Tri thức hóa nông dân - đòi hỏi phát triển trong kỷ nguyên mới

Ngày 28-5, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức tọa đàm với chủ đề “Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình”. Đây là sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động hướng đến Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.

Các đại biểu tham dự tọa đàm. Ảnh: Tùng Nguyễn.

Nỗi lo nông dân… “ly nông”

Sau 40 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đã tạo nên những bước chuyển mạnh mẽ. Từ một quốc gia thiếu lương thực trở thành một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản của thế giới.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản và thủy sản đã vượt mốc 70 tỷ USD, ghi dấu những đóng góp bền bỉ của hàng triệu nông dân trên đồng ruộng, trang trại và ngư trường.

Chia sẻ tại tọa đàm, GS.TS Phạm Hồng Tung (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, từ “Khoán 100” đến “Khoán 10”, những chính sách đổi mới đã giải được bài toán nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong giai đoạn khó khăn nhất.

“Từ một đất nước đứng bên bờ nạn đói, Việt Nam trở thành top 3 nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Đó là kỳ tích mà giai cấp nông dân Việt Nam đã góp phần tạo nên…”, GS.TS Phạm Hồng Tung nói.

Cũng theo GS.TS Phạm Hồng Tung, nông nghiệp hiện nay lại đang đứng trước một bài toán mới, đó là sinh kế của người nông dân. Nhiều lao động nông thôn rời bỏ đồng ruộng vì thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thấp và thiếu ổn định.

Đánh giá về vai trò của nông dân trong sự phát triển của ngành nông nghiệp, ông Phùng Đức Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, thành tựu của nông nghiệp Việt Nam hôm nay gắn liền với sự cần cù, sáng tạo và khả năng thích ứng rất nhanh của người nông dân.

Nông dân hiện nay đã từng bước tiếp cận chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, quá trình này cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn để người nông dân thực sự trở thành chủ thể của nền nông nghiệp hiện đại.

Cùng với các chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Hội Nông dân Việt Nam tiếp tục giữ vai trò cầu nối quan trọng giữa nông dân với cơ chế chính sách, nguồn vốn, khoa học công nghệ và các chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất.

Nông dân trong kỷ nguyên mới cần có kiến thức. Ảnh: Tùng Nguyễn.

Làm gì để giải bài toán tam nông?

Để giải bài toán nông nghiệp - nông dân - nông thôn trong giai đoạn mới, theo các đại biểu tham dự tọa đàm, Việt Nam cần tập trung vào 4 vấn đề lớn. GS.TS Phạm Hồng Tung cho rằng, trước hết cần thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ để nâng tầm sản xuất nông nghiệp, đưa công nghệ thực sự đi vào đồng ruộng và đời sống nông dân.

Bên cạnh đó, cần giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn và thích ứng với biến đổi khí hậu, bởi thiên tai và suy thoái môi trường đang đe dọa trực tiếp sinh kế của người dân.

Đổi mới tư duy sản xuất theo hướng toàn cầu cũng là bài toán đặt ra đối với người nông dân. Bởi mô hình sản xuất nhỏ lẻ khó đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng hiện đại. Việc tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp lớn để nâng cao năng lực cạnh tranh là rất cần thiết.

Không chỉ là câu chuyện kinh tế, nhiều ý kiến tại tọa đàm cũng nhấn mạnh yêu cầu giữ gìn bản sắc văn hóa nông thôn trong quá trình hiện đại hóa. Thiếu tướng Hoàng Kiền, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Tư lệnh binh chủng Công binh đã dành nhiều tâm huyết xây dựng “Bảo tàng Đồng quê” nhằm lưu giữ các nông cụ, nhà cổ và hình ảnh đời sống nông thôn truyền thống.

Theo Thiếu tướng Hoàng Kiền, gìn giữ văn hóa làng quê cũng là một phần quan trọng trong xây dựng nông thôn mới và phát triển bền vững. Nông dân luôn là lực lượng nòng cốt trong nhiều giai đoạn lịch sử. Khi nông thôn ổn định thì đất nước mới có điều kiện phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm nhấn mạnh, sau 40 năm đổi mới, người nông dân cần tiếp tục phát huy vai trò chủ thể, trung tâm trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Và muốn làm chủ thì trước hết phải có kiến thức.

Không chỉ cần kiến thức sản xuất mà nông dân còn phải am hiểu chuyển đổi số, thị trường, quản trị, khoa học công nghệ và kinh doanh. Đồng thời, cần thay đổi tư duy sản xuất theo hướng liên kết, hợp tác, phát triển bền vững và có trách nhiệm với cộng đồng, sức khỏe người tiêu dùng.

Cũng theo bà Bùi Thị Thơm, đối với tổ chức Hội Nông dân các cấp, mục tiêu xuyên suốt trong giai đoạn tới là tiếp tục đồng hành, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người nông dân.

“Hội Nông dân các cấp sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, doanh nghiệp, nhà khoa học để phát huy vai trò cầu nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững...”, bà Bùi Thị Thơm khẳng định.