Trang bị kỹ năng cho học sinh dân tộc thiểu số: Bước tiến dài trong hành trình bảo vệ trẻ em vùng cao

Việc trang bị kỹ năng phòng, chống bạo lực và xâm hại không chỉ là một bài học ngoại khóa, mà chính là “tấm lá chắn” thiết yếu để bảo vệ tương lai của các em - Ảnh: Ngân Hà

Góc khuất và những nguy cơ tiềm ẩn

Trường trung học cơ sở (THCS) là một trạm trung chuyển mang tính bước ngoặt trong cuộc đời mỗi con người. Ở độ tuổi từ 11 đến 15, các em học sinh bắt đầu trải qua những biến động dữ dội cả về thể chất, tâm lý lẫn nhận thức xã hội. Đối với học sinh tại các trường Phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT), giai đoạn này càng trở nên đặc biệt nhạy cảm. Phải rời xa vòng tay gia đình từ sớm để sinh hoạt trong môi trường tập thể, các em vừa phải học cách tự lập, vừa phải tự đối mặt với những bỡ ngỡ của tuổi mới lớn.

Nhận thức rõ tính cấp thiết của vấn đề này, ngày 6/11 vừa qua, một hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật chuyên sâu về bình đẳng giới và bảo vệ trẻ em vùng DTTS đã được Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk tổ chức. Điểm đến lần này là Trường PTDTNT THCS Sơn Hòa, nơi hơn 200 học sinh cùng đội ngũ cán bộ, giáo viên nhà trường đã được tiếp cận với một chương trình giáo dục kỹ năng sống toàn diện.

Hội nghị không đi theo lối mòn đọc tài liệu khô khan. Thay vào đó, chương trình xoáy sâu vào những vấn đề mang tính thời sự nhức nhối: phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới và đặc biệt là phòng chống xâm hại trẻ em. Trong bối cảnh hiện nay, khái niệm "bạo lực và xâm hại" đã không còn giới hạn ở những tác động vật lý diễn ra sau cánh cửa gia đình, trong trường học hay ngoài cộng đồng. Sự phát triển bùng nổ của internet đã mở ra một "mặt trận" mới đầy rủi ro: Không gian mạng.

Học sinh vùng sâu, vùng xa ngày nay đã dễ dàng tiếp cận với điện thoại thông minh và mạng xã hội. Song, do thiếu hụt những kỹ năng nhận diện rủi ro số, các em rất dễ trở thành nạn nhân của bắt nạt trực tuyến (cyberbullying), lừa đảo hoặc tồi tệ hơn là bị dụ dỗ, xâm hại qua mạng. Nếu không được "tiêm vaccine" kiến thức, các em sẽ rơi vào thế bị động, hoảng loạn, không biết cách xử lý và thường chọn cách im lặng chịu đựng.

Một trong những điểm sáng ấn tượng tại chương trình tuyên truyền vừa qua là việc mạnh dạn đưa nội dung chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên vào trao đổi công khai, cởi mở.

Từ trước đến nay, trong văn hóa truyền thống của nhiều đồng bào DTTS, những câu chuyện về tuổi dậy thì, sự thay đổi của cơ thể hay sức khỏe sinh sản vẫn thường được coi là chủ đề "nhạy cảm", hiếm khi được cha mẹ chủ động đem ra bàn luận với con cái. Sự e ngại này vô tình tạo ra những lỗ hổng kiến thức lớn.

Thông qua các chuyên đề được thiết kế phù hợp với tâm lý lứa tuổi, các báo cáo viên đã giúp học sinh tự giải mã những thay đổi kỳ diệu nhưng cũng đầy rắc rối của tuổi dậy thì. Các em được hướng dẫn chi tiết từ cách giữ gìn vệ sinh cá nhân, chăm sóc bản thân đến việc xây dựng một lối sống lành mạnh.

Quan trọng hơn cả, chương trình đã định hình cho các em một tư duy phòng vệ chủ động: Tôn trọng ranh giới cá nhân, nhận biết các hành vi "chạm" không an toàn và tuyệt đối không thỏa hiệp với cái xấu. Thông điệp được nhấn mạnh xuyên suốt là sự lên tiếng. Các em được khuyến khích gạt bỏ sự tự ti, mặc cảm để dũng cảm chia sẻ với thầy cô, bạn bè, hoặc tìm đến các đường dây nóng hỗ trợ khi bản thân hay những người xung quanh có dấu hiệu bị đe dọa, bạo hành.

Nhà giáo: Những người "gác đền" vững chắc

Một hệ sinh thái học đường an toàn không thể chỉ dựa vào nỗ lực từ một phía. Chính vì vậy, hội nghị lần này không chỉ hướng trọng tâm vào học sinh mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý nhà trường.

Trong môi trường giáo dục nội trú, thầy cô giáo không chỉ đóng vai trò là người truyền đạt kiến thức trên bục giảng mà còn là những người "cha mẹ thứ hai" chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ cho các em. Họ chính là lực lượng sát sườn nhất, có khả năng phát hiện sớm nhất những dấu hiệu bất thường về tâm lý, hành vi của học sinh – từ việc một em bỗng nhiên thu mình, kết quả học tập sa sút, cho đến những biểu hiện hoảng loạn vô cớ.

Việc trang bị thêm kiến thức về tâm lý học đường, bình đẳng giới và các quy định pháp luật giúp giáo viên có thêm nghiệp vụ để đồng hành cùng học sinh. Nhờ đó, nhà trường có thể nhanh chóng thiết lập mạng lưới hỗ trợ, phối hợp nhịp nhàng với cơ quan chức năng để can thiệp kịp thời trước khi những tình huống xấu nhất có thể xảy ra.

Bên cạnh các kỹ năng mềm, hội nghị cũng lồng ghép khéo léo việc phổ biến các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về công tác dân tộc, đặc biệt là các chính sách ưu tiên phát triển giáo dục tại vùng đồng bào DTTS, miền núi.

Việc triển khai các chương trình tuyên truyền đa chiều như trên mang lại ý nghĩa kép. Một mặt, nó trực tiếp nâng cao chất lượng dân số, trao quyền tự bảo vệ cho những mầm non tương lai của đất nước. Mặt khác, nó khẳng định cam kết mạnh mẽ của các cấp chính quyền trong việc hiện thực hóa quyền bình đẳng trong giáo dục, đảm bảo mọi trẻ em, dù sinh ra ở những bản làng xa xôi nhất, đều được học tập và phát triển trong một môi trường lành mạnh, an toàn và tràn đầy tình yêu thương.

Những kiến thức được truyền đạt ngày hôm nay sẽ không chỉ dừng lại trong khuôn viên Trường PTDTNT THCS Sơn Hòa, mà sẽ theo bước chân các em về với các buôn làng, trở thành hạt giống lan tỏa nhận thức mới, góp phần đẩy lùi những hủ tục và xây dựng một cộng đồng vùng cao văn minh, tiến bộ.