Trái dừa muốn thoát cảnh 'núp bóng' ông lớn nước ngoài

Ngành dừa có nhiều dư địa phát triển. Ảnh: An Hà.

Theo số liệu của Hiệp hội Dừa Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu dừa ước đạt 530 triệu USD, tăng 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, xuất khẩu dừa tươi đạt hơn 300 triệu USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ. Nhóm sản phẩm dừa chế biến cũng ghi nhận mức tăng trưởng song chậm hơn.

Đến lúc "hái quả"

Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Vina T&T Group nhận định năm 2026 có thể là thời điểm ngành dừa Việt Nam bắt đầu "hái quả ngọt" sau nhiều năm chuẩn bị về nghị định thư xuất khẩu, mã số vùng trồng và tiêu chuẩn chất lượng.

Một trong những yếu tố giúp thúc đẩy thị trường dừa thế giới là sự thay đổi trong xu hướng tiêu dùng. Người dân ngày càng đề cao sản phẩm có nguồn gốc thực vật, thân thiện với môi trường và tốt cho sức khỏe.

Theo ông Nguyễn Đình Tùng, so với nhiều quốc gia sản xuất dừa lớn như Philippines hay Thái Lan, dừa Việt Nam có những lợi thế cạnh tranh riêng. Đơn cử là hương vị đặc trưng, các giống dừa Xiêm tại các vùng trồng lớn như Vĩnh Long và Đồng Tháp có độ ngọt thanh và mùi thơm tự nhiên khiến nhiều thị trường ưa chuộng.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Việt còn nhanh nhạy trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Những năm gần đây, nhiều vùng trồng và doanh nghiệp đã đạt các chứng nhận như GlobalGAP, Organic hoặc ISO để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngành dừa Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định. Ảnh: Anh Nguyễn.

Sự tăng trưởng này cũng ghi dấu ấn rõ nét ở các doanh nghiệp chế biến sâu. Báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm của CTCP Nguyên liệu Á Châu AIG (UPCoM: AIG) ghi nhận doanh thu vượt 8.200 tỷ đồng. Động lực tăng trưởng đến từ mảng nông sản chế biến sâu và xuất khẩu sang nhiều thị trường lớn. Trong đó, nổi bật là đóng góp doanh thu từ các sản phẩm dừa như nước dừa, sữa dừa, nước cốt dừa, dầu dừa, cơm dừa sấy... bên cạnh các sản phẩm khác từ nha đam, thạch dừa, trái cây nhiệt đới.

Đánh giá về tiềm năng, bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam cho biết năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của ngành dừa đạt hơn 1,15 tỷ USD. So với nhu cầu thị trường, dư địa để tăng trưởng của ngành còn rất lớn khi thế giới đang cần lượng lớn sản phẩm từ thiên nhiên và nguyên liệu cho ngành dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm, chế phẩm sinh học...

"Tấm hộ chiếu" cho dừa Việt ở quốc tế

Tuy nhiên, để chuyển hóa dư địa đó thành con số tăng trưởng GDP thực tế, các doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng ngành dừa Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều nút thắt lớn.

Đại diện một doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm chế biến từ dừa tại Đồng Tháp cho biết luôn xây dựng vùng nguyên liệu dừa tương thích với khả năng sản xuất. Tuy nhiên, vùng nguyên liệu đạt chuẩn các chứng nhận hữu cơ còn thiếu, trong khi đơn hàng quy mô lớn lại khá nhiều.

Hiện nay, giá thu mua dừa hữu cơ nguyên liệu đạt mức trung bình 40.000-60.000 đồng/10 trái, cao hơn giá dừa thông thường. Vị này mong muốn cơ quan nhà nước sẽ sớm có cơ chế ưu đãi hoặc hướng dẫn cụ thể về giống, kỹ thuật trồng dừa hữu cơ cho các hộ nông dân.

Đại diện một hợp tác xã trồng dừa tại Vĩnh Long ước tính tỉnh đang có hơn 30.000 ha dừa theo hướng hữu cơ, nhưng chi phí tuân thủ để duy trì chứng nhận hữu cơ quốc tế lại đang quá lớn, gây tốn kém đối với nông dân hoặc hợp tác xã.

