ĐBQH tỉnh Nghệ An chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ về giải ngân ngân sách và phủ sóng thôn, bản vùng sâu

Quốc hội tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn nhóm vấn đề trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Ảnh: Viết Chung

Phát biểu mở đầu phiên chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tập trung vào 3 nội dung: Ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị; những kết quả đạt được sau gần 2 năm triển khai và các tồn tại, hạn chế cần khắc phục.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, Nghị quyết số 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, tạo động lực phát triển lực lượng sản xuất hiện đại và mô hình phát triển mới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu điều hành phiên chất vấn. Ảnh: Viết Chung

Từ khi nghị quyết được ban hành, riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu, trình ban hành 195 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó, Quốc hội thông qua 11 luật và 1 nghị quyết đặc thù. Thể chế triển khai Nghị quyết số 57 cơ bản đã hoàn thiện. Ngân sách bố trí cho lĩnh vực này tăng từ 75.000 tỷ đồng năm 2025 lên 95.000 tỷ đồng năm 2026 và dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng năm 2027.

Sau gần 2 năm triển khai, Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 của Việt Nam xếp thứ 43 thế giới, thứ ba ASEAN. Mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số, tốc độ Internet di động đứng thứ 8 thế giới. Doanh thu công nghiệp công nghệ số trong 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53%. Việt Nam cũng đứng thứ 36 thế giới, thứ ba ASEAN về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Viết Chung

Bên cạnh kết quả đạt được, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thẳng thắn nhìn nhận tỷ lệ giải ngân đến ngày 30/10/2026 mới đạt 42,12%; thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế, một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược triển khai chậm, dữ liệu chưa đồng bộ. Năng lực kiểm chứng AI, bảo vệ dữ liệu và ứng phó với nội dung giả mạo cũng cần tiếp tục nâng cao.

Làm rõ trách nhiệm trong giải ngân ngân sách khoa học, công nghệ

Chất vấn, đại biểu Hoàng Minh Hiếu - Đoàn Nghệ An nêu vấn đề, năm 2026, ngân sách Nhà nước bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, đến ngày 30/10/2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12%. Đáng chú ý, lĩnh vực đổi mới sáng tạo chỉ đạt 27,98%, chuyển đổi số đạt 29,90%.

Đại biểu lưu ý, các tỷ lệ này được tính trên cơ sở khoảng 53.000 tỷ đồng thuộc phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước. Nếu so với tổng nguồn lực hơn 104.000 tỷ đồng trong năm 2026, kinh phí thực chi mới đạt khoảng 1/5. Ngoài ra, hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, trong khi hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu - Đoàn Nghệ An chất vấn. Ảnh: Viết Chung

Từ thực tế trên, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng giải ngân chậm; trách nhiệm chính thuộc cơ quan, cấp nào và căn cứ nào để đề xuất tăng ngân sách lĩnh vực này lên 120.000 tỷ đồng trong năm 2027 khi năng lực hấp thụ vốn còn hạn chế.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, trách nhiệm trong phân bổ và giải ngân ngân sách cần được xem xét trên toàn bộ quy trình, với sự tham gia của nhiều cơ quan, đơn vị.

Theo đó, các bộ, ngành và địa phương có trách nhiệm xây dựng dự toán, gửi Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp. Bộ tiến hành rà soát, sau đó phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện các bước phân bổ, cấp kinh phí theo quy định.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Viết Chung

Bộ trưởng xác định 3 chủ thể chịu trách nhiệm trực tiếp. Thứ nhất, các bộ, ngành và địa phương phải bảo đảm chất lượng lập dự toán, cung cấp đầy đủ thông tin, phương án hạch toán và xác định cụ thể sản phẩm đầu ra.

Thứ hai, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tổng hợp, rà soát, thẩm định đề xuất dự toán, bảo đảm các nội dung đáp ứng yêu cầu. Thứ ba, Bộ Tài chính tham gia quy trình phân bổ ngân sách và cấp kinh phí cho các đơn vị.

