Trao quyền ký thỏa thuận quốc tế cho cấp xã: Cần kiểm soát chặt rủi ro pháp lý

Tiếp tục Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 20/10, các đại biểu Quốc hội Tổ 5 (Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh, thành phố Quảng Ninh, Cao Bằng, Đà Nẵng) thảo luận dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Dự thảo gồm 6 chương, 47 điều, thay thế Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020.

Phát biểu tại tổ, đại biểu Quản Minh Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh), chủ trì phiên thảo luận, đề nghị các đại biểu tập trung vào thẩm quyền ký thỏa thuận quốc tế của Ủy ban nhân dân cấp xã, nhất là khu vực biên giới; ranh giới giữa thỏa thuận quốc tế với điều ước quốc tế, hợp đồng ODA, hợp tác công tư; nguyên tắc không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ theo pháp luật quốc tế để tránh ký vượt thẩm quyền. Các nội dung về thủ tục rút gọn, chữ ký điện tử, trách nhiệm báo cáo, xử lý vi phạm và quy định chuyển tiếp...

Đại biểu Quản Minh Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh) chủ trì phiên thảo luận tại Tổ 5.

Hoàn thiện các quy định kỹ thuật

Từ thực tiễn công tác tại hai tỉnh biên giới, đại biểu Quản Minh Cường cho rằng, cần giao thẩm quyền cho cấp xã. Tuy nhiên, thẩm quyền này chỉ nên giao cho xã biên giới, không nên mở rộng cho xã nội địa.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh) đồng tình với khoản 8, khoản 9 Điều 3 dự thảo về thẩm quyền ký thỏa thuận quốc tế của Ủy ban nhân dân cấp xã và đề nghị tiếp tục rà soát kỹ ở nội dung này để có hướng dẫn cũng như quy trình để giải quyết những vấn đề sau khi thực hiện để thuận tiện cho việc ký, đặc biệt là hướng dẫn của Chính phủ đối với Ủy ban nhân dân các xã, phường khác. Đồng thời, cần thống nhất khoản 2, khoản 3 Điều 20 với khoản 8, khoản 9 Điều 3. Khi cấp xã đã có thẩm quyền ký kết, việc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nhân danh Ủy ban nhân dân cấp xã cần có phạm vi, giới hạn rõ ràng.

Liên quan đến ngôn ngữ, tại Điều 6 và Điều 7 về ngôn ngữ của thỏa thuận quốc tế, khoản 2 Điều 6, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị, cần chỉnh lý để xúc tích và dễ hiểu hơn đối với ngôn ngữ này, trong đó thỏa thuận quốc tế phải quy định hoặc thể hiện rõ bằng việc ký kết và thực hiện thỏa thuận, không làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo pháp luật quốc tế.

Về ngôn ngữ (Điều 7), đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị, quy định rõ văn bản được ưu tiên áp dụng khi bản dịch tiếng Việt và bản gốc tiếng nước ngoài có sự sai lệch. Về ký điện tử (Điều 8), trường hợp đối tác nước ngoài dùng chữ ký số chưa được thừa nhận tại Việt Nam, văn bản có thể bị tranh chấp hoặc bị tuyên vô hiệu. Vì vậy, bên ký kết Việt Nam phải có trách nhiệm xác minh tính xác thực của chữ ký điện tử của đối tác.

Đại biểu cũng đề nghị sửa khoản 1 Điều 34 thành “không làm phát sinh vấn đề quan trọng” để tránh hiểu sai; thay cụm từ “công chức” tại Điều 43 bằng “cá nhân” nhằm bao quát cả viên chức, người lao động. Điều 35 cần bổ sung trách nhiệm thông báo ngay cho Bộ Ngoại giao, cơ quan quản lý cấp trên khi chấm dứt, tạm đình chỉ thỏa thuận trong trường hợp khẩn cấp.

Với cơ sở dữ liệu và việc công khai thỏa thuận (Điều 44), cơ quan ký kết phải phân loại thông tin trước khi đăng tải để tránh lộ lọt bí mật nhà nước, bí mật nghiệp vụ. Tại khoản 3 Điều 45, nếu chỉ bố trí trong kinh phí chi thường xuyên, nhiều thỏa thuận sẽ thiếu nguồn lực thực hiện. Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bố trí kinh phí cho nhiệm vụ đặc thù, vượt dự toán theo pháp luật về ngân sách nhà nước.

Nguyên tắc không ràng buộc phải ghi trong văn bản ký

Thảo luận tại tổ, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) nhấn mạnh, kinh nghiệm các nước, dù nhà nước đơn nhất hay liên bang, đều xác định đối ngoại thuộc thẩm quyền của chính quyền trung ương. Theo pháp luật quốc tế, bất kỳ cơ quan, cán bộ nhà nước nào khi thực hiện nhiệm vụ đều có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý của Nhà nước. Công ước Viên về Luật Điều ước quốc tế cũng không cho phép viện dẫn pháp luật trong nước để biện minh cho việc không thực hiện cam kết.

Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng).

Đại biểu chỉ ra thực trạng số lượng thỏa thuận quốc tế đã ký chưa được thống kê đầy đủ, có văn bản ký chưa chuẩn. “Chúng ta ký nhiều, thực hiện không được bao nhiêu”, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc nêu.

Từ đó, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc đưa ra ba kiến nghị. Thứ nhất, nguyên tắc thỏa thuận không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải được ghi ngay trong văn bản ký kết, bởi quy định trong luật trong nước chỉ có giá trị xử lý nội bộ. Thứ hai, cần giới hạn thỏa thuận quốc tế ở mục đích phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ, kèm danh mục nội dung không được ký; làm rõ trường hợp bên nước ngoài là cá nhân (khoản 5 Điều 2) vốn dễ trở thành quan hệ tư. Thứ ba, rà soát, lược bỏ thỏa thuận không còn phù hợp và xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ trong toàn hệ thống chính trị để đôn đốc thực hiện.