Tranh luận quanh đề Ngữ văn thi tốt nghiệp THPT 2026: Bộ GD&ĐT nói gì?

Tại cuộc họp báo thông tin về công tác tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 chiều 12.6, trả lời câu hỏi liên quan đến đề thi môn Ngữ văn, ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT), cho biết đề thi được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Bộ GD&ĐT thông tin nhanh về công tác tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026

Theo ông Hà, phần nghị luận xã hội trong đề thi năm nay là nội dung nhằm phân hóa học sinh. Đây là phần đánh giá khả năng hiểu biết đời sống xã hội của thí sinh trước những vấn đề thực tế, đồng thời yêu cầu các em biết vận dụng kiến thức, trải nghiệm của bản thân và ngữ liệu đã được cung cấp ở phần đọc hiểu.

Đại diện Bộ GD&ĐT cho rằng, lệnh hỏi trong đề được xây dựng rõ ràng, đầy đủ. Đề không hỏi các thông tin chi tiết theo hướng ghi nhớ máy móc, không yêu cầu thí sinh trình bày tiểu sử nhân vật, cũng không đặt vấn đề ai là người phát minh ra công nghệ nào.

Liên quan đến việc đề thi nhắc tới Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk, ông Hà cho biết đây là những nhân vật nổi tiếng, được xem là các biểu tượng công nghệ có ảnh hưởng lớn. Việc đưa các nhân vật này vào đề nhằm gợi mở vấn đề, tạo không gian để học sinh thể hiện hiểu biết, quan điểm và khả năng lập luận.

Theo ông Hà, cách sử dụng từ ngữ trong đề đã được nhóm ra đề cân nhắc, lựa chọn cẩn thận. Trong quá trình xây dựng đề, từng cách diễn đạt đã được trao đổi, chắt lọc để tạo tính mở, phù hợp với đặc thù của môn Ngữ văn.

Đại diện Bộ GD&ĐT nhấn mạnh, môn Ngữ văn vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệ thuật. Vì vậy, với những câu hỏi mở, điều quan trọng không phải là buộc thí sinh đi theo một đáp án duy nhất, mà là đánh giá năng lực đọc hiểu, suy nghĩ, lập luận và diễn đạt của các em. Thí sinh có thể có nhiều cách tiếp cận khác nhau, miễn là hiểu đúng yêu cầu của đề, có lập luận hợp lý và biết bảo vệ quan điểm của mình.

Ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) trả lời báo chí về đề thi môn Ngữ văn

Một điểm mới đáng chú ý là năm nay môn Ngữ văn được chấm theo rubric, tức bảng tiêu chí chấm điểm cụ thể. Theo ông Nguyễn Ngọc Hà, cách chấm này giúp việc đánh giá bài làm của thí sinh công bằng, thống nhất hơn, nhất là với những bài viết có tính mở.

Với đặc thù của môn Văn, bài làm của thí sinh có thể có nhiều cách tiếp cận, nhiều cách diễn đạt khác nhau. Việc chấm theo rubric sẽ giúp giám khảo có căn cứ rõ ràng hơn khi đánh giá, hạn chế tình trạng chấm bài theo cảm nhận chủ quan.

Nói cách khác, rubric không làm mất đi độ mở của môn Ngữ văn, mà giúp độ mở đó được đánh giá bằng các tiêu chí cụ thể hơn. Bài làm của thí sinh không chỉ được xem xét ở việc nêu đúng ý, mà còn ở khả năng triển khai vấn đề, tổ chức lập luận, sử dụng dẫn chứng, diễn đạt và thể hiện suy nghĩ cá nhân.

Ông Hà cũng cho biết, tính mở của môn Ngữ văn trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 có sự khác biệt so với chương trình trước đây. Nếu như trước kia việc kiểm tra, đánh giá thường xoay quanh một số tác phẩm cố định, dễ dẫn tới tình trạng học sinh học theo văn mẫu, học thuộc lòng, thì chương trình mới cho phép sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa.

Thí sinh vui vì đề thi môn Ngữ văn vừa sức, thú vị

Việc đưa vào đề thi những ngữ liệu có thông điệp về cuộc sống, con người, khoa học, công nghệ nhằm giúp học sinh phát huy năng lực đọc hiểu, phân tích và trình bày quan điểm cá nhân. Đây cũng là định hướng đổi mới kiểm tra, đánh giá, chuyển từ kiểm tra ghi nhớ kiến thức sang đánh giá năng lực vận dụng của học sinh.

Trong tài liệu cung cấp tại họp báo, Bộ GD&ĐT cho biết đề thi các bài thi, môn thi của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018, theo đúng cấu trúc, định dạng đề thi đã được công bố; có sự phân hóa phù hợp để phục vụ xét công nhận tốt nghiệp THPT, đánh giá chất lượng dạy học và cung cấp dữ liệu cho tuyển sinh.

Bộ GD&ĐT cũng cho biết, sau kỳ thi sẽ tiếp tục phân tích kết quả làm bài của thí sinh để có cơ sở đánh giá chất lượng đề thi, kỳ thi và công tác dạy học trên phạm vi toàn quốc.