Để khắc phục những điểm nghẽn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tăng cường hướng dẫn các địa phương ngay từ khâu xây dựng, đề xuất dự toán. Bộ đã tổ chức nhiều phiên họp trực tuyến với giám đốc các sở khoa học và công nghệ nhằm trao đổi, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Cùng với đó, Bộ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống hỗ trợ các bộ, ngành và địa phương thực hiện quy trình hướng dẫn, trao đổi, thẩm định dự toán trực tuyến. Giải pháp này nhằm rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế việc trao đổi qua nhiều vòng, đồng thời nâng cao chất lượng hồ sơ đề xuất.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhìn nhận áp lực giải ngân là hiện hữu, nhất là khi nhu cầu tiếp cận nguồn lực tài chính để nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp ngày càng lớn. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng không chỉ là đẩy nhanh tiến độ giải ngân mà còn phải bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách.

Bộ trưởng khẳng định Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ không vì áp lực giải ngân mà thực hiện giải ngân bằng mọi giá; việc sử dụng ngân sách phải bảo đảm đúng mục tiêu, hiệu quả và chất lượng.

Bao giờ phủ sóng di động 215 thôn, bản còn lõm sóng?

Đại biểu Trần Nhật Minh - Đoàn Nghệ An cho biết, theo Nghị quyết số 173 về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, việc phủ sóng di động tại tất cả các vùng chưa có sóng phải cơ bản hoàn thành chậm nhất vào tháng 6/2025.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, đến hết quý III/2026, cả nước vẫn còn 215 thôn, bản chưa được phủ sóng, trong đó có nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Đại biểu Trần Nhật Minh - Đoàn Nghệ An chất vấn. Ảnh: Viết Chung

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân nhiệm vụ chưa hoàn thành dù thời hạn Quốc hội đặt ra đã quá hơn 1 năm; trách nhiệm thuộc về cơ quan nào và thời điểm cụ thể hoàn thành phủ sóng tại 215 thôn, bản còn lại.

Bên cạnh đó, đại biểu Trần Nhật Minh cũng quan tâm đến chính sách hỗ trợ người dân tại các điểm lõm sóng thuộc 13 tỉnh, thành phố đang được sử dụng Internet vệ tinh miễn phí trong 6 tháng. Sau khi kết thúc thời gian hỗ trợ, Bộ sẽ có phương án gì để bảo đảm người dân tiếp tục sử dụng dịch vụ, không bị gián đoạn kết nối?.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ đang chủ trì Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích. Nguồn quỹ được hình thành từ phần đóng góp của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ viễn thông, nhằm hỗ trợ người dân tại vùng sâu, vùng xa.

Quỹ tập trung vào 3 nội dung chính: Hỗ trợ đầu tư thiết bị phát sóng tại các thôn, bản lõm sóng; hỗ trợ người dân đăng ký sử dụng dịch vụ viễn thông công ích với chi phí cơ bản được miễn phí; hỗ trợ cung cấp thiết bị để người dân có thể tiếp cận, sử dụng dịch vụ.

Về nhiệm vụ xóa các điểm lõm sóng, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, công việc này cơ bản đã được giải quyết, đạt gần 100%. Chính phủ cũng đã giao Viettel triển khai thực hiện.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Đối với Internet vệ tinh Starlink tại các điểm lõm sóng thuộc 13 tỉnh, thành phố, Bộ trưởng cho biết, đang có kế hoạch tham mưu Chính phủ bố trí kinh phí tiếp tục hỗ trợ nếu chương trình thử nghiệm 6 tháng cho thấy hiệu quả thực tế.

Sau khi kết thúc thời gian thử nghiệm, nếu dịch vụ phát huy hiệu quả, Bộ sẽ báo cáo, đề xuất Chính phủ xem xét bố trí kinh phí để các địa bàn thực sự khó khăn tiếp tục được sử dụng Internet vệ tinh.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh, đây là chính sách có ý nghĩa nhân văn của Đảng và Nhà nước đối với đồng bào vùng sâu, vùng xa. Việc đưa điện và sóng viễn thông đến các thôn, bản đòi hỏi chi phí đầu tư rất lớn, nhưng đến nay nhiệm vụ cơ bản đã được giải quyết, đạt gần 100%.