Trí tuệ nhân tạo Trung Quốc ép Mỹ vào cuộc đua về giá

Trung Quốc có hàng loạt mô hình AI giá rẻ

Tại Trung Quốc, Zhipu - tập đoàn AI đình đám nhất quốc gia này và được xem là đối trọng lớn nhất của OpenAI - đang tung ra các gói truy cập mô hình ngôn ngữ lớn với mức giá chỉ khoảng 3 USD mỗi tháng. Khi đặt lên bàn cân với con số 20 USD mỗi tháng tùy cấp độ từ các đối thủ Mỹ, cùng những hợp đồng doanh nghiệp lên tới hàng triệu USD mỗi năm, động thái của Zhipu không đơn thuần là một chiến lược thu hút người dùng, mà thực sự là phát súng mở màn cho một cuộc chiến dìm giá khốc liệt trên quy mô toàn cầu.

Sự chênh lệch định giá và những bước tiến công nghệ âm thầm

Khoảng cách giữa Zhipu và các đối thủ Mỹ không chỉ dừng lại ở giá bán sản phẩm mà còn thể hiện rõ nét trên thị trường tài chính. Kể từ khi chính thức niêm yết tại Hong Kong vào tháng 1 năm nay, cổ phiếu của Knowledge Atlas Technology Joint Stock, công ty mẹ của Zhipu AI, đã chứng kiến mức tăng trưởng ấn tượng 300%. Dù vậy, ngay cả sau đợt tăng giá rực rỡ đó, giá trị vốn hóa thị trường của Zhipu hiện đạt 29 tỉ USD, một con số vô cùng nhỏ bé nếu so với các gã khổng lồ AI của Mỹ. Trên thị trường tư nhân, OpenAI hiện được định giá lên tới 500 tỉ USD, trong khi Anthropic cũng chạm mốc 350 tỉ USD trong vòng gọi vốn gần nhất.

Thị trường tài chính toàn cầu dường như đang mặc định một kịch bản rằng các tập đoàn AI của Mỹ sẽ duy trì quyền kiểm soát tuyệt đối đối với doanh thu AI toàn cầu, thống trị các phân khúc có tỷ suất lợi nhuận cao nhất và người dùng sẽ tiếp tục ngoan ngoãn chấp nhận các mức giá đắt đỏ.

Tất nhiên, có những lý do hoàn toàn hợp lý để các nhà phát triển AI Mỹ thu hút được mức định giá khổng lồ như vậy. Họ sở hữu nền tảng doanh thu hiện có lớn hơn nhiều so với các công ty cùng ngành tại Trung Quốc, hưởng lợi từ các mối quan hệ doanh nghiệp lâu năm và khả năng tiếp cận nguồn vốn cực kỳ dễ dàng. Cả OpenAI và Anthropic đều được hậu thuẫn bởi các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn nhất nước Mỹ, mang lại cho họ lợi thế tuyệt đối về quy mô.

Các yếu tố địa chính trị cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Những lo ngại về an ninh dữ liệu và sự giám sát khắt khe từ các cơ quan quản lý gần như chắc chắn sẽ hạn chế việc sử dụng các mô hình AI của Trung Quốc tại Mỹ và một phần châu Âu, đặc biệt là đối với các hệ thống phục vụ công việc của chính phủ. Rào cản này giúp các nhà cung cấp Mỹ bảo vệ vững chắc quyền định giá tại một số thị trường trọng điểm.

Thế nhưng, khoảng cách công nghệ giữa các mô hình AI của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp với tốc độ chóng mặt. Trên các bài kiểm tra tiêu chuẩn của ngành, những mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu của Trung Quốc hiện hoạt động với hiệu suất bám sát các đối thủ Mỹ trong các tác vụ suy luận, lập trình và kiến thức tổng quát.

Theo Chỉ số AI năm 2025 của Đại học Stanford, trong các lĩnh vực phức tạp như giải quyết vấn đề toán học, khoảng cách này đã được rút ngắn xuống chỉ còn mức chênh lệch phần trăm ở con số thấp có một chữ số. Nền kinh tế tỷ dân cũng đang đóng góp một phần khổng lồ vào sản lượng nghiên cứu AI toàn cầu cùng hàng loạt các bài báo về học máy được trích dẫn rộng rãi.

