Từ 1-4, người nước ngoài bị trục xuất khỏi Việt Nam có thêm nhiều quyền

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 59/2026 quy định hình thức xử phạt trục xuất; biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất.

Nghị định gồm 6 chương, 44 điều, có hiệu lực từ ngày 1-4, thay thế Nghị định 142/2021 và bãi bỏ Điều 66 Nghị định 282/2025.

Nghị định quy định về đối tượng áp dụng, thủ tục áp dụng hình thức xử phạt trục xuất; quyền, nghĩa vụ của người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất; biện pháp quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức thi hành hình thức xử phạt trục xuất.

Đồng thời cũng quy định đối tượng áp dụng, thủ tục tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính; các trường hợp áp dụng biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính; quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính.

Những quy định khác có liên quan đến việc áp dụng hình thức xử phạt trục xuất và biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính.

Bổ sung quyền của người bị trục xuất

Theo Điều 7 Nghị định 59/2026, người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất có quyền được biết lý do bị trục xuất và nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính có áp dụng hình thức trục xuất chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành; được liên hệ, thông báo với cơ quan đại diện ngoại giao hoặc cơ quan lãnh sự của nước mà mình là công dân; được yêu cầu người phiên dịch khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền; được yêu cầu cơ quan chức năng xem xét lại quyết định xử phạt trục xuất theo quy định của pháp luật; được thực hiện các chế độ theo Nghị định 65/2020 đối với người lưu trú tại cơ sở lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh; được mang theo tài sản hợp pháp ra khỏi lãnh thổ Việt Nam và được khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật.

So với Nghị định 142/2021, quy định mới bổ sung quyền liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự và quyền yêu cầu xem xét lại quyết định xử phạt trục xuất.

Bên cạnh đó, nghị định cũng quy định người bị trục xuất có nghĩa vụ thực hiện đầy đủ các quy định ghi trong quyết định xử phạt trục xuất, trừ trường hợp quyết định xử phạt vi phạm hành chính có hình thức xử phạt chính là phạt tiền và hình thức xử phạt bổ sung là trục xuất. Trong trường hợp này, việc tổ chức thi hành quyết định xử phạt trục xuất được thực hiện theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định 118/2021 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 68/2025 và Nghị định 190/2025).

Khi tiến hành thủ tục cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính nhưng người vi phạm không có tài sản hoặc không có khả năng tài chính để thi hành hình thức phạt tiền, đồng thời cần đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, thì được thi hành ngay hình thức xử phạt trục xuất và chấm dứt việc cưỡng chế sau khi thi hành xong hình thức trục xuất.

Ngoài ra, người bị trục xuất còn có nghĩa vụ xuất trình giấy tờ tùy thân theo yêu cầu của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh; tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam và chịu sự quản lý của cơ quan Công an trong thời gian làm thủ tục trục xuất; nhanh chóng chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ về dân sự, hành chính, kinh tế và các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật (nếu có); đồng thời hoàn thành các thủ tục cần thiết để rời khỏi lãnh thổ Việt Nam trong thời hạn ghi trong quyết định xử phạt trục xuất.

So với Nghị định 142/2021, nghị định mới bổ sung quyền liên hệ cơ quan ngoại giao, cơ quan lãnh sự của nước mà mình là công dân; quyền yêu cầu xem xét lại quyết định trục xuất, đồng thời làm rõ cơ chế thi hành trục xuất trong trường hợp không thể thi hành hình thức phạt tiền.

Mở rộng thêm nhiều trường hợp được hoãn trục xuất

Điều 11 Nghị định 59/2026 quy định việc hoãn thi hành quyết định xử phạt trục xuất được áp dụng trong một số trường hợp cụ thể.

Theo đó, người bị trục xuất có thể được hoãn thi hành nếu bị bệnh nặng phải cấp cứu hoặc đang điều trị bệnh không thể thực hiện được quyết định xử phạt trục xuất có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh từ cấp cơ bản trở lên;

Ngoài ra, việc hoãn thi hành cũng được áp dụng khi người vi phạm phải thực hiện nghĩa vụ về dân sự, hành chính, kinh tế theo quy định của pháp luật. Trừ trường hợp quyết định xử phạt vi phạm hành chính có hình thức xử phạt chính là phạt tiền và hình thức xử phạt bổ sung là trục xuất

Đáng chú ý, nghị định mới bổ sung thêm nhiều trường hợp được hoãn thi hành trục xuất so với quy định trước đây. Cụ thể, việc hoãn có thể áp dụng khi:

Người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất đồng thời là người bị buộc tội, đương sự trong vụ án mà cơ quan điều tra đang thụ lý;

Trường hợp do dịch bệnh, thiên tai, chiến tranh hoặc nước tiếp nhận chưa đồng ý cho nhập cảnh.

Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định 59/2026 là đơn giản hóa thẩm quyền quyết định hoãn thi hành trục xuất.

Theo đó, người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt trục xuất cũng là người có thẩm quyền quyết định việc hoãn thi hành.

Trong khi đó, theo Điều 11 Nghị định 142/2021, thẩm quyền hoãn thi hành quyết định trục xuất được thực hiện theo cơ chế đề nghị và xem xét.

Nghị định 59/2026 cũng quy định rõ: khi điều kiện hoãn thi hành không còn thì quyết định xử phạt trục xuất sẽ được tiếp tục thi hành.

Quy định này nhằm bảo đảm việc thi hành quyết định xử phạt trục xuất được thực hiện đúng quy định pháp luật, đồng thời linh hoạt xử lý các trường hợp phát sinh trên thực tế.

THẢO HIỀN