Triển vọng từ giống sắn kháng bệnh khảm lá

Năng suất vượt trội

Những ngày này, gia đình bà Nguyễn Thị Cảnh ở thôn Tân Mỹ, phường Quảng Trị khẩn trương thu hoạch diện tích trồng giống sắn HN1 theo mô hình của Trung tâm Khuyến nông (KN) tỉnh. Nhìn từng gốc sắn được nhổ lên với nhiều củ to, khá đều, bà Cảnh không giấu được sự phấn khởi.

Bà Cảnh cho biết, gia đình bà có 2 sào trồng sắn giống KM94, nhưng trong 3-4 năm trở lại đây giống sắn này thường xuyên bị bệnh khảm lá, sinh trưởng còi cọc, lá xoăn, củ ít và nhỏ. Sản lượng thu hoạch chỉ đạt khoảng 1,5 tấn trên toàn bộ diện tích. Năm nay, được sự hỗ trợ của Trung tâm KN tỉnh, bà chuyển toàn bộ diện tích sang trồng giống sắn HN1.

Bà Nguyễn Thị Cảnh phấn khởi với năng suất của giống sắn HN1 trên ruộng gia đình - Ảnh: L.A

Sau khoảng 8 tháng trồng, bên cạnh việc cây phát triển khá đồng đều, khỏe, bộ lá xanh, điều khiến bà Cảnh bất ngờ hơn cả là lượng củ dưới mỗi gốc. Qua thu hoạch thực tế, 1 sào sắn cho trên 2 tấn củ tươi, tương đương năng suất khoảng 40 tấn/ha. Với giá thương lái đang thu mua khoảng 2.700 đồng/kg, mỗi sào có thể mang lại nguồn thu trên 5 triệu đồng.

“Trước giờ, gia đình trồng nhiều giống sắn nhưng chưa thấy giống nào cho năng suất cao như HN1. Khi thu hoạch thấy gốc nào cũng có rất nhiều củ, củ lại to và khá đều”, bà Cảnh nói.

Niềm vui của bà Cảnh cũng là cảm nhận chung của nhiều hộ tham gia mô hình tại thôn Tân Mỹ. So với giống sắn KM94, giống sắn HN1 cho thấy sự khác biệt khá rõ về sức sinh trưởng, bộ lá và số lượng củ. Đặc biệt, trong suốt quá trình sinh trưởng đến thời điểm thu hoạch, diện tích trồng giống sắn HN1 chưa ghi nhận triệu chứng bệnh khảm lá. Trong khi đó, giống sắn KM94 trồng đối chứng tại cùng địa điểm đều bị nhiễm bệnh khảm lá, cây sinh trưởng chậm, ảnh hưởng đến năng suất.

Ông Nguyễn Châu, một trong những hộ tham gia mô hình cho biết, những vụ trước, giống sắn KM94 bị bệnh khảm lá làm cây phát triển chậm, bộ lá biến dạng. Dù tích cực đầu tư chăm sóc nhưng năng suất cuối vụ cũng chỉ đạt khoảng 7-8 tạ/sào.

Vụ này, cùng với sử dụng giống sắn HN1, gia đình ông thực hiện việc trồng, chăm sóc theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông. Đến thời điểm này, cây vẫn giữ được bộ lá xanh, thân khỏe. Cây cho khá nhiều củ và kích cỡ củ khá đều. Dự kiến năng suất có thể đạt hơn 2 tấn/sào.

“Với giá thu mua của thương lái hiện khoảng 2.700-3.000 đồng/kg thì 2 sào sắn này mang lại cho gia đình tôi trên 10 triệu đồng. Tôi sẽ giữ lại hom giống sắn này để trồng trong những vụ sau”, ông Châu chia sẻ.

Kiểm tra thực tế cho thấy giống sắn HN1 tại mô hình có số lượng củ khá nhiều, kích thước tương đối đồng đều - Ảnh: L.A

Chị Trần Thị Thúy, cán bộ kỹ thuật Trung tâm KN tỉnh cho biết, mô hình thâm canh giống sắn kháng bệnh khảm lá HN1 tại thôn Tân Mỹ được triển khai trên diện tích 3ha với 27 hộ tham gia. Đây là giống sắn được Viện Di truyền nông nghiệp công bố lưu hành từ năm 2021, có thời gian sinh trưởng khoảng 10 tháng, năng suất củ tươi trung bình hơn 30 tấn/ha, hàm lượng tinh bột từ 26-28%.

Tham gia mô hình, các hộ được hỗ trợ 50% giống, vật tư phân bón và được hướng dẫn từ khâu làm đất, lựa chọn hom giống đến mật độ trồng, thời điểm bón phân, cách chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Qua theo dõi, giống HN1 có tỉ lệ mọc mầm đạt 85%, cây sinh trưởng khá tốt, thân khỏe, ruộng tương đối đồng đều. Đặc biệt, đến thời điểm thu hoạch, mô hình chưa ghi nhận triệu chứng bệnh khảm lá, trong khi giống KM94 đối chứng tại khu vực đã bị nhiễm bệnh, lá xoắn, cây phát triển chậm.

