Trường đại học kỹ thuật phải thay đổi ra sao trong kỷ nguyên số?

Đổi mới đào tạo để đáp ứng các dự án hạ tầng chiến lược

Nếu như trước đây, một kỹ sư giao thông chủ yếu được đào tạo để thiết kế và thi công công trình thì ngày nay phải làm chủ dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình thông tin công trình (BIM), Internet vạn vật (IoT) và các nền tảng quản lý số.

Việc đào tạo tại các trường đại học phải gắn với chuyển đổi số để kịp đáp ứng yêu cầu khi sinh viên ra làm việc ở thực tiễn các công trình.

Sự thay đổi này diễn ra đồng thời với quá trình Việt Nam triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, hệ thống đường sắt đô thị, cảng biển, trung tâm logistics, hạ tầng giao thông thông minh và đô thị thông minh. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về một thế hệ kỹ sư không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có tư duy số, khả năng làm việc liên ngành và năng lực đổi mới sáng tạo.

Đối với các trường đại học kỹ thuật, đây không đơn thuần là việc điều chỉnh chương trình đào tạo mà là yêu cầu đổi mới toàn diện mô hình đào tạo để đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Là trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng, Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH) đang triển khai chiến lược đổi mới đào tạo theo định hướng gắn chặt với các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia trong lĩnh vực giao thông và xây dựng.

Nhà trường xác định việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho các dự án hạ tầng chiến lược không chỉ là nhiệm vụ đào tạo mà còn là trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Xây dựng trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kết cấu hạ tầng theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, UTH đang tham gia chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ các lĩnh vực trọng điểm như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, logistics hiện đại, cảng biển, kinh tế biển, giao thông thông minh và hạ tầng số.

NGƯT.TS Lê Văn Vang, Phó hiệu trưởng UTH cho biết, trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, chương trình đào tạo phải được xây dựng theo hướng mở và linh hoạt, giúp sinh viên có khả năng thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường lao động.

"Điều quan trọng không phải bổ sung bao nhiêu học phần mới mà là tạo cho người học năng lực học tập suốt đời, khả năng thích nghi với công nghệ mới và tư duy giải quyết các bài toán thực tiễn của ngành", NGƯT.TS Lê Văn Vang nhấn mạnh.

Tích hợp công nghệ số vào đào tạo kỹ sư

Nếu trước đây giáo dục kỹ thuật chủ yếu truyền đạt kiến thức chuyên môn thì hiện nay, AI, dữ liệu lớn, BIM, IoT, tự động hóa và các nền tảng số đang trở thành công cụ làm việc phổ biến của kỹ sư trong hầu hết lĩnh vực xây dựng và giao thông.

Việc nhà trường đầu tư hệ thống máy móc, thiết bị giúp sinh viên được trang bị những kiến thức cơ bản để đáp ứng yêu cầu công việc khi ra trường.

Thực tế đó đòi hỏi các chương trình đào tạo phải chuyển từ tiếp cận theo môn học sang phát triển năng lực.

Tại UTH, AI, dữ liệu lớn, BIM, tự động hóa và chuyển đổi số đang được tích hợp vào nhiều ngành đào tạo như xây dựng, giao thông vận tải, logistics, hàng hải, cơ khí, điện - điện tử và công nghệ thông tin.

Song song với kiến thức chuyên ngành, sinh viên được trang bị kỹ năng phân tích dữ liệu, khai thác nền tảng số, ngoại ngữ và tư duy đổi mới sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu của môi trường làm việc hiện đại.

Doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo

Một trong những điểm đổi mới của giáo dục đại học kỹ thuật là tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình đào tạo.

Không chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập, nhiều doanh nghiệp hiện cùng nhà trường xây dựng chương trình đào tạo, góp ý chuẩn đầu ra, tổ chức giảng dạy chuyên đề và hướng dẫn kỹ năng nghề nghiệp.

Nhà trường gắn với doanh nghiệp để đào tạo sinh viên ngay tại giảng đường, giúp sinh viên có những kiến thức vững chắc khi ra trường.

Tại UTH, mô hình "Học kỳ doanh nghiệp" đang được triển khai với sự tham gia của nhiều tập đoàn, tổng công ty trong lĩnh vực xây dựng, giao thông, logistics, hàng hải và công nghiệp.

Sinh viên được trực tiếp làm việc tại công trường, nhà máy, cảng biển, trung tâm logistics và các ban điều hành dự án, qua đó tiếp cận công nghệ mới, quy trình quản lý hiện đại và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.

Theo đại diện Công ty Cổ phần Công nghệ Vật liệu thời đại mới Chu Châu (CRRC Chu Châu), doanh nghiệp hiện không chỉ cần kỹ sư giỏi chuyên môn mà còn cần những người có khả năng thích nghi nhanh với công nghệ mới, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề trong môi trường sản xuất hiện đại.

Đào tạo liên ngành đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Theo các chuyên gia, các công trình hạ tầng hiện đại ngày càng đòi hỏi sự kết hợp giữa nhiều lĩnh vực.

Một tuyến đường sắt tốc độ cao không chỉ cần kỹ sư xây dựng mà còn cần chuyên gia về AI, điều khiển tự động, vật liệu mới, dữ liệu, điện - điện tử, logistics và quản trị dự án.

Tương tự, cảng biển thông minh, đô thị thông minh hay hệ thống giao thông số đều được vận hành trên nền tảng công nghệ liên ngành.

Đón đầu xu thế này, UTH phát triển các chương trình đào tạo theo hướng tích hợp giữa kỹ thuật, công nghệ số, quản trị, logistics và ngoại ngữ, góp phần hình thành đội ngũ kỹ sư có khả năng thích ứng với những ngành nghề mới của nền kinh tế số và chuyển đổi xanh.

UTH khai trương Phòng mô phỏng Buồng lái và Điều động tại giảng đường Phước Thắng, giúp việc học ngành Hàng hải gắn với thực tiễn hơn.

Là trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng, UTH cũng đang tiếp tục đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, phòng mô phỏng, tăng cường hợp tác quốc tế và kết nối doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực cho các chương trình, dự án trọng điểm của ngành xây dựng và giao thông trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, yêu cầu đối với các trường đại học kỹ thuật không chỉ là đào tạo nhân lực có trình độ chuyên môn mà còn phải hình thành đội ngũ kỹ sư có khả năng làm chủ công nghệ, thích ứng với chuyển đổi số và đồng hành cùng sự phát triển của ngành xây dựng và giao thông.

Đó cũng là hướng đi mà UTH đang theo đuổi, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia và sự phát triển bền vững của đất nước.