Rào cản lớn nhất đối với tham vọng AI của Trung Quốc vốn luôn được cho là khả năng tiếp cận các loại chip tiên tiến, cùng với hoài nghi về việc liệu họ có thể tạo ra một giải pháp thay thế nội địa khả thi để vượt qua các lệnh hạn chế xuất khẩu của Mỹ hay không. Zhipu đã có câu trả lời khi tiến hành đào tạo các mô hình của mình trên chip Ascend AI của Huawei.

Mặc dù bộ vi xử lý của Huawei chưa thể sánh ngang với hiệu suất cực đỉnh từ những con chip mới nhất của Nvidia, nhưng việc đưa vào sử dụng thực tế cho thấy các biện pháp hạn chế xuất khẩu đã không thể triệt tiêu khả năng xây dựng các đối thủ xứng tầm của Trung Quốc. Sự thiếu hụt về sức mạnh tính toán thô hoàn toàn có thể được bù đắp bằng những cải tiến vượt bậc trong thiết kế chip và phần mềm.

Khi mức giá rẻ thay đổi luật chơi toàn cầu

Một khi công nghệ cốt lõi không còn là rào cản mang tính quyết định, trọng tâm của cuộc cạnh tranh sẽ ngay lập tức chuyển dịch sang vấn đề giá cả. Bức tranh định giá hiện tại cho thấy một sự chênh lệch đáng kinh ngạc. OpenAI hiện đang tính phí các nhà phát triển sử dụng mô hình GPT-5.2 hàng đầu của mình ở mức khoảng 1,75 USD cho mỗi triệu token đầu vào và 14 USD cho mỗi triệu token đầu ra.

Để đối trọng, trên nền tảng nhà phát triển nội địa của Zhipu, mô hình ngôn ngữ flagship mới nhất GLM-5 được định giá chỉ ở mức 0,58 USD cho mỗi triệu token đầu vào và 2,60 USD cho mỗi triệu token đầu ra. Sự khác biệt này đặc biệt gây choáng váng ở mức giá đầu ra, nơi Zhipu đang định giá thấp hơn hầu hết mọi mô hình hàng đầu của Mỹ.

Ngay cả ở những thị trường nơi các công ty AI Mỹ đang được hưởng lợi thế tuyệt đối về nhận diện thương hiệu và mạng lưới phân phối, một khoảng cách quá lớn về giá cả được duy trì trong thời gian dài hoàn toàn có khả năng làm thay đổi hành vi của người tiêu dùng. Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng len lỏi sâu và trở thành một phần không thể thiếu trong công việc hàng ngày, yếu tố chi phí sẽ trở thành ưu tiên hàng đầu đối với hàng triệu sinh viên, các nhà phát triển độc lập, các doanh nghiệp nhỏ và những công ty khởi nghiệp luôn phải thắt chặt ngân sách.

Điều này dẫn đến một hệ quả là mức định giá hiện tại của Zhipu có thể đang phản ánh một góc nhìn quá bi quan từ giới đầu tư. Theo dự báo của Counterpoint Research, chỉ riêng chi tiêu của người tiêu dùng toàn cầu cho AI tạo sinh sẽ đạt mức xấp xỉ 700 tỉ USD vào năm 2030, chưa tính đến nguồn doanh thu khổng lồ từ cơ sở hạ tầng đám mây và khách hàng doanh nghiệp lớn.

Nếu các thị trường cởi mở hơn với các nhà cung cấp AI Trung Quốc chiếm khoảng một phần ba nhu cầu này, và Zhipu chỉ cần nắm giữ 10% thị phần trong đó, doanh thu của họ sẽ dễ dàng vượt mốc 23 tỉ USD vào cuối thập kỷ. Ngay cả khi áp dụng các hệ số nhân doanh thu và tỷ lệ chiết khấu thận trọng nhất, con số này cũng đủ sức hỗ trợ cho một mức định giá cao hơn rất nhiều so với hiện tại.

Phần lớn sự lạc quan đang chống đỡ cho giá cổ phiếu của các công ty AI tại Mỹ dựa trên một giả định rằng người dùng sẽ không ngừng chi trả nhiều tiền hơn để đổi lấy những cải thiện hiệu suất dù là nhỏ nhất. Nhưng thực tế thị trường công nghệ luôn khắc nghiệt hơn thế. Khi sự khác biệt về năng lực cốt lõi giữa các mô hình ngày càng thu hẹp, cái giá của trí tuệ nhân tạo trong tương lai gần rất có thể sẽ được quyết định bởi chính mô hình rẻ nhất nhưng vẫn hoạt động đủ tốt để đáp ứng nhu cầu.

Bùi Tú