Kết quả thu hoạch thực tế cho thấy HN1 có tiềm năng năng suất khá cao, dù mới trồng khoảng 8 tháng, năng suất tại mô hình đã đạt khoảng 40 tấn/ha. Với giá thu mua của thương lái từ khoảng 2.700-3.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, mô hình cho lợi nhuận khoảng 64-76 triệu đồng/ha. Nếu tận dụng hom giống để cung cấp cho nhu cầu nhân rộng, người trồng có thể thu nhập thêm khoảng 10 triệu đồng. Trong khi đó, giống sắn KM94 trồng đối chứng chỉ cho lợi nhuận gần 8 triệu đồng.

Tiềm năng nhân rộng

Theo chị Trần Thị Thúy, giống sắn HN1 có thời gian sinh trưởng khoảng 10-11 tháng. Tuy nhiên, do khu vực thực hiện mô hình có nguy cơ ngập lụt nên người dân phải thu hoạch sớm, khi cây mới khoảng 8 tháng tuổi. Dù vậy, năng suất vẫn đạt khoảng 40 tấn/ha, cho thấy tiềm năng khá rõ của giống sắn này. Nếu được duy trì đúng thời gian sinh trưởng, trong điều kiện thời tiết thuận lợi, năng suất có thể đạt khoảng 45-50 tấn/ha.

Không chỉ tăng năng suất, việc kéo dài thời gian sinh trưởng còn giúp củ tiếp tục tích lũy tinh bột, nâng chất lượng sản phẩm. Khi hàm lượng tinh bột cao hơn, giá thu mua có thể tăng từ mức hiện nay lên khoảng 3.000-3.500 đồng/kg, qua đó nâng thêm hiệu quả kinh tế cho người trồng.

Mô hình thâm canh giống sắn HN1 tại thôn Tân Mỹ cho năng suất khoảng 33 tấn/ha - Ảnh: L.A

Phó Giám đốc Trung tâm KN tỉnh Phan Ngọc Đồng thông tin, toàn tỉnh hiện có gần 20.000ha sắn, trong đó khoảng 2.800ha bị bệnh khảm lá. Bệnh lây lan chủ yếu qua hom giống nhiễm bệnh và bọ phấn trắng, vì vậy việc tiếp tục sử dụng hom từ những ruộng đã nhiễm bệnh sẽ khiến nguồn bệnh lưu tồn và phát tán sang vụ sau.

Trước thực tế đó, vụ đông-xuân 2025-2026, Trung tâm KN tỉnh đã triển khai mô hình thâm canh giống sắn kháng bệnh khảm lá HN1 trên tổng diện tích 10ha, trong đó 3ha tại phường Quảng Trị và 7ha tại xã Nam Trạch. Kết quả thực tế từ mô hình cho thấy, giống sắn HN1 không chỉ có khả năng chống chịu bệnh khảm lá mà còn sinh trưởng tốt, năng suất thu hoạch vượt trội hơn giống đối chứng.

Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Trị Nguyễn Đức Quang cho biết, sắn là cây trồng quen thuộc, phù hợp với nhiều diện tích đất của địa phương. Tuy nhiên, những năm gần đây, bệnh khảm lá xuất hiện trên giống KM94 khiến cây sinh trưởng kém, năng suất giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân. Do vậy, kết quả bước đầu của mô hình đã tạo thêm lựa chọn cho những hộ đang có nhu cầu chuyển đổi giống.

“Thông qua mô hình cho thấy HN1 là giống sắn có triển vọng, phù hợp để địa phương tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân đưa vào sản xuất trên những diện tích có điều kiện tương tự”, ông Quang khẳng định.

Để phát huy hết tiềm năng của giống sắn HN1, người dân cần lựa chọn chân đất phù hợp, sử dụng hom giống khỏe, áp dụng đúng quy trình thâm canh và lựa chọn chân đất có khả năng thoát nước tốt. Những vùng thấp trũng cần chủ động tiêu úng khi có mưa lớn để tránh ảnh hưởng đến bộ rễ và chất lượng củ.

“Hiện tại đơn vị đang phối hợp với người dân thu hoạch diện tích sắn tại các điểm thực hiện mô hình nhằm đánh giá chính xác năng suất, hàm lượng tinh bột và hiệu quả kinh tế. Đồng thời, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, xây dựng nguồn hom giống sạch bệnh để từng bước nhân rộng mô hình tại những vùng sản xuất phù hợp, góp phần hạn chế thiệt hại do bệnh khảm lá và nâng cao hiệu quả sản xuất”, Phó Giám đốc Trung tâm KN tỉnh Phan Ngọc Đồng cho biết thêm.