Trung Đông căng thẳng trước bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ

Tính toán quân sự trước những biến động chính trị

Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 31-10 yêu cầu quân đội sẵn sàng đáp trả ngay lập tức mọi cuộc tấn công từ Mỹ và Israel, không giới hạn phạm vi địa lý. Ông cũng chỉ đạo cập nhật danh sách mục tiêu, bao gồm các tài sản kinh tế và phi kinh tế của hai nước, trong bối cảnh Tehran lo ngại chiến sự có thể tái diễn sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3-11.

Căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel tiếp tục làm gia tăng lo ngại về nguy cơ xung đột mới tại Trung Đông. Ảnh: Reuters

Hãng thông tấn Tasnim của Iran nhận định tuyên bố này cho thấy Tehran đang chuyển từ tư duy chiến tranh khu vực sang phương án đối đầu có phạm vi rộng hơn. Theo các chuyên gia, Iran ngày càng sẵn sàng chấp nhận rủi ro, thay vì duy trì chính sách "kiên nhẫn chiến lược" như trước.

Tại Israel, cuộc bầu cử Quốc hội vừa qua không mang lại đa số cho liên minh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu hay phe đối lập do Gadi Eisenkot, cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, và lãnh đạo đảng trung dung Yashar dẫn dắt. Kết quả này có thể kéo dài quá trình thành lập chính phủ mới, khiến chính sách an ninh của Israel thêm khó đoán.

Iran được cho là muốn ông Netanyahu rời quyền lực, song giới phân tích nhận định việc thay đổi lãnh đạo khó làm chuyển biến căn bản chính sách của Israel đối với Tehran. Ngay cả khi chính phủ mới lựa chọn các hoạt động bí mật thay cho đối đầu quân sự trực diện, Iran vẫn có thể đáp trả bằng vũ lực.

Tại Mỹ, Đảng Dân chủ có cơ hội giành lại quyền kiểm soát ít nhất một viện của Quốc hội. Tehran dường như cho rằng sức ép từ giá nhiên liệu tăng cao và những khó khăn của Đảng Cộng hòa trước bầu cử sẽ thúc đẩy Tổng thống Donald Trump tìm kiếm thỏa thuận, qua đó tạo thêm lợi thế đàm phán cho Iran.

Theo truyền thông Mỹ, chính quyền Tổng thống Trump đã xem xét các kế hoạch tấn công mới nhằm vào Iran. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định Washington chưa quyết định nối lại không kích và vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao.

Trước nguy cơ chiến sự tái diễn, Tướng Ali Abdollahi, người đứng đầu Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Iran, cảnh báo quân đội nước này có thể chủ động hành động khi phát hiện dấu hiệu chuẩn bị tấn công từ đối phương. Lập trường này làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm khi cả hai bên đều duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

Ngoại giao tìm lối thoát giữa những bất đồng

Ngày 30-10, một phái đoàn Qatar đến Tehran để thảo luận với giới chức Iran. Một ngày sau, Ngoại trưởng Abbas Araghchi xác nhận các nhà ngoại giao nước này đang tiếp xúc với những bên trung gian tại Doha nhằm tìm kiếm thỏa thuận với Washington.

Trước đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gửi thư tới quan chức an ninh cấp cao Iran Mohsen Rezaei, đề xuất nối lại đàm phán hòa bình toàn diện. Ông Araghchi đánh giá đây là bước đi tích cực, nhưng những bất đồng cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

Iran ưu tiên thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, yêu cầu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa, khôi phục các cơ chế miễn trừ trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ và giải phóng tài sản bị đóng băng. Theo Ngoại trưởng Araghchi, các bên đang thảo luận phương án rút ngắn thời gian mở lại tuyến hàng hải chiến lược này từ bảy ngày xuống hai ngày.

Trong khi đó, Washington muốn Iran đưa ra những cam kết cụ thể về chương trình hạt nhân. Hai bên cũng chưa thống nhất về hoạt động giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và các vấn đề an ninh khu vực.

Lo ngại trở thành mục tiêu trả đũa nếu xung đột Mỹ - Iran tái diễn, các nước vùng Vịnh đang tăng cường nỗ lực ngoại giao. Ngày 26-10, Bộ trưởng Quốc phòng Ả rập Saudi Khalid bin Salman đến Tehran cùng các đại diện cấp cao của Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Ả rập Saudi được cho là đã đề cập khả năng thúc đẩy thỏa thuận an ninh khu vực nếu Iran chấp nhận nhượng bộ để đạt thỏa thuận với Mỹ, đồng thời cảnh báo đáp trả nếu các cuộc tấn công nhằm vào các nước vùng Vịnh tiếp diễn.