Từ bã thải thành tài nguyên: Hành trình 'hồi sinh' thạch cao PG tại Hải Phòng

Hoàn thiện hành lang pháp lý

Những năm gần đây, Chính phủ và các bộ, ngành đặc biệt quan tâm đến việc xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao phát sinh từ các nhà máy nhiệt điện, hóa chất, phân bón theo hướng coi đây là nguồn tài nguyên thứ cấp cho ngành vật liệu xây dựng thay vì chỉ là chất thải cần chôn lấp, quản lý.

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 452/QĐ-TTg ngày 12/4/2017 và Chỉ thị số 08/CT-TTg ngày 26/3/2021 về đẩy mạnh xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và trong công trình xây dựng. Các văn bản này yêu cầu cơ sở phát thải xây dựng và triển khai đề án xử lý, tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao phát sinh từ sản xuất.

Nghị định số 09/2021/NĐ-CP cũng quy định rõ trách nhiệm của chủ cơ sở phát thải tro, xỉ, thạch cao trong việc phân loại, xử lý đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng. Trường hợp không đủ khả năng tự xử lý phải thuê đơn vị có đủ năng lực thực hiện.

Viện Vật liệu xây dựng đã phối hợp với DAP – Vinachem cùng các đơn vị liên quan thực hiện thành công dự án “Hoàn thiện công nghệ xử lý bã thải thạch cao phospho của Nhà máy phân bón DAP – Đình Vũ sản xuất phụ gia xi măng, vật liệu làm nền và móng đường giao thông, vật liệu san lấp công trình xây dựng”

Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam giai đoạn 2021-2030, định hướng đến năm 2050 tiếp tục đặt ra yêu cầu thúc đẩy thu gom, tái chế chất thải công nghiệp, trong đó có thạch cao, nhằm phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng bền vững, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Cùng với các chủ trương của Chính phủ, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến sử dụng thạch cao PG cũng từng bước được hoàn thiện. Năm 2023, Bộ Xây dựng ban hành Quy chuẩn QCVN 16:2023/BXD quy định yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm vật liệu xây dựng, trong đó có thạch cao phospho dùng sản xuất xi măng và gạch bê tông.

Tiếp đó, năm 2024, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14325:2024 “Hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu san lấp”, quy định cụ thể các chỉ tiêu cơ lý, thành phần trong nước chiết và các yêu cầu an toàn đối với hỗn hợp thạch cao PG sử dụng trong san lấp công trình.

Hình thành chuỗi tái chế thạch cao PG

Trong quá trình hiện thực hóa các chủ trương của Nhà nước, Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, hoàn thiện công nghệ xử lý và xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật cho các sản phẩm từ thạch cao PG.

Trên cơ sở đặt hàng của UBND thành phố Hải Phòng và Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Vật liệu xây dựng đã phối hợp với DAP – Vinachem cùng các đơn vị liên quan thực hiện thành công dự án “Hoàn thiện công nghệ xử lý bã thải thạch cao phospho của Nhà máy phân bón DAP – Đình Vũ sản xuất phụ gia xi măng, vật liệu làm nền và móng đường giao thông, vật liệu san lấp công trình xây dựng”.

DAP – Vinachem đặt mục tiêu tiếp tục nâng công suất các dây chuyền chế biến, đồng thời mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp xi măng, bê tông và xây dựng hạ tầng nhằm gia tăng quy mô tiêu thụ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành công nghiệp hóa chất.

Bám sát định hướng của Nhà nước, Công ty CP DAP - Vinachem chủ động tìm kiếm, huy động nguồn lực xã hội để đầu tư các dây chuyền chế biến thạch cao PG, từng bước hình thành chuỗi xử lý – tiêu thụ bã thải gắn với ngành vật liệu xây dựng.

Hiện nay, có hai nhà máy tham gia chế biến và tiêu thụ thạch cao PG của DAP - Vinachem Hải Phòng. Trong đó, Nhà máy của Công ty CP Thạch cao Đình Vũ có công suất thiết kế 750.000 tấn/năm, đi vào hoạt động từ năm 2018. Nhà máy của Công ty CP Đầu tư Trường An Hải Phòng có công suất 600.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư 420 tỷ đồng và vận hành ổn định từ năm 2022.

