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn Thể chế số, vốn là điều kiện bắt buộc.

Theo ông Hồ Tấn Minh, những con số này cho thấy điểm nghẽn chuyển đổi số hiện không nằm chủ yếu ở hệ thống quản lý tập trung mà ở cơ sở giáo dục, đặc biệt là hạ tầng và con người. Đây cũng là cơ sở để thành phố chuyển từ đầu tư dàn trải sang đầu tư theo nhu cầu thực tế.

Giờ học của học sinh Trường Tiểu học Thuận Kiều (phường Đông Hưng Thuận, TPHCM).

Năm học 2026-2027, TPHCM dự kiến ban hành bộ tiêu chuẩn đánh giá chuyển đổi số mới với 50 tiêu chí, 200 chỉ số trên thang 1.000 điểm. Trong đó, 12 điều kiện cứng và 11 tiêu chí về AI được tích hợp xuyên suốt. Dữ liệu đánh giá được khai thác tự động từ 12 hệ thống nền tảng dùng chung, từng bước chuyển từ tự khai báo sang kiểm chứng bằng dữ liệu thực tế.

Thành phố cũng ưu tiên đầu tư hạ tầng cho những cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu, trước hết là đường truyền và thiết bị phục vụ dạy học, phấn đấu giảm tỷ lệ đơn vị chưa đáp ứng tiêu chuẩn hạ tầng xuống dưới 20% vào cuối năm học.

Cùng với đó, TPHCM xây dựng nền tảng dạy học số dùng chung, tích hợp AI, bảo đảm chuẩn dữ liệu, chuẩn bảo mật và đăng nhập một lần. Thành phố hướng tới liên thông kết quả học tập với học bạ số, hạn chế tối đa việc giáo viên phải nhập dữ liệu hai lần.

AI cũng được định hướng ứng dụng trong quản lý và dạy học. Trong quản lý, AI hỗ trợ kiểm chuẩn dữ liệu, xử lý ngôn ngữ tự nhiên để cán bộ quản lý tra cứu thông tin bằng câu hỏi thông thường. Trong dạy học, AI có thể hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảng, xây dựng đề kiểm tra, phản hồi bài làm.

Tuy nhiên, ông Hồ Tấn Minh nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hành lang đạo đức và an toàn. Học sinh chỉ sử dụng những công cụ đã được thẩm định, có kiểm soát nội dung theo lứa tuổi và nhật ký giám sát. Thành phố nghiêm cấm đưa dữ liệu cá nhân nhạy cảm của người học lên các nền tảng công cộng.

“Trí tuệ nhân tạo hỗ trợ ra quyết định chứ không thay thế quyết định của con người, trợ lực cho người thầy chứ không thay thế người thầy”, ông Hồ Tấn Minh nêu quan điểm.

TPHCM đặt mục tiêu lấy chuẩn năng lực số của người học làm thước đo cuối cùng của chuyển đổi số. Thành phố sẽ tổ chức đánh giá tập trung theo Khung năng lực số, đồng thời đưa AI và kỹ năng số trở thành nội dung được dạy, thay vì chỉ được xem là công cụ hỗ trợ dạy học.

Ngành GD&ĐT TPHCM cũng cam kết 100% cơ sở giáo dục đạt tiêu chuẩn Thể chế số trong quý IV/2026; giảm tỷ lệ chưa đáp ứng tiêu chuẩn hạ tầng xuống dưới 20% trong năm học 2026-2027; xóa bỏ sổ sách giấy trùng lặp với dữ liệu đã có và cắt giảm tối thiểu 30% đầu mục hồ sơ, báo cáo của giáo viên.

Từ năm 2027, Thành phố dự kiến công bố tỷ lệ học sinh đạt chuẩn năng lực số theo từng cấp học và công khai kết quả đánh giá chuyển đổi số của từng cơ sở giáo dục trên cổng dữ liệu mở để người dân giám sát.