TS Cấn Văn Lực: Lãi suất vẫn có thể giảm, nhưng chưa thể giảm đại trà

Dư địa giảm lãi suất ngày càng hạn hẹp

Tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 sáng 12/11, các chuyên gia kinh tế và lãnh đạo ngân hàng đều nhận định việc giảm lãi suất sẽ không dễ dàng.

Theo TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ quốc gia, một trong những rào cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao hiện nay là mặt bằng lãi suất và lạm phát đều ở mức cao.

Nhìn lại diễn biến thị trường lãi suất, ông Lực cho rằng lãi suất tăng một phần do tăng trưởng tín dụng được đẩy mạnh nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng; xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu chững lại; nền kinh tế chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới khiến các chủ thể trên thị trường có xu hướng tích lũy vốn, qua đó tạo thêm áp lực lên lãi suất; lạm phát bắt đầu có dấu hiệu nhích lên.

"Bốn yếu tố này cộng hưởng đã đẩy mặt bằng lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay cũng tăng. Vậy lãi suất hiện nay có thể giảm được không, theo tôi điều này không dễ dàng", ông Lực nói.

Lý giải vì sao lãi suất khó giảm, ông Lực cho hay trước hết lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) gần như không còn nhiều dư địa để giảm, bởi mức 4,5%/năm (áp dụng với kỳ hạn dưới 6 tháng) hiện tương đối thấp. 

Ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng giám đốc TPBank và TS Cấn Văn Lực tại diễn đàn.

Quan trọng hơn, nếu lãi suất tiết kiệm giảm mạnh dẫn đến hệ lụy là dòng tiền có thể không chảy vào ngân hàng. “Nếu nguồn tiền gửi suy giảm, chúng ta sẽ lấy nguồn vốn ở đâu để cho vay? Điều này có thể tạo ra rủi ro thanh khoản đối với hệ thống tài chính. Vì vậy, chúng ta cũng không thể giảm mạnh lãi suất trong bối cảnh hiện nay”, TS Cấn Văn Lực phân tích.

Theo ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng giám đốc TPBank, nền kinh tế đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới nên khi các hoạt động kinh tế phục hồi, lãi suất cũng bắt đầu tăng lên.

Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất quốc tế cũng tác động đến chi phí vốn trong nước. Chẳng hạn, nếu lãi suất USD ở mức 5%/năm, cộng thêm phần bù tỷ giá 2 điểm phần trăm khi quy đổi sang đồng Việt Nam, chi phí vốn đã lên 7%/năm. Nếu cộng thêm biên lợi nhuận ròng (NIM) 2,5 điểm phần trăm nữa, mức này sẽ lên 9,5%/năm.

“Với cách tính minh họa như vậy, lãi suất cho vay sẽ khó xuống dưới 10%. Theo tôi, chúng ta cần làm quen với mặt bằng chi phí vốn cao hơn trước đây, trong khi dư địa giảm lãi suất không còn nhiều”, Phó Tổng giám đốc TPBank nói.

Bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO CTCP Quản lý quỹ PVI (PVI AM), nhìn nhận, việc giảm lãi suất cũng tạo ra áp lực đối với hệ thống ngân hàng. Khi biên lợi nhuận ròng ngày càng thu hẹp để chia sẻ khó khăn với nền kinh tế, ở chiều ngược lại, rủi ro mà các ngân hàng phải đối mặt lại có xu hướng gia tăng.

Theo bà Giao, lãi suất huy động tại một số ngân hàng lên tới 9%/năm, trong khi tăng trưởng tín dụng đang cao hơn khá nhiều so với tăng trưởng huy động vốn, dù khoảng cách này đã thu hẹp đôi chút trong tháng 10. Với mặt bằng lãi suất huy động như vậy, lãi suất cho vay có thể lên tới 12-13%, thậm chí cao hơn, tạo áp lực rất lớn cho doanh nghiệp và cản trở đà tăng trưởng.

Giảm lãi suất cần có trọng tâm

Câu hỏi đặt ra là có nên giảm lãi suất hay quyết tâm giảm lãi suất? Quan điểm của TS Cấn Văn Lực là có thể quyết tâm giảm nhưng cần thực hiện từng bước.

Chẳng hạn, với lãi suất huy động, có thể giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm, sau đó theo dõi phản ứng của thị trường. Nếu diễn biến thuận lợi, có thể giảm thêm.

Đối với lãi suất cho vay, Thống đốc NHNN và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo hệ thống ngân hàng cố gắng phấn đấu giảm từ 1,5-2 điểm phần trăm. 

Về cơ bản, toàn hệ thống đang quyết tâm thực hiện theo định hướng này. Tuy nhiên, có thể thấy biên lợi nhuận ròng của hệ thống ngân hàng đang giảm. Cuối năm ngoái, biên lợi nhuận ròng ở mức khoảng 3%; đến quý I năm nay còn khoảng 2,8% và hiện tại giảm xuống khoảng 2,5% (trong khi con số này tại Trung Quốc và Singapore lần lượt là 3% và 3,5%).

“Nhìn chung, lãi suất vẫn có thể giảm, nhưng chưa thể giảm đại trà. Nếu giảm đồng loạt, hệ thống ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Vì vậy, việc giảm lãi suất cần có trọng tâm, trọng điểm. Tôi nghĩ chúng ta đang đi đúng hướng này”, ông Lực nói.

Về dài hạn, giảm lãi suất cần bền vững, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính. Muốn như vậy, phải huy động đồng bộ nhiều giải pháp và các công cụ khác nhau.

Trong đó, NHNN có thể cân nhắc sử dụng các công cụ như hoán đổi ngoại tệ (swap) hoặc mua ngoại tệ từ các ngân hàng thương mại để hỗ trợ thanh khoản cho thị trường, tùy theo diễn biến cung - cầu vốn và ngoại tệ

Ông Lực đề xuất, bên cạnh các công cụ của NHNN, việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các dự án tồn đọng để dòng tiền được khơi thông cũng là những giải pháp cần được tính đến. Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh việc hoàn thuế giá trị gia tăng và các khoản hoàn thuế khác.

“Chúng tôi đã kiến nghị Chính phủ một nhóm giải pháp gồm khoảng 10 biện pháp khác nhau. Chỉ khi triển khai đồng bộ các giải pháp này, chúng ta mới có cơ sở để giảm lãi suất một cách thực chất, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính”, TS Cấn Văn Lực nói.