Việc các dự án này đi vào hoạt động không chỉ tạo thêm nguồn cung phụ gia xi măng mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào thạch cao tự nhiên nhập khẩu, đồng thời mở rộng đầu ra cho thạch cao PG từ các nhà máy phân bón hóa chất.

Tăng tốc tiêu thụ, hướng tới kinh tế tuần hoàn

Bên cạnh việc phối hợp đầu tư các nhà máy chế biến, DAP - Vinachem còn chủ động nâng cấp thiết bị, ứng dụng công nghệ sản xuất sạch hơn.

Năm 2024, Công ty hoàn thành dự án đầu tư dây chuyền lọc rửa bã thạch cao bước 2 nhằm thu hồi tối đa lượng P2O5 còn tồn dư trong bã thải phosphogypsum. Giải pháp này vừa giúp tiết kiệm tài nguyên, vừa làm sạch bã thạch cao để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ sản xuất phụ gia xi măng.

Từ khi dây chuyền mới đi vào hoạt động, toàn bộ lượng thạch cao PG phát sinh từ quá trình sản xuất phân bón DAP đều được xử lý, chế biến thành sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn thạch cao thương mại. Trên cơ sở đánh giá chất lượng và các thông số kỹ thuật, Viện Vật liệu xây dựng đã cấp chứng nhận hợp quy cho sản phẩm “Thạch cao phospho dùng để sản xuất xi măng” của DAP – Vinachem theo QCVN 16:2023/BXD.

Nhờ các giải pháp đồng bộ, sản lượng chế biến và tiêu thụ thạch cao PG duy trì đà tăng trưởng liên tục trong nhiều năm và bứt phá mạnh trong năm 2026. Nếu giai đoạn 2020-2025, sản lượng tiêu thụ trung bình chỉ đạt hơn 50.000 tấn/tháng thì những tháng đầu năm 2026 đã liên tục vượt 100.000 tấn/tháng. Bước sang quý II/2026, sản lượng tiêu thụ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ, trong đó 02 tháng 4 đạt trên 127.686 tấn và tháng 5 đạt 126.500 tấn.

Năm 2026, Công ty đặt mục tiêu tiêu thụ trên 1,2 triệu tấn thạch cao PG, cao gấp hơn 2,5 lần lượng phát sinh từ sản xuất. Kết quả này không chỉ khẳng định năng lực tái chế và mở rộng thị trường mà còn cho thấy hiệu quả hợp tác giữa DAP – Vinachem với các đối tác đầu tư, vận hành hai nhà máy tái chế thạch cao là Công ty CP Trường An Hải Phòng và Công ty CP Thạch cao Đình Vũ.

Ông Nguyễn Ngọc Sơn, Thành viên HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Công ty DAP – Vinachem cho biết: Với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, sự đồng hành của các viện nghiên cứu và doanh nghiệp chế biến cùng quyết tâm của đội ngũ cán bộ, kỹ sư, Công ty đã và đang tiếp tục đầu tư nhiều hơn nữa cho công đoạn tái chế, nâng cao chất lượng thạch cao PG đáp ứng yêu cầu của các nhà máy xi măng, cam kết sớm giải quyết hết lượng bã thải thạch cao còn tồn trữ, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường của ngành phân bón hóa chất cũng như thành phố Hải Phòng.

Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng, đặc biệt là phụ gia xi măng, vật liệu nền móng và san lấp cho các dự án hạ tầng ngày càng tăng, thạch cao PG sau xử lý được kỳ vọng trở thành nguồn vật liệu ổn định, có lợi thế về giá thành và thân thiện với môi trường.

Trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đã ban hành, DAP – Vinachem đặt mục tiêu tiếp tục nâng công suất các dây chuyền chế biến, đồng thời mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp xi măng, bê tông và xây dựng hạ tầng nhằm gia tăng quy mô tiêu thụ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam.