Trung Quốc tăng tốc số hóa quản lý, xây dựng mạng lưới hạ tầng nước lớn nhất thế giới

Hình ảnh Nhị sông Tứ hồ thuộc quận Tương Sơn, thành phố Quế Lâm, Trung Quốc. Ảnh: Công Tuyên - PV TTXVN tại Trung Quốc

Theo trang Global Times, thông tin được Bộ Thủy lợi Trung Quốc công bố đúng dịp Ngày nước Thế giới (World Water Day) lần thứ 34. Trung Quốc đã thiết lập mạng lưới hạ tầng tài nguyên nước được đánh giá là lớn nhất và toàn diện nhất thế giới, với phạm vi bao phủ lên tới 80,3% diện tích lãnh thổ, đóng vai trò trụ cột trong điều tiết nguồn nước, kiểm soát lũ và bảo vệ hệ sinh thái.

Theo đó, hệ thống này không chỉ phản ánh quy mô đầu tư lớn mà còn cho thấy cách tiếp cận ngày càng mang tính chiến lược của Trung Quốc đối với an ninh nguồn nước trong tiến trình hiện đại hóa.

Bao phủ cả đô thị và nông thôn

Trong lĩnh vực cấp nước nông thôn, Trung Quốc đã hoàn thành 82.900 công trình, giúp cải thiện khả năng tiếp cận nước sạch cho khoảng 495 triệu người dân. Tỷ lệ sử dụng nước máy tại khu vực nông thôn hiện đạt 96%, trong khi các hệ thống cấp nước quy mô lớn phục vụ tới 71% dân số nông thôn.

Song song đó, hệ thống công trình thủy lợi của nước này cũng ghi nhận những con số kỷ lục. Cả nước hiện có khoảng 95.000 hồ chứa và đập nước, với tổng dung tích vượt 1.000 tỷ m³. Điều này đưa Trung Quốc trở thành quốc gia có số lượng hồ chứa lớn nhất, nhiều đập cao nhất và đa dạng nhất về loại hình đập trên thế giới.

Đáng chú ý, dù quy mô nền kinh tế và sản lượng nông nghiệp liên tục tăng, tổng lượng nước tiêu thụ hàng năm của Trung Quốc vẫn được duy trì dưới ngưỡng 610 tỷ m³. Điều này cho thấy hiệu quả sử dụng nước ngày càng được cải thiện, thay vì phụ thuộc vào khai thác tài nguyên.

Chính sách tài nguyên nước của Trung Quốc đã chuyển từ thế bị động ứng phó với tình trạng khan hiếm sang cách tiếp cận chủ động, coi bảo đảm an ninh nguồn nước là ưu tiên chiến lược dài hạn.

Áp lực tài nguyên thúc đẩy chuyển đổi số

Trung Quốc hiện đối mặt với thách thức lớn khi chiếm khoảng 21% dân số toàn cầu nhưng chỉ sở hữu 6% nguồn nước ngọt. Quá trình đô thị hóa nhanh, nhu cầu sản xuất tăng cao cùng tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm đã khiến bài toán an ninh nước trở nên cấp bách.

Tuy nhiên, thay vì chỉ mở rộng quy mô công trình, Trung Quốc đang chuyển hướng sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu.

Theo phân tích của Swissnex, công nghệ “song sinh số” đang đóng vai trò cốt lõi trong chiến lược này. Đây là các mô hình số tái hiện hệ thống nước ngoài thực tế, được cập nhật liên tục bằng dữ liệu từ cảm biến, vệ tinh, radar và thiết bị IoT.

Nhờ đó, nhà quản lý có thể mô phỏng các kịch bản vận hành, dự báo rủi ro và đưa ra quyết định chính xác mà không cần thử nghiệm thực địa. Công nghệ này giúp chuyển từ quản lý bị động sang chủ động, đặc biệt trong các tình huống thiên tai như lũ lụt.

Kết nối liên vùng, đảm bảo an ninh lương thực

Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc hình thành mạng lưới nước quốc gia kết nối giữa các vùng miền, đặc biệt là công trình Dự án dẫn nước Nam - Bắc. Tính đến nay, hơn 87 tỷ m³ nước đã được chuyển từ miền Nam ra miền Bắc thông qua các tuyến phía Đông và Trung, mang lại lợi ích cho khoảng 195 triệu người.

Trong giai đoạn lần thứ 14 của kế hoạch 5 năm (2021-2025), Trung Quốc đã bổ sung thêm hơn 3,53 triệu ha đất nông nghiệp được tưới tiêu. Đến cuối năm 2025, cả nước có 6.924 khu tưới tiêu quy mô vừa và lớn, với tổng diện tích đất được tưới vượt 72,6 triệu ha.

Sản lượng lương thực từ các vùng có tưới tiêu hiện chiếm hơn 80% tổng sản lượng cả nước, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu gia tăng.

Phục hồi hệ sinh thái và đa dạng sinh học

Theo Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc, bên cạnh phát triển hạ tầng, Trung Quốc cũng đẩy mạnh phục hồi môi trường nước. Từ năm 2022, nước này đã lựa chọn 88 sông và hồ trên toàn quốc để triển khai chương trình phục hồi sinh thái, với các kế hoạch quản lý riêng biệt cho từng khu vực.

Kết quả bước đầu cho thấy nhiều con sông từng cạn nước đã chảy trở lại, trong khi các hồ bị thu hẹp dần được khôi phục. Hệ sinh thái thủy sinh cũng có dấu hiệu cải thiện rõ rệt.

Tại lưu vực Trường Giang - sông dài nhất châu Á và thứ ba thế giới, các thí nghiệm điều tiết sinh thái đã được thực hiện liên tục trong 15 năm nhằm thúc đẩy quá trình sinh sản tự nhiên của cá tại hồ chứa Đập Tam Hiệp. Kết hợp với lệnh cấm đánh bắt kéo dài 10 năm và các biện pháp kiểm soát ô nhiễm, môi trường nước tại đây đã được cải thiện đáng kể.

Số hóa toàn diện

Một bước tiến đáng chú ý là việc Trung Quốc số hóa khoảng 26 triệu vật thể thủy văn bao gồm nước, bao gồm sông, hồ và các công trình thủy lợi. Dữ liệu được thu thập thông qua vệ tinh, radar và các trạm quan trắc, tạo thành hệ thống “bản sao số” đóng vai trò như trung tâm điều hành thông minh.

Hệ thống này tích hợp dữ liệu thời gian thực với các mô hình thủy văn, cung cấp các chức năng quan trọng như dự báo, cảnh báo sớm, mô phỏng và lập phương án ứng phó. Trong những năm gần đây, nó đã phát huy hiệu quả trong kiểm soát lũ tại lưu vực Hải Hà, đảm bảo cấp nước ở hồ Thái Hồ, cũng như vận hành tuyến trung tâm của dự án chuyển nước Nam - Bắc trong mùa băng giá.

Trong thời gian tới, Trung Quốc đặt mục tiêu tiếp tục nâng cấp hệ thống này theo hướng thông minh và số hóa hoàn toàn, nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước tại các khu vực trọng điểm như vùng Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc, đồng bằng sông Trường Giang và khu vực Vịnh Lớn Quảng Đông - Hong Kong - Macau.

Với sự kết hợp giữa hạ tầng quy mô lớn và chuyển đổi số, Trung Quốc đang từng bước xây dựng hệ thống quản lý nước hiện đại, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và an ninh tài nguyên trong dài hạn.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc