Trước cả đồ ăn, đây mới là thứ tàn phá thận của bạn âm thầm

Sức khỏe thận chịu tác động từ nhiều yếu tố, không chỉ chế độ ăn uống mà còn di truyền, bệnh nền, thuốc sử dụng và lối sống.

Theo Times of India, nhiều người cho rằng ăn uống lành mạnh có thể tránh được bệnh thận. Thực tế, chế độ ăn chỉ là một phần trong bức tranh lớn, bên cạnh gene, tuổi tác, huyết áp, đường huyết, cân nặng, thuốc đang sử dụng và nhiều yếu tố khác.

Bởi vậy, cùng một chế độ ăn không có nghĩa là mọi người sẽ có cùng một nguy cơ mắc bệnh thận.

Mỗi người có một “bộ lọc” khác nhau

Thận làm việc gần như không ngừng nghỉ để lọc chất thải và lượng nước dư thừa khỏi cơ thể. Mỗi ngày, hai quả thận tạo ra khoảng 180 lít dịch lọc cầu thận. Sau đó, phần lớn nước và các chất cần thiết được tái hấp thu, chỉ còn khoảng 1-2 lít nước tiểu được thải ra ngoài.

Nhưng khả năng chịu đựng và phục hồi của thận ở mỗi người không hoàn toàn giống nhau.

Bác sĩ Vinayak Ukirde, chuyên khoa thận tại Bệnh viện Sahyadri (Ấn Độ) cho biết dinh dưỡng chỉ là một khía cạnh trong nguy cơ bệnh thận. Một số người có thể có những yếu tố di truyền khiến thận dễ bị tổn thương hơn hoặc có số lượng nephron (các đơn vị lọc nhỏ của thận) khác nhau.

Người bệnh gần đây tiểu ra máu, đau âm ỉ vùng thắt lưng trái và được chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào thận giai đoạn IV. Ảnh: Bệnh viện Phong Nguyên (Đài Loan, Trung Quốc).

Nói cách khác, hai người trong cùng một gia đình có thể ăn cùng một mâm cơm suốt nhiều năm nhưng thận của họ có khả năng chống chịu và nguy cơ tổn thương khác nhau.

Điều này cũng giải thích vì sao một người có thể duy trì những thói quen ăn uống không lành mạnh trong nhiều năm mà chức năng thận vẫn tương đối ổn, trong khi người khác lại phát triển bệnh sớm hơn.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa chế độ ăn không quan trọng. Ăn uống hợp lý vẫn là một trong những cách giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết, cân nặng và giảm gánh nặng lên thận.

Bệnh thận không bắt đầu từ những bữa ăn

Đái tháo đường và tăng huyết áp là những yếu tố hàng đầu gây nguy cơ mắc bệnh thận mạn.

Đường huyết tăng kéo dài có thể làm tổn thương các bộ lọc của thận. Trong khi đó, huyết áp cao gây áp lực lên các mạch máu và cấu trúc lọc của thận. Những tổn thương này có thể âm thầm tích lũy trong nhiều năm trước khi xuất hiện các triệu chứng rõ ràng.

Ngoài đái tháo đường và tăng huyết áp, nguy cơ mắc bệnh thận còn chịu ảnh hưởng bởi bệnh tim mạch, tiền sử gia đình mắc bệnh thận, thừa cân hoặc béo phì, hút thuốc và một số bệnh lý khác.

Đây cũng là lý do một người có thể nghĩ mình ăn khá lành mạnh nhưng vẫn mắc bệnh thận. Một thực đơn tốt không thể bù đắp hoàn toàn cho tình trạng tăng huyết áp hoặc đường huyết kéo dài không được kiểm soát.

Uống nhiều rượu bia có thể gây mất nước, ảnh hưởng đến huyết áp và tạo thêm gánh nặng cho thận, từ đó tác động tiêu cực đến sức khỏe thận. Ảnh: Shutterstock.

Một yếu tố khác mà người bệnh dễ bị bỏ qua là thuốc giảm đau.

Một số thuốc giảm đau, chống viêm thuộc nhóm NSAID (thuốc chống viêm không steroid), như ibuprofen hoặc naproxen, có thể làm giảm lượng máu đến thận và tăng nguy cơ tổn thương thận nếu sử dụng thường xuyên hoặc liều cao. Nguy cơ còn đáng lưu ý hơn ở những người đã mắc bệnh thận, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bị mất nước.

Vì vậy, không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau thường xuyên. Nếu phải dùng thuốc kéo dài, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn.

Thận có khả năng “chịu đựng” đến đâu?

Một khái niệm trong thận học là dự trữ thận (renal reserve - khả năng của thận tăng cường hoạt động khi cơ thể có nhu cầu cao hơn).

Số lượng nephron và khả năng hoạt động của thận ở mỗi người hoàn toàn khác nhau. Khi một phần nephron bị mất hoặc tổn thương, những nephron còn lại có thể tăng hoạt động để bù trừ trong một thời gian.

Nhưng khả năng bù trừ này có giới hạn. Vì vậy, một người có thể không xuất hiện triệu chứng dù chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Khi bệnh tiến triển đến mức rõ rệt, phần “dự trữ” còn lại có thể đã giảm nhiều.

Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK) lưu ý bệnh thận mạn có thể không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Vì vậy, cảm giác khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc thận hoàn toàn khỏe mạnh; nhiều thay đổi chỉ có thể được phát hiện qua các xét nghiệm chức năng thận.

Duy trì vận động như đi bộ và thư giãn hợp lý góp phần kiểm soát huyết áp, cân nặng và hỗ trợ bảo vệ sức khỏe thận. Ảnh: Phương Lâm.

Lối sống cũng tác động đến thận

Cùng một bữa cơm nhưng hai người có thể có lối sinh hoạt hoàn toàn khác nhau.

Một người uống đủ nước, vận động thường xuyên, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết. Người còn lại có thể thường xuyên mất nước, hút thuốc, ít vận động hoặc phải sử dụng thuốc giảm đau trong thời gian dài.

Theo bác sĩ Ukirde, các đợt mất nước lặp đi lặp lại, sử dụng thuốc kéo dài và môi trường có thể tạo thêm áp lực lên thận, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng mất nước không phải là nguyên nhân duy nhất hay phổ biến nhất của bệnh thận mạn.

Nên hạn chế các món nhiều muối như cá khô, dưa muối, thịt kho mặn và thực phẩm chế biến sẵn để giảm lượng natri, góp phần bảo vệ sức khỏe thận. Ảnh: Magnific.

Vậy ăn uống có còn quan trọng?

Bên cạnh việc kiểm soát đái tháo đường, tăng huyết áp, sử dụng thuốc hợp lý và duy trì lối sống lành mạnh, chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe thận.

Tuy nhiên, ăn uống lành mạnh không phải “tấm khiên tuyệt đối” chống lại bệnh thận.

Một chế độ ăn phù hợp có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp, đường huyết và cân nặng. Ngược lại, chế độ ăn nhiều muối có thể góp phần làm tăng huyết áp, từ đó gây thêm áp lực lên thận.

Điều quan trọng là không nên quy toàn bộ nguyên nhân gây bệnh cho một món ăn, một loại thực phẩm hay một bữa ăn. Sức khỏe của thận là kết quả của nhiều yếu tố tích lũy trong thời gian dài.

Cùng ăn một mâm cơm nhưng mỗi người có nguy cơ khác nhau do gene, bệnh nền, lối sống và khả năng dự trữ của thận. Vì vậy, bảo vệ thận không chỉ là ăn uống lành mạnh mà còn cần kiểm soát huyết áp, đường huyết, cân nặng, sử dụng thuốc đúng cách và chủ động kiểm tra khi có yếu tố nguy cơ.

Đừng đợi đến khi thận lên tiếng mới quan tâm, bởi khi triệu chứng xuất hiện, bệnh có thể đã âm thầm tiến triển từ lâu.