Trẻ bị dị ứng ăn bán trú: 5 lời khuyên bác sĩ dành cho cha mẹ

Để giải tỏa lo lắng và đảm bảo an toàn cho học sinh khi ăn bán trú, nhất là những trẻ có cơ địa dị ứng, mời bạn đọc tham khảo bài viết của BSCKII. BSNT. Nguyễn Lê Hà (Khoa Dị ứng, Miễn dịch và Da liễu Bệnh viện E) về những điều cha mẹ cần đặc biệt lưu ý trước thềm năm học mới.

BSCKII. BSNT. Nguyễn Lê Hà

1. Hiểu đúng mức độ nguy hiểm của dị ứng thực phẩm ở trẻ

Dị ứng thực phẩmnguy hiểm và khó lường. Phản ứng đáng lo ngại nhất là phản vệ - một tình trạng nguy kịch diễn biến rất nhanh có thể ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ chỉ trong vài phút nếu không xử lý kịp thời.

Có hơn 40% trẻ bị dị ứng thực phẩm đã từng trải qua ít nhất một phản ứng dị ứng nặng trước đó. Do đó cha mẹ hãy cảnh giác, nếu thấy trẻ có các biểu hiện ở nhiều cơ quan cùng lúc: khó thở, khò khè, sưng phù môi, lờ đờ, ngất xỉu, mạch đập nhanh, tụt huyết áp...

Cần lưu ý, trường học là nơi trẻ tiếp xúc với nhiều nguồn thức ăn đa dạng. Có tới 25% trường hợp phản vệ ở trường xảy ra ở những trẻ chưa từng được phát hiện dị ứng ở nhà trước đó.

2. Cách nhận biết trẻ có cơ địa dị ứng thực phẩm nếu chưa từng phát hiện ở nhà

Nhiều phụ huynh bất ngờ khi con bị phản vệ tại trường dù ở nhà chưa từng có biểu hiện này bao giờ. Cha mẹ có thể khoanh vùng nguy cơ qua các yếu tố:

Dấu hiệu di truyền: Nếu gia đình (bố, mẹ, anh chị em ruột) có người mắc các bệnh dị ứng (hen phế quản, viêm mũi dị ứng, mề đay).

Trẻ có các bệnh cơ địa đồng mắc như viêm da cơ địa, chàm sữa dai dẳng, hay ngạt mũi, chảy nước mũi, ngứa mũi (biểu hiện của viêm mũi dị ứng), hen phế quản hoặc hay có biểu hiện khò khè. Trẻ mắc các bệnh này có nguy cơ dị ứng thực phẩm cao hơn nhiều lần so với trẻ bình thường.

3. Dấu hiệu cảnh báo trẻ có cơ địa dị ứng thực phẩm mà cha mẹ dễ bỏ qua

Ngoài các biểu hiện nổi mề đay, sưng môi, khó thở ngay lập tức, có một nhóm "dị ứng muộn" ở đường ruột rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh tiêu hóa thông thường ở trẻ em Việt Nam, đó là:

Tiêu hóa bất thường: Trẻ thường xuyên nôn trớ, trào ngược, tiêu chảy mạn tính hoặc táo bón kéo dài mà uống men vi sinh không đỡ.

Phân có biểu hiện lạ: Trong phân của trẻ thỉnh thoảng có lẫn máu hoặc chất nhầy.

Chậm lớn, còi cọc: Thường bị chẩn đoán nhầm là "kém hấp thu" hoặc "suy dinh dưỡng" nhưng thực chất do niêm mạc ruột bị viêm âm thầm vì dị ứng thực phẩm.

4. Những loại thực phẩm nào dễ gây dị ứng nhất cho trẻ?

Nếu ở Mỹ hay châu Âu, lạc (đậu phộng) là "thủ phạm" số 1 gây dị ứng thì tại Việt Nam và châu Á, danh sách này thường thay đổi theo độ tuổi:

Trẻ mầm non và tiểu học (tuổi đi học): Hải sản có vỏ (tôm, cua, ghẹ, ốc...) và cá là nhóm gây dị ứng rầm rộ hàng đầu.

Trẻ sơ sinh và dưới 3 tuổi: Sữa bò và trứng gà là hai nguyên nhân phổ biến nhất.

Các dị nguyên đang gia tăng: Lúa mì (bột mì) và các loại hạt (lạc, hạt điều, óc chó) dù tỷ lệ trước đây thấp nhưng hiện đang gia tăng nhanh chóng ở các thành phố lớn tại châu Á do sự thay đổi sang chế độ ăn kiểu phương Tây.

5. Cha mẹ cần lưu ý gì để đảm bảo an toàn cho con?

Bếp ăn bán trú tại Việt Nam thường nấu chung khẩu phần lớn (ví dụ: nước dùng canh tôm, canh cua). Nguy cơ nhiễm chéo dị nguyên là rất cao. Do đó, cha mẹ cần:

Báo cáo chi tiết với Ban Giám hiệu, y tế trường học và giáo viên chủ nhiệm về tình trạng của con (có thể bằng thẻ ghi nhớ hoặc thường xuyên nhắc lại với nhà trường, các giáo viên).
Cần hỏi kỹ để đảm bảo phòng y tế của nhà trường luôn có sẵn hộp thuốc chống sốc phản vệ theo quy định của Bộ Y tế và nhân viên y tế học đường nên biết cách xử trí kịp thời.
Chủ động chuẩn bị hộp cơm riêng: Nếu con bị dị ứng nặng với hải sản hoặc nước hầm xương/thịt bò (các nguyên liệu nền rất hay dùng ở bếp ăn trường học), cha mẹ nên tự chuẩn bị cơm trưa cho con mang theo.
Đối với trẻ có tiền sử dị ứng thức ăn phức tạp, nặng cần dạy con tránh loại thức ăn đó và hạn chế ăn chung đồ ăn với bạn. 
Dạy con cách báo ngay cho cô giáo nếu bỗng nhiên thấy: sẩn ngứa, ngứa họng, đau bụng hay khó thở sau khi ăn.