Trung Quốc thúc đẩy năng lượng tái tạo, Mỹ vẫn dựa vào than đá

Sản xuất pin mặt trời ở Trung Quốc. (Ảnh: AFP)

Không gì xa sự thật hơn

Thực tế, Trung Quốc đã bổ sung lượng công suất điện gió và điện mặt trời kỷ lục trong năm 2025. Và theo một số tính toán, nước này thậm chí có thể đã đạt đỉnh phát thải CO2 - sớm hơn nhiều so với lộ trình dự kiến.

Quốc gia châu Á rộng lớn này cũng cung cấp phần lớn công nghệ sạch mà thế giới cần cho quá trình chuyển dịch năng lượng - khai thác hơn 80% tấm pin mặt trời, 60% turbine gió và 75% xe điện cùng pin.

“Về kinh tế và công nghiệp, Mỹ đã bị bỏ lại phía sau, và do cách tiếp cận rất thù địch của chính quyền hiện nay đối với quá trình khử carbon, Mỹ sẽ còn tụt lại xa hơn”, ông Li Shuo, Giám đốc China Climate Hub thuộc Asia Society Policy Institute, nói với DW.

Ông nói thêm rằng bằng việc “rút lui một cách liều lĩnh khỏi nhiều diễn đàn quốc tế liên quan đến khí hậu và năng lượng”, Mỹ đang từ bỏ ảnh hưởng chính trị của mình.

Chính quyền ông Trump đã ngừng tham gia và tài trợ cho 66 tổ chức quốc tế mà họ cho là đi ngược lại lợi ích quốc gia, an ninh, thịnh vượng kinh tế hoặc chủ quyền của đất nước.

“Chính quyền này đã quay lưng với khoa học mà cả thế giới thừa nhận”, ông David M. Hart, chuyên gia cấp cao về khí hậu và năng lượng tại Council on Foreign Relations, nói với DW. “Đó là một quyết định sai lầm và sẽ gây tổn hại cho Mỹ về lâu dài”, ông nói thêm.

Liệu Trung Quốc có thể trở thành tiếng nói dẫn dắt trong hành động khí hậu?

Dù đã lắp đặt công suất điện mặt trời nhiều hơn phần còn lại của thế giới cộng lại, Trung Quốc dường như không chủ động tìm kiếm vai trò lãnh đạo về khí hậu.

“Phong cách và triết lý của họ là nói ít, làm nhiều - và điều đó thực sự mang lại lợi thế”, ông Li cho biết. “Họ không muốn hứa quá nhiều, đặc biệt trên bình diện quốc tế. Những gì đã hứa, họ muốn chắc chắn tuyệt đối có thể thực hiện”, ông bổ sung.

Tuy nhiên, dù mở rộng năng lượng tái tạo, Trung Quốc vẫn đầu tư mạnh vào than đá.

Theo phân tích của Ember, chiến lược đang thay đổi: Thay vì dùng các nhà máy nhiệt điện than làm nguồn cung nền, nước này chuyển sang sử dụng than như nguồn điện linh hoạt.

Các công nghệ sạch như lưu trữ năng lượng bằng pin mang lại độ linh hoạt cao hơn nhiều so với than, và ông Li cho biết công suất pin mà Trung Quốc bổ sung đã đủ để cân bằng các biến động trên lưới điện.

Ngoài việc tự cắt giảm phát thải trong nước, ông David M. Hart cho rằng Trung Quốc còn giúp giảm phát thải ở các quốc gia khác.

“Đây có thể là một cách thú vị để họ xây dựng vị thế lãnh đạo, rằng: Được rồi, đất nước chúng tôi đang tiến với tốc độ như vậy, nhưng chúng tôi cũng đang giúp nhiều quốc gia khác tiến nhanh hơn”, ông bổ sung.

Về phía mình, Mỹ đã công bố kế hoạch mở rộng đội nhà máy than theo sắc lệnh hành pháp của ông Donald Trump nhằm phục hồi “ngành than sạch tuyệt vời của nước Mỹ”, đồng thời thúc đẩy các dự án khí mới, như nhà máy điện khí tự nhiên lớn nhất từ trước đến nay tại Ohio.

Trung Quốc bỏ xa Mỹ về điện mặt trời và điện gió

Năm ngoái, Trung Quốc bổ sung 318 gigawatt (GW) công suất điện mặt trời mới, cùng 120 GW điện gió.

Điều này đưa tổng công suất điện gió và điện mặt trời đã hòa lưới lên 1,8 tỷ kilowatt. Để hình dung quy mô này, tổ chức phi chính phủ Mỹ Global Energy Monitor cho biết Trung Quốc đã “vượt qua một cột mốc lịch sử” và có thể phát điện nhiều gấp ba lần so với các đối thủ gần nhất là Mỹ và Ấn Độ.

“Năm ngoái Mỹ lắp đặt khoảng hơn 20 GW điện gió và điện mặt trời. Trung Quốc hơn 300 GW. Chúng ta đang nói về hai thế giới hoàn toàn khác nhau”, ông Li Shuo nhận định.

Quan điểm này cũng được ông Hart đồng tình: “Không có nơi nào trên thế giới tiệm cận được quy mô đó”.

Do năng lượng tái tạo nhìn chung rẻ hơn các nhà máy dùng nhiên liệu hóa thạch, và nhu cầu điện tại Mỹ rất lớn, ông Hart vẫn thấy điện mặt trời còn tương lai tại Mỹ. Tuy nhiên, ông cho rằng tốc độ tăng trưởng sẽ không nhanh như dưới các chính sách trước đây.

“Khi nói đến lĩnh vực công nghệ sạch, hiện Mỹ đang tự chặn đường mình. Nước này trở thành một “hòn đảo” về pin mặt trời, với mức thuế cao đến mức cản trở”, ông Li nói.

Mỹ có thể theo kịp Trung Quốc về xe điện và pin không?

“Theo mức trung vị, xe mới bán ra tại Trung Quốc là xe điện, trong khi tỷ lệ tại Mỹ chỉ khoảng 10%”, ông Jeremy Wallace, giáo sư Nghiên cứu Trung Quốc tại Johns Hopkins School of Advanced International Studies, nói với DW.

Trong khi lĩnh vực giao thông của Trung Quốc phần lớn đã được điện hóa, ông Hart cho rằng Mỹ có thể trở thành “đảo của xe động cơ đốt trong”. “Phần còn lại của thế giới sẽ chuyển sang xe điện trong một hoặc hai thập kỷ tới, còn Mỹ có thể trở thành vùng trũng trong ngành này”, ông nói thêm.

Điều đó kéo theo hiệu ứng lan tỏa vượt xa lĩnh vực xe điện, làm chi phí ở các ngành khác tăng lên.“Nếu không có xe điện tạo nhu cầu cho ngành pin và các ngành khác như động cơ điện, thì những lĩnh vực sử dụng các công nghệ này cũng sẽ bị ảnh hưởng. Chi phí của họ sẽ cao hơn so với đối thủ nước ngoài có pin giá rẻ hơn”, ông lưu ý. Theo ông Li, xe điện Trung Quốc về cơ bản bị cấm tại thị trường Mỹ.

“Khi nhìn vào điện mặt trời, điện gió, xe điện và pin, có ít nhất khoảng cách một thập kỷ về năng lực cạnh tranh công nghiệp”, ông nói thêm, đồng thời cho biết chi phí sản xuất pin mặt trời tại Mỹ có thể cao gấp năm lần so với tại Trung Quốc.

Đối với pin dùng cho lưu trữ năng lượng và xe điện, ông cho rằng “Mỹ đơn giản là chưa biết cách khai thác chúng”.

Sự chuyển dịch của Trung Quốc: Hành động khí hậu không phải gánh nặng mà là cơ hội kinh tế

Theo ông Hart, việc hủy bỏ các khoản đầu tư năng lượng sạch dưới chính sách của ông Trump gây ra “tổn thất kinh tế thực sự”, so với tăng trưởng kinh tế được dự báo dưới các chính sách trước đây.

Việc làm xanh tại Mỹ cũng từng tăng mạnh, với số vị trí trong lĩnh vực năng lượng sạch nhiều hơn tổng số việc làm trong dầu mỏ, khí đốt và than đá hơn ba lần.

Ông Hart cho rằng Mỹ sẽ bị bỏ lại phía sau trong “một số ngành đang tăng trưởng rất nhanh”, gọi đó là “cơ hội bị bỏ lỡ”.

Trong khi đó, ông Li nói ông đã thấy những dấu hiệu ban đầu cho thấy Trung Quốc có thể đảm nhận vai trò lãnh đạo khí hậu lớn hơn trong tương lai, dựa trên những gì các nhà lãnh đạo Trung Quốc đang tích cực thúc đẩy trong nước.

“Sự thay đổi trong cách diễn đạt - từ coi hành động khí hậu là gánh nặng đối với tăng trưởng kinh tế sang việc chủ động cổ vũ, đón nhận và biến nó thành động lực tăng trưởng mới - theo tôi là một trong những phát triển quan trọng nhất của hành động khí hậu quốc tế trong thập kỷ qua”, ông kết luận.

Nh.Thạch

AFP