"Trong khi hiện nay vẫn thiếu các gói tín dụng xanh hay chính sách hỗ trợ bù lãi suất chuyên biệt cho phân khúc này", vị này bày tỏ.

Thông qua các kiến nghị của thành viên, bà Nguyễn Thị Kim Thanh cho biết việc quy hoạch và phát triển vùng nguyên liệu theo chuỗi liên kết bền vững là nút thắt của ngành.

Theo bà, thiếu hụt nguyên liệu đạt chuẩn đang là nguyên nhân trực tiếp kìm hãm tốc độ tăng trưởng của ngành. Quy mô sản xuất dừa hiện nay còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa ứng phó tốt với biến đổi khí hậu như xâm nhập mặn, hạn hán và thiếu tính liên kết chặt chẽ giữa nông dân với doanh nghiệp.

Vì vậy, hiệp hội kiến nghị Chính phủ sớm chỉ đạo xây dựng Kế hoạch tổng thể phát triển vùng nguyên liệu dừa quốc gia, tập trung vào hình thức liên kết hợp tác xã - nông dân - doanh nghiệp.

"Cùng với đó là ban hành cơ chế hỗ trợ nông dân về giống, kỹ thuật canh tác hữu cơ đạt chuẩn quốc tế như USDA, EU Organic... Đồng thời có cơ chế bảo hiểm giá thu mua tối thiểu để nông dân yên tâm mở rộng diện tích, cung ứng nguyên liệu ổn định cho các nhà máy", bà Thanh nói.

Ngoài ra, bà cũng nêu thêm hai "gọng kìm" cần tháo gỡ cho ngành.

Cụ thể, cần tháo gỡ bài toán vốn cho doanh nghiệp chế biến sâu. Hầu hết doanh nghiệp ngành dừa hiện nay đang đối mặt với tình trạng thiếu vốn dài hạn và vốn giá rẻ. Muốn gia tăng giá trị xuất khẩu, doanh nghiệp buộc phải đầu tư công nghệ chế biến sâu, tự động hóa dây chuyền và mở rộng vùng nguyên liệu. Nếu chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô hoặc sơ chế, giá trị thu về rất thấp.

Do đó, hiệp hội đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ngân hàng Nhà nước xây dựng gói chính sách ưu đãi tín dụng chuyên biệt cho ngành dừa, bao gồm ưu đãi về lãi suất và thời hạn vay dài hạn 5-10 năm.

Đồng thời, cần tạo cơ chế mở rộng đối tượng được vay tín chấp hoặc thế chấp linh hoạt bằng tài sản hình thành trong tương lai, bằng các hợp đồng xuất khẩu, dự án xây dựng vùng nguyên liệu liên kết hoặc đơn hàng xuất khẩu... Giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Sau cùng, doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan nhà nước cần chung tay xây dựng lộ trình thương hiệu quốc gia cho "Dừa Việt Nam".

Bà Thanh nói: "Tương tự như câu chuyện của hạt gạo, hạt cà phê hay thủy sản Việt Nam trước đây, sản phẩm dừa Việt Nam dù có chất lượng hàng đầu nhưng khi ra thị trường quốc tế vẫn thường phải "núp bóng" hoặc bán thô cho các tập đoàn nước ngoài đóng nhãn mác khác. Điều này dẫn đến tổn thất lớn về giá trị gia tăng, vừa gây thiệt hại về kinh tế vừa thiệt hại cho hình ảnh thương hiệu quốc gia".

Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam mong mỏi Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương lập lộ trình xây dựng và phát triển thương hiệu quốc gia cho ngành dừa Việt Nam.

Trong đó, cần đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tại các thị trường trọng điểm như Mỹ, châu Âu, Trung Quốc, Trung Đông... Bà Thanh cho rằng thương hiệu quốc gia sẽ là "tấm hộ chiếu" uy tín vững chắc cho doanh nghiệp gia tăng giá trị xuất khẩu. Từ đó, dừa Việt sẽ khẳng định vị thế trên bản đồ